Ծանոթ ու միա ժամանակ անհայտ … Սենսոր դեգրավացիայի խցիկ
ՖՈՏՈ
Սենսոր դեգրավացիայի խցիկը (կամ ֆլոատ խցիկը, մեկուսացման խցիկը) հատուկ պարկուճ է, որի մեջ մարդը զրկված է արտաքին գրգռիչների մեծ մասից՝ լույսից, ձայնից, գրավիտացիոն ճնշումից և այլնից։
Սովորաբար, խցիկը լցված է լինում ջրով՝ աղի բարձր կոնցենտրացիայով (մագնեզիումի սուլֆատ կամ «անգլիական աղեր»), ինչը թույլ է տալիս մարմնին ազատորեն լողալ ջրի երեսին առանց ջանքերի։ Ջրի և օդի ջերմաստիճանը նույնն է, ինչ մաշկի ջերմաստիճանը, ուստի մարդը չի զգում իր մարմնի սահմանների զգացողությունը։
Սենսոր դեգրավացիայի խցիկի հեղինակ է համարվում ամերիկացի նյարդաֆիզիոլոգ, հոգեվերլուծաբան և գիտակցության հետազոտող Ջոն Կարլ Լիլլին։ Լիլլին հետաքրքրված էր հարցով. ի՞նչ է պատահում ուղեղի հետ, եթե բոլոր արտաքին գրգռիչները լիովին վերացվում են։ Նա ցանկանում էր պարզել այն, թե արտաքին գրգռիչները անջատելու դեպքում գիտակցությունը արդյո՞ք կշարունակի ակտիվորեն գործել, թե «կանջատվի»։ Եվ նման առաջին խցիկը կառուցվել է ԱՄՆ-ի Հոգեկան առողջության ազգային ինստիտուտում (NIMH): Շնչառական դիմակ կրող, և գլուխը ամբողջությամբ խավարի մեջ ընկղմած հետազոտվողին տեղավորել են ջրով լցված ուղղահայաց բաքի մեջ։ Նպատակն էր մեկուսացնել հետազոտվողին բոլոր զգայական խթաններից (լույս, ձայն, ջերմաստիճան, հպում)։ Արդյունքները զարմացրել են գիտնականներին. գիտակցությունը կորցնելու փոխարեն մասնակիցները հայտնել են խորը թուլացման, ընկալման փոփոխված վիճակների մեջ, իսկ որոշները նշել են նույնիսկ հալյուցինացիաների և միստիկական ապրումների մասին։
Հետո այս գաղափարը զարգացում է ապրել 1960-1970-ականներին: Նման խցիկները սկսել են օգտագործվել հոգեթերապիայի, մեդիտացիայի և ուղեղի վրա զգայական զրկանքի ազդեցության ուսումնասիրության մեջ։ Առաջացել են ավելի հարմարավետ մոդելներ՝ լողանալու խցիկներ, որտեղ կարելի էր լողալ աղի ջրի վրա առանց շնչառական դիմակի։ Ջոն Լիլլին նաև սկսել է ուսումնասիրել գիտակցության փոփոխված վիճակները օգտագործելով հոգեակտիվ նյութեր (օրինակ կետամին), ինչը հակասություններ են առաջացրել գիտական շրջանակներում։
Ներկայումս սենսոր դեգրավացիայի խցիկները օգտագործվում են բժշկության մեջ սթրեսը նվազեցնելու, անքնությունը, դեպրեսիան և քրոնիկ ցավը բուժելու համար, սպորտում մարզումներից հետո վերականգնումը արագացնելու համար, հոգեբանության մեջ կենտրոնացումը բարելավելու և անհանգստությունը թեթևացնելու համար և առողջության և սպա կենտրոններում որպես խորը թուլացման մեթոդ (լողալ)։
Ներկայումս գիտականորեն հաստատված է, որ 30 րոպե սենսոր դեգրավացիայի խցիկում գտնվելը համարժեք է 4 ժամ քնին: Վերականգնման և թուլացման առումով նման կարճատև սեանսը հաճախ համեմատվում է լիարժեք հանգստի հետ։ Շատերը այդ խցիկում գտնվելու զգացողությունը նկարագրում են որպես անկշռելիություն կամ «հանգիստ դատարկության մեջ ընկղմվելով»։ Նաև ուսումնասիրությունները ցույց են տվել ալֆա և բետտա ուղեղային ալիքների աճ, որոնք բնորոշ են մեդիտացիային և ստեղծագործականությանը։
2000-ական թվականներից ի վեր սենսոր դեգրավացիայի խցիկները դարձել են առողջության ոլորտի մի մասը։ Այժմ նման պարկուճներ կարելի է գտնել գրեթե բոլոր խոշոր քաղաքներում։
Կ. Խաչիկյան
