Հայաստանն ու Ադրբեջանը ևս մեկ քայլ են արել դեպի խաղաղություն. ԵԱՀԿ-ն լուծարել է Ղարաբաղի հարցով բանակցային ձևաչափը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Սեպտեմբերի 1-ին ԵԱՀԿ-ն լուծարել է Մինսկի խումբը, որը զբաղվում էր Ղարաբաղում հակամարտության կարգավորմամբ: Սա ևս մեկ քայլ է դեպի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղություն, սակայն բոլոր հարցերի վերջնական լուծումը դեռ շատ հեռու է: Iz.ru-ն ուսումնասիրել է իրավիճակը:
ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը գործում էր 1992 թվականից, որի համանախագահներն են Ռուսաստանը, Ֆրանսիան և Միացյալ Նահանգները, իսկ Հայաստանն ու Ադրբեջանը մասնակցում են աշխատանքներին որպես մշտական անդամներ՝ մի շարք այլ եվրոպական երկրների օգնությամբ: Այս ձևաչափի հիմնական նպատակը ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումն էր:
Ադրբեջանում այդ կառույցը անընդհատ քննադատության էր ենթարկվում իր անգործունակության, անվերջ հանդիպումների և առանց որևէ իրական արդյունքի բանակցությունների հակվածության համար: Բացի այդ, կարծում էին, որ խումբը վճռականորեն է տրամադրված պահպանել 1990-ականների պատերազմից հետո ձևավորված ստատուս քվոն, որի շրջանակներում Բաքուն չէր վերահսկում Ղարաբաղը: Լրացուցիչ դժվարություններ առաջացան Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև հակամարտության պատճառով, որի պատճառով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները փաստացի դադարեցին փոխգործակցել։
Արդյունքում, Ադրբեջանը 2020-2023 թվականներին ուժով վերահսկողություն հաստատեց Ղարաբաղի տարածաշրջանի նկատմամբ, որից անմիջապես հետո բարձրացրեց բանակցային ձևաչափի լուծարման հարցը։ Այս տարվա հունվարին Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան հայտարարեց, որ Մինսկի խումբը կորցրել է իր գործունեության առարկան, ուստի դրա լուծարումը կլինի տրամաբանական և ակնհայտ քայլ։
Միևնույն ժամանակ, Հայաստանը վաղուց է հայտարարել, որ պատրաստ է լուծարել կառույցը, բայց միայն Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագիր ստորագրելուց հետո։ Այս տարվա օգոստոսին էլ պարզ դարձավ, որ Երևանը մեղմացրել է իր դիրքորոշումը։ Օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում, Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ, երկու երկրների ղեկավարները ընդամենը նախաստորագրեցին, այսինքն չստորագրեցին խաղաղության պայմանագիր։ Բայց երեք օր անց Ադրբեջանի և Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունները խնդրեցին ԵԱՀԿ-ին լուծարել Մինսկի խումբը:
Ադրբեջանը շեշտում է, որ Մինսկի խմբի լուծարումը առանց խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու դիվանագիտական հաջողություն է: Երկրի արտաքին գործերի նախարար Ջեյհուն Բայրամովը կառավարության նիստում բացատրել է, որ Մինսկի խումբը երկար ժամանակ իրականում չի գործել: «Մեր երկիրը բացահայտ հայտարարել է, որ Ղարաբաղի հարցը Ադրբեջանի ներքին գործն է», - ասել է նա` հավելելով, որ երկար ժամանակ հարաբերությունների կարգավորման հիմնական խոչընդոտը Հայաստանի «արագ զինումն» էր։
