Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ … Ժարնակի հարվածը դուելում

Եթե սուսերամարտում Բակլանովսկու հարվածն իրավամբ համարվում է անհավատալի ուժի և հմտության խորհրդանիշ, քանի որ, ի վերջո, ոչ բոլորը կարող են մարդուն կիսով չափ կտրել, ապա Ժարնակի հայտնի հարվածը, ընդհակառակը, կապվում է խորամանկության և նույնիսկ որոշակի չափով դավաճանության հետ: Այնուամենայնիվ, ամեն ինչ այնքան էլ պարզ չէ, ինչպես կարող է թվալ առաջին հայացքից: Միջնադարում գործում էր մենամարտի՝ դուելի օրենսգիրք, որը ենթադրում էր, որ դրանք անցկացվում են որոշակի բարոյական և էթիկական չափանիշներին համապատասխան։ Այնուամենայնիվ, նույնիսկ այն դարաշրջանում, երբ արյունահեղությունները տեղի էին ունենում խիստ կանոնների համաձայն, կային մարդիկ, ովքեր պատրաստ էին շրջանցել դրանք: Սակայն նման պահվածքն ընկալվում էր ոչ այնքան որպես խախտում, որքան գործող կանոնների այլընտրանքային մեկնաբանություն։ Այսպիսով, Ալեքսանդր Դյումայի «Կոմսուհի դե Մոնսորոն» վեպում Հենրի 3–րդ թագավորը հրահանգում է Անժուների հետ մենամարտից առաջ հիշել Աստծուն և  ծեսերը պահպանելու անհրաժեշտությունը։ Նա հատկապես շեշտում է այն մեթոդների կիրառման անթույլատրելիությունը, ինչպիսին է օրինակ «Ժարնակի հարվածը»։

Բայց ո՞րն է այդ «Ժարնակի հարված»–ի էությունը և ինչո՞ւ է այն դարձել թևավոր խոսք։ Այն ինչը հայտնի է որպես «ժարնակի հարված», հանկարծակի, ցավոտ հարված է ծնկին՝ ուղղված ջլերը կտրելուն։ Այնուամենայնիվ, Ժարնակն այն միակ սուսերամարտիկը չէր, ով կիրառել էր նման տեխնիկա. նմանատիպ տեխնիկաներ հանդիպել են նրանից և առաջ և հետո, հատկապես սուսերի իտալացի վարպետների շրջանում: Նրանց ավանդույթներում դա կոչվում էր «Ridoppio falso manco», որը նշանակում է հարված ձախից ներքևից դեպի վեր։ Այդ հարվածը հիշատակված է հնագույն սուսերամարտի դասագրքերում, թեև դրա ճշգրիտ նշանակությունը մնում է անհասկանալի: Ի դեպ, Ժարնակին վարժեցրել էր իտալացի վարպետ կապիտան Կեզը, ուստի այդ հարվածի կասկածելի համբավի համար ավելի շատ պատասխանատու են ոչ թե ֆրանսիացիները, այլ իտալացիները: 

Հիմա մի փոքր պատմություն: Գի դե Շաբո սինյոր Ժարնակը (1514-1584) ֆրանսիացի պալատական, զինվոր և նահանգապետ էր։ Ֆրանցիսկոս 1-ին թագավորի արքունիքում նրա անունը սկանդալի մեջ էր հայտնվել, նրան մեղադրել էին սեփական խորթ մոր հետ սիրային կապ ունենալու մեջ։ Իր համբավը վերականգնելու համար էլ Ժարնակը մարտահրավեր էր նետել այդ լուրերը տարածող մարդուն՝ սինյոր դը Լա Շատայնին, ով համարվում էր Ֆրանսիայի լավագույն սուսերամարտիկներից մեկը։ Ժարնակը, իր հերթին, առանձնապես հմուտ չէր սուսերամարտում։ 1547 թվականի հուլիսի 10-ին տեղի է ունեցել այդ հայտնի մենամարտը։ Մինչ դուելը սկսվելը, երկու մարտիկներն էլ Ավետարանի վրա երդվել են, որ կռվում են հանուն ճշմարտության, և որ նրանցից ոչ մեկը չի դիմել կախարդության։ Նրանք երկար ժամանակ փոխանակվել են հարվածներով, սակայն ապարդյուն, ապա Ժարնակը շեղող շարժում է կատարում  ստիպելով մրցակցին ձեռքերը բարձրացնել, իսկ հետո արագ հարվածում է նրա ծնկին։ Թեև վերքն ինքնին լուրջ չէր, բայց Լա Շատենյեն կորցրել է հավասարակշռությունն ու ընկել: Ժարնակն անմիջապես պահանջել է, որ նա ընդունի պարտությունը և ներողություն խնդրի, սակայն հանդիսատեսը ցնցված է եղել անսպասելի արդյունքից։ Ինքը՝ Լա Շատենյեն, հրաժարվել է ընդունել պարտությունը փորձելով վեր կենալ և շարունակել պայքարը։ Իհարկե, Ժարնակը կարող էր վերջ տալ իր հակառակորդին, բայց փոխարենը զինաթափել է նրան։ Արդյունքում արքան է միջամտել և դադարեցրել մենամարտը։

Պատմությունը, սակայն, այդ ճակատամարտը հիշել է ոչ թե որպես ազնիվ հաղթանակ, այլ որպես ուժի նկատմամբ խորամանկության հաղթանակ։ Համարվում էր, որ Լա Շատենյեն պետք է հաղթեր, ի վերջո, նա լավագույն սուսերամարտիկն էր, բայց ճակատագիրն այլ կերպ է որոշել: Ինքը՝ Ժարնակը, հետագայում իտալական պատերազմների ժամանակ ապացուցել է, որ տաղանդավոր զինվորական է, և 1559 թվականին նշանակվել է Լա Ռոշելի նահանգապետ։
 
Կ. Խաչիկյան