«Այսօրվա Հայաստանի համար Ռուսաստանն է անվտանգության գլխավոր երաշխավորը»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ռուսաստանը և Հայաստանը դաշնակիցներ և ռազմավարական գործընկերներ են։ Չնայած կան նրբերանգներ և որոշ կետեր, որոնց վերաբերյալ կողմերի դիրքորոշումները 100%-ով չեն համընկնում, երկու պետություններն էլ հեռացել են փոխադարձ անվստահության գծից։ Այդպես կարելի է բնութագրել Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովի մայիսի 20-21-ը Երևան կատարած պաշտոնական այցի արդյունքները, գրում է russiancouncil.ru–ն։
Ռուսական դիվանագիտության ղեկավարի Երևան այցի հիմնական նպատակը Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև երկկողմ հարաբերությունների որոշակի վերանայումն էր։ Եվ այդ ուղևորությունը ցույց տվեց, որ մեր հարաբերությունները, չնայած որոշակի անկայունության և մի շարք հարցերի շուրջ տարբեր դիրքորոշումների (անհնար է առանց որոշ աշխատանքային տարաձայնությունների), պահպանվել են, և լիարժեքորեն։
Մասնավորապես, այդ այցով Ռուսաստանը նախևառաջ ցույց է տալիս, որ Հայաստանը մնում է իր դաշնակիցն ու գործընկերը Հարավային Կովկասում, ինչպես և, ըստ էության, միշտ էլ եղել է ժամանակակից պատմության մեջ։
Մասնավորապես, չնայած Երևանի կողմից ՀԱՊԿ-ին իր մասնակցությունը սառեցնելուն, Մոսկվայի տեսանկյունից, փաստաթղթային Հայաստանի կարգավիճակը չի փոխվել, նա դեռևս համարվում է դաշնակից այդ կազմակերպությունում։ Իրականում, արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովի խոսքերն այն մասին, որ Ռուսաստանը պատրաստ է «աջակցել Հայաստանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության պաշտպանության ապահովմանը» այդ համատեքստում լի են խորը իմաստով։ Դա ամենևին էլ սովորական արտահայտություն չէ։
Իհարկե, Հայաստանն ինքն էլ է հետաքրքրված դրանով։ Այո՛, 2023 թվականի իրադարձություններից հետո Երևանը զգացմունքային որոշում կայացրեց դիվերսիֆիկացնել իր անվտանգության երաշխավորներին, համարելով, որ Ռուսաստանն այնքան էլ արդյունավետ չէ այդ դերում և դիմեց Արևմուտքին։ Սակայն, այժմ, երբ հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները անցել են սուր փուլը և աստիճանաբար շարժվում են դեպի կարգավորում, տեսանելի է այն գիտակցության վերադարձը, որ այսօրվա Հայաստանի համար Ռուսաստանը դեռևս անվտանգության հիմնական (եթե ոչ միակ) երաշխավորն է։
Հիշեցնենք, որ Ռուսաստանը ակտիվորեն պաշտպանում է հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների կարգավորումը։ Նա ոչ մեկի դեմ ընկերներ չի ստեղծում, այլ կառուցողական հարաբերություններ է պահպանում երկու կողմերի հետ էլ և պատրաստ է անել այն ամենը, ինչ կախված է իրենից։ Եվ այսօր մենք տեսնում ենք, որ կողմերը հնարավորինս մոտեցել են հարաբերությունների կարգավորմանը և խաղաղության կնքմանը, ինչը չի կարող չուրախացնել։ Սա 30 տարվա ընթացքում առաջին անգամն է, որ նման հնարավորությունների պատուհան է բացվել։ Ակնհայտ է, որ թե՛ հայկական, թե՛ ադրբեջանական կողմերի համար խելամիտ կլինի օգտվել դրանից, և Ռուսաստանը, իր հերթին, պատրաստ է ամեն կերպ նպաստել դրան։
