Երևանը նոր ռազմավարական գործընկեր է ձեռք բերել

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 28 Август, 2025 12:12

Հայաստանի և Իրանի իշխանությունները մտադիր են իրենց հարաբերությունները բարձրացնել ռազմավարական գործընկերության մակարդակի։ Այս մասին հայտնի է դարձել Իսլամական Հանրապետության նախագահ Մասուդ Պեզեշկյանի Երևան կատարած այցի ժամանակ։ Երկու երկրների միջև մերձեցումը տեղի է ունենում Թեհրանի կողմից Սյունիքի մարզում հայտնվելիք «Թրամփի ճանապարհի» մասին լուրերից առաջացած մտավախությունների ֆոնին, գրում է ng.ru–ն։

Բանակցություններից հետո Հայաստանը և Իրանը ստորագրել են քաղաքական, տնտեսական, կրթական և մշակութային ոլորտներում փոխըմբռնման 10 հուշագիր։ Ինչպես նշել է ՀՀ կառավարության ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանը Մասուդ Պեզեշկյանի հետ համատեղ ճեպազրույցում ելույթ ունենալով, կողմերը եկել են այն եզրակացության, որ ժամանակն է երկկողմ հարաբերությունները բարձրացնել ռազմավարական մակարդակի։ Միևնույն ժամանակ, վարչապետը հույս ունի, որ այդ որոշումը կօգնի իրականացնել իր «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնությունը։ Փաշինյանը Պեզեշկյանին պատմել է Միացյալ Նահանգների հետ բանակցությունների մասին, որոնց ընթացքում Երևանն ու Վաշինգտոնը համաձայնել են ստեղծել «Թրամփի ճանապարհը»։ Նա վստահեցրել է, որ հաղորդակցությունների ապաշրջափակման որոշումը նոր դռներ կբացի հայ-իրանական համագործակցության համար երկաթուղային տրանսպորտի ոլորտում։ Մասնավորապես, Փաշինյանը հիշատակել է Նախիջևան-Ջուլֆա երթուղին։ Ինչպես Փաշինյանն է ասել Հայաստանով անցնող երթուղիները կգործեն հանրապետության ինքնիշխանության ներքո, և նաև երկիրը ինքնուրույն կապահովի անվտանգությունը։ Պեզեշկիանը կողմ է արտահայտվել ռազմավարական մակարդակով միջպետական հարաբերությունների զարգացմանը և Փաշինյանին հրավիրել է Թեհրան։ Միևնույն ժամանակ, նա ասել է, որ Հարավային Կովկասի գործերին արտատարածաշրջանային խաղացողների միջամտությունը միայն կբարդացնի իրավիճակը։ Հանդիպման նախօրեին Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը կրկին ընդգծել է, որ ողջունում է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի նախաստորագրումը, բայց նրանց դուր չի գալիս «Թրամփի ճանապարհ» նախագիծը։ Գերատեսչության ղեկավար Աբբաս Արաղչիի խոսքով Հարավային Կովկասում արդեն շատ վատ բաներ են տեղի ունենում։ «Մենք մտահոգված ենք, օրինակ, սիոնիստական ռեժիմի ներկայությամբ այս երկրներից մի քանիսում (ակնհայտորեն, դա վերաբերում է Ադրբեջանին) կամ Եվրամիության փորձերով այստեղ հենարան ձեռք բերելու համար», - ընդգծել է Արաղչին IRNA-ին տված հարցազրույցում։

Թեհրանի տեսանկյունից, «Թրամփի ճանապարհը» մեծացնում է Իսլամական Հանրապետության անվտանգության ռիսկերը։ Նրանք կասկածում են, որ տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման մեջ ներդրումներ կատարելու պատրվակով Միացյալ Նահանգները կարող է իր զորքերը տեղակայել Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Երևանը փորձել է մեղմացնել Թեհրանի մտավախությունները։ «Մենք Հարավային Կովկասում օտարերկրյա զինված ուժերի ներկայությունը օգտակար չենք համարում։ Այդ առումով մենք մտահոգություն հայտնեցինք։ Մեզ վստահեցրին, որ Հարավային Կովկասում երրորդ երկրների զինված ուժեր չեն տեղակայվի։ Խաղաղության համաձայնագրի (Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև) հիմնական դրույթներից մեկը երրորդ երկրների զինված ուժերի չտեղակայման մասին կետն է Հայաստանի և Ադրբեջանի ընդհանուր սահմանների երկայնքով։ Մենք ուշադիր հետևում ենք տարածաշրջանում տեղի ունեցող զարգացումներին և սերտ կապի մեջ ենք Երևանի և Բաքվի հետ», - ասել է Իրանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Էսմայիլ Բաղաեյը։