Միևնույն ժամանակ, այն լուծարելու որոշումը Երևանում ոչ բոլորին է դուր եկել: Արցախի ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության կոմիտեն հայտարարություն է տարածել` կոչ անելով պահպանել Մինսկի խումբը և հայերին վերադարձնել լքված տարածաշրջան: Արցախի Ազգային ժողովի նախկին նախագահ Աշոտ Դանիելյանը նույնպես նշել է, որ բանակցային ձևաչափի լուծարումը «կամրապնդի անարդարությունը և իրական, երկարատև խաղաղությունն ավելի անհասանելի կդարձնի»: Այս բոլոր կոչերը, սակայն, մնացին անպատասխան։ ԵԱՀԿ մամուլի ծառայությունը նշել է, որ Հայաստանից և Ադրբեջանից հայտարարություն ստանալուց հետո խորհրդակցություններ են անցկացվել կազմակերպության անդամ պետությունների հետ։ Այդ գործընթացի արդյունքում Մինսկի խմբի փակման մասին բանաձևի նախագիծը ներկայացվել է հաստատման։ Այն հաստատվել է «լռելյայն համաձայնությամբ»՝ ոչ մի պետություն դեմ չի արտահայտվել դրան։ Վերացված ձևաչափի հետ կապված կազմակերպչական և տեխնիկական կառույցները կլուծարվեն մինչև դեկտեմբերի 1-ը։
Այնուամենայնիվ, երկու երկրների միջև հարաբերություններում առկա խնդիրները դրանով չեն ավարտվում։ Օրակարգում մնում է առնվազն ևս մեկ պահանջ՝ փոփոխություն կատարել Հայաստանի Սահմանադրության մեջ։ Հայաստանում այդ հարցի վերաբերյալ ասում են, որ սահմանադրական հանրաքվե կարող է անցկացվել 2027 թվականին:
Հետաքրքիր է այն, որ Հայաստանում արդեն ասում են, որ երկրում և տարածաշրջանում իրավիճակը լիովին փոխվել է: Փաշինյանի խոսքով` անկախության առաջին օրվանից հայերը ապրել են զինված հակամարտության պայմաններում կամ «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» իրավիճակում, բայց հիմա խոսքը լիարժեք խաղաղության մասին է: Երևանը նաև ակնկալում է, որ այլևս ստիպված չի լինի հսկայական գումարներ ծախսել պաշտպանության վրա, հաջորդ տարվա բյուջեում համապատասխան կետի վրա ծախսերի աճ չի նախատեսվում: Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանը կարծում է, որ հանրապետությունը պետք է շարունակի իր ռազմական հզորությունը ավելացնել: Նախագահ Ալիևի խոսքով, եթե Հայաստանում իշխանության գան նոր ուժեր, որոնք կվիճարկեն ձեռք բերված պայմանավորվածությունները, Բաքուն «համարժեք կարձագանքի»: «Տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը բոլոր առումներով բացարձակապես մեր օգտին է», - ընդգծել է նա վերջերս տված հարցազրույցում։
Հայ քաղաքագետ Հրանտ Միքայելյանը Մինսկի խմբի լուծարումը անվանում է Փաշինյանի կառավարության սխալը։ «Ադրբեջանը պարզապես միակողմանի նվերներ է ստանում, փոխարենը ոչինչ չտալով և ոչինչ չերաշխավորելով: Սա ագրեսորին հանգստացնելու փորձ է, որը, ըստ էության, միայն կհրահրի նրան: Ալիևը շարունակում է արմատական հռետորաբանությունը անընդհատ սպառնալով հայկական պետականությանը: Ընդ որում, Վաշինգտոնում կայացած հանդիպումից հետո էլ նման հայտարարությունները չեն նվազել: Նաև նշեմ, որ Հայաստանի սահմանային տարածքում աշխատող եվրոպական առաքելությունը հայտարարել է, որ շարունակելու է հետևել իրավիճակին, այսինքն նրանք չեն սպասում, որ հակամարտությունը կավարտվի»,– ասել է նա:
Ադրբեջանցի քաղաքագետ Իլգար Վելիզադեն էլ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի լուծարումը համարում է խաղաղության ուղղությամբ կարևոր քայլ։ «Մինսկի խումբը երբեք արդյունավետ չի եղել, և վերջին տարիներին այն իրականում չի գործել Ռուսաստանի և արևմտյան մասնակիցների միջև առկա տարաձայնությունների պատճառով։ Հիմա այն դարձել է անցյալ դարաշրջանի մասունք, Բաքուն և Երևանը այլևս միջնորդի կարիք չունեն, և մեր երկրները կարողացել են արդյունավետ երկկողմ երկխոսություն հաստատել։ Այո, հարաբերություններում դեռևս կան չլուծված խնդիրներ, և առաջին հերթին խոսքը Հայաստանի Սահմանադրության փոփոխության մասին է։ Հասկանալի է, որ այստեղ արագ լուծումներ չեն սպասվում, բայց եթե դրանում առաջընթաց լինի, ապա խաղաղությունը կդառնա անխուսափելի»,- բացատրել է նա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