Վերադառնալով Երևանի արտաքին հարաբերությունների դիվերսիֆիկացման մասին հարցին Սերգեյ Վիկտորովիչի օրինակին հետևելով ցանկալի է ընդգծել, որ նման հարցերը բացառապես Հայաստանի ինքնիշխան իրավունքն են, օրինակ զենք գնել Ֆրանսիայից, մոտենալ Եվրամիությանը։ Վերջինս, իհարկե, ակնհայտ պատճառներով չի կարող մեզ համար որոշակի գրգռիչ չլինել։
Իրականում, արտգործնախարարի այցը այդ հարցում շեշտեր դնելու և «չ»-երը հատելու նպատակ ուներ, Ռուսաստանը չի մերժում Հայաստանին դաշնակցությունն ու գործընկերությունը։ Այո՛, ԵՄ-ին և ԵԱՏՄ-ին միաժամանակյա անդամակցության հնարավորությունը կասկածներ է առաջացնում։ Սակայն Սերգեյ Լավրովի հետ Երևանում կայացած հանդիպումը հայկական կողմին հնարավորություն տվեց հայտարարելու, որ ո՛չ ԵՄ-ին անդամակցելու գործընթաց, ո՛չ էլ այդ թեմայով բանակցություններ չեն ընթանում։ Հետևաբար, ներկայումս ԵԱՏՄ շրջանակներում հարաբերությունների զարգացման համար որևէ խոչընդոտ չկա։
Ամեն դեպքում Սերգեյ Լավրովի այցը առիթ դարձավ կրկնելու. Ռուսաստանը հարգում է իր դաշնակցին և գործընկերոջը և չի մտադիրվում ճնշում գործադրել Հայաստանի վրա ինքնիշխանության հարցերում, լինի դա զենքի մատակարարների ընտրություն, ՀԱՊԿ-ում մասնակցության սառեցում, թե ԵՄ-ի հետ մերձեցում։
Այստեղ կարևոր է հասկանալ, որ մի կողմից ԵԱՏՄ-ին մասնակցությունը հիմնարար կարևորության հարց է Հայաստանի համար, մյուս կողմից հայ ժողովուրդն ինքը բնավ չի ձգտում անդամակցել ԵՄ-ին։ Սա է այն, ինչին ձգտում են Հայաստանի ներկայիս կառավարության կոնկրետ ներկայացուցիչները։ Ակնհայտ է, որ վերջին հաշվով նման հարցերը ոչ թե նրանց, այլ հայ ժողովրդի հանրաքվեով իր կամքի արտահայտման միջոցով են որոշվելու։ Վստահ եմ, որ եթե դա տեղի ունենա, եվրաինտեգրման մասին խոսակցությունը կսպառվի, հայերի մեծամասնությունը դեռևս կողմ է Ռուսաստանի հետ ավելի սերտ կապերին՝ թե՛ տնտեսական, թե՛ ռազմական։
Այցի արդյունքները լիովին պարզ դարձրին. և՛ Հայաստանը, և՛ Ռուսաստանը հետաքրքրված են ամուր փոխհարաբերություններով, որոնք կապահովեն Ռուսաստանի համար ռազմավարական առումով կարևոր Հարավային Կովկասի կայունությունն ու տնտեսական զարգացումը։ Այո՛, մենք չպետք է չափազանց շտապենք և պնդենք, որ սառեցումն ամբողջությամբ սպառել է իրեն, բայց կողմերը շատ մեծ քայլ են կատարել կառուցողական ուղղությամբ։
Երբ հիշում ենք մեր երկկողմ հարաբերությունները մթագնող գործոնները, չի կարելի անտեսել 2023 թվականի իրադարձություններից հետո լրատվամիջոցներում հնչող թշնամական հռետորաբանությունը։ Տհաճ էր տեսնել հայկական մամուլի հարձակումները և մերոնց սառը արձագանքները, և պատմություններ այն մասին, թե ինչպես է Հայաստանը, իբր, հեռանում Ռուսաստանից։ Թվում է, թե եթե մենք միմյանց մասին բացասական պատմություններ չստեղծեինք և դրանք չմշակեինք լրատվամիջոցներում, դա ինքնին զգալի առաջընթաց կլիներ կայունության հասնելու գործում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