Բայց իրանական վերնախավում կան այլ կարծիքներ։ Իրանի նախկին արտաքին գործերի նախարար Մոհամմադ Զարիֆը առաջարկել է «Թրամփի ճանապարհը» դիտարկել հեռանկարների լույսի ներքո։ «Հնարավորությունների պարադիգմայի տեսանկյունից Իրանը և նույնիսկ Ռուսաստանը և Թուրքիան կարող են Վաշինգտոնում Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև վերջերս կնքված համաձայնագիրը դիտարկել ոչ թե որպես սպառնալիք, այլ որպես հնարավորություն վերակենդանացնելու նախկինում առաջարկված տարանցիկ համագործակցությունը Իրանի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի, ինչպես նաև Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի միջև», - գրել է նա Foreign Policy-ի հոդվածում։

Հատկանշական է այն, որ Պեզեշկիանի հետ Երևան է մեկնել ճանապարհների և քաղաքաշինության նախարար Ֆարզանե Սադեղը։ Նա ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանի հետ քննարկել է Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային միջանցքի զարգացման, Արաքս գետի վրայով երկրորդ կամրջի կառուցման և տարանցիկ բեռնափոխադրումների սակագների վերանայման հարցերը: Նախարարները քննարկել են Հայաստանի և Իրանի քաղաքների միջև կանոնավոր օդային հաղորդակցությունների ընդլայնումը և ստորագրել են Պարսից ծոց-Սև ծով ճանապարհային և երկաթուղային միջանցքի զարգացման մասին համաձայնագիր: «Այս նախաձեռնությունները կստեղծեն ամուր հիմք Իրանի, Հայաստանի, Եվրոպայի և Արևելյան Ասիայի միջև տարանցիկ փոխադրումների զարգացման համար», - նշել է Սադեղը:

Բացի այդ, Իրանի արդյունաբերության նախարար Մոհամմադ Աթաբակը նշել է, որ Թեհրանի Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) հետ ազատ առևտրի գոտի մտնելու շնորհիվ, Հայաստանի և Իրանի իշխանությունները ապրանքների 87%-ի սակագները զրոյի են հասցվել: Աթաբակի խոսքով Իրանը Հայաստանը դիտարկում է որպես ԵԱՏՄ դարպաս:

«Փաշինյանը և Պեզեշկյանը քննարկել են զուտ երկկողմ հարաբերությունները, ինչպես նաև տարածաշրջանային օրակարգը: Երևանը օգտվել է այս հնարավորությունից փորձելով մեղմել Թեհրանի մտահոգությունները: Կողմերի համար կարևոր է ավարտել ընթացիկ համատեղ նախագծերը, ինչպիսիք են հայ-իրանական սահմանին երրորդ էլեկտրահաղորդման գծի կառուցումը և Հյուսիս-Հարավ երթուղու զարգացումը, և սկսել նորերը։ Օրինակ, Հայաստանի համար օգտակար կլինի, եթե իրանական ընկերությունները միանան «Թրամփի ճանապարհի» կառուցմանը։ Երկաթուղային հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը կկապի Հայաստանը Պարսից ծոցի հետ և դրական ազդեցություն կունենա ամբողջ Հարավային Կովկասի վրա», - ng.ru-ին ասել է «Օրբելի» կենտրոնի փորձագետ Ջոնի Մելիքյանը։

«Երկու երկրների ազգային շահերի տեսանկյունից, Իրանի և Հայաստանի միջև համագործակցությունը ռազմավարական է, իսկ Հայաստանի համար, շատ առումներով, նույնիսկ գոյաբանական։ Որովհետև Հայաստանն այժմ ունի երկու ելք դեպի արտաքին աշխարհ՝ դրանք ճանապարհներ են Վրաստանով և Իրանով։ Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ բարիդրացիական հարաբերություններ հաստատելու և բոլոր հաղորդակցությունները ապաշրջափակելու հեռանկարները, որպեսզի Հայաստանը կարողանա օգտագործել այդ պետությունների տարածքը, մշուշոտ են։ Եվ Իրանը լրջորեն հետաքրքրված է հյուսիսում ունենալ Սև ծով և Ռուսաստան տանող ճանապարհ, որը չի վերահսկվի Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից։ Հակառակ դեպքում Իրանը կարող է բախվել հյուսիսային ճանապարհի շրջափակմանը։ Հետևաբար, Թեհրանը հետևողականորեն դեմ է սահմանների փոփոխությանը, Հայաստանի ինքնիշխանության և հանրապետության հարավային շրջանի՝ Սյունիքի իր կազմում պահպանմանը», - ng.ru--ին ասել է քաղաքագետ Կարեն Իգիթյանը։ Նա նաև ընդգծել է, որ Հայաստանն ու Իրանը դեռևս ունեն տնտեսական համագործակցության մեծ չօգտագործված ներուժ։ Այսպիսով, կողմերը հույս ունեն իրենց առևտրաշրջանառությունը ներկայիս 737 միլիոն դոլարից հասցնել 3 միլիարդ դոլարի։