Հայաստանը ցանկանում է անդամակցել ԵՄ-ին, թեև հրավեր չի ստացել
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
ՀՀ նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը ապրիլի 4-ին հավանություն է տվել ԵՄ-ին անդամակցելու մասին վիճահարույց օրենքին։ Ի՞նչ օրենք է ընդունել Հայաստանը, փորձել է պարզել Postnews.ru–ն:
Դա կոչվում է «Հայաստանի Հանրապետության Եվրամիությանն անդամակցության գործընթացի մեկնարկի մասին» օրենք։ Նման փաստաթղթի ընդունման անհրաժեշտության մասին երկիրը սկսել էր խոսել մեկ տարի առաջ՝ 2024 թվականի մարտին։ Այն ժամանակ Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը պնդում էր, որ Երևանն ունի «եվրոպական նկրտումներ» և ցանկություն «որքան հնարավոր է դիվերսիֆիկացնել գործընկերների և դաշնակիցների շրջանակը»։ Նախագիծը Հայաստանի խորհրդարան ներկայացնելու դիմումը հայտնվել է սեպտեմբերին։ Ավելին, այն ձևավորել է ոչ թե Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը, այլ «Ժողովրդավարական ուժերի հարթակը»՝ եվրոպամետ կուսակցությունների ասոցիացիան, որը նույնիսկ խորհրդարանի մաս չի կազմում։ Դա գրանցվել է որպես քաղաքացիական նախաձեռնություն։ Դեկտեմբերի 10-ին Հայաստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը հայտարարել էր, որ հավաքվել է անհրաժեշտ 50000 ստորագրությունը այդ փաստաթուղթը կառավարության քննարկմանը ներկայացնելու համար։ 2025 թվականի հունվարի 9-ին ՀՀ Նախարարների կաբինետը հավանություն էր տվել օրինագծին և ներկայացրեց խորհրդարան, իսկ մարտի 26-ին այն վերջնականապես հաստատվել էր պատգամավորների կողմից (կողմ էին քվեարկել միայն Փաշինյանի կուսակցության ներկայացուցիչները)։ Ապրիլի 4-ին էլ օրենքը ստորագրել է երկրի նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը։
Օրինագծի հիմնավորման մեջ նշվում է, որ այն կամրապնդի Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու կայունությունը, կվերականգնի ուժերի հավասարակշռությունը տարածաշրջանում, կբարձրացնի երկրի տնտեսական և ժողովրդագրական անվտանգությունը և կնպաստի «մեկ քաղաքակրթական տարածքի ձևավորմանը»։
Սակայն ներկայիս վերջնական տեքստը շատ ավելի կարճ է, քան հիմնավորումը և բաղկացած է ընդամենը մեկ նախադասությունից. «Հայաստանի Հանրապետությունը, ձգտելով զարգացնել ժողովրդավարական ինստիտուտները, բարելավել հասարակության բարեկեցությունը, ամրապնդել անվտանգությունը, կայունությունը և օրենքի գերակայությունը, հայտարարում է Հայաստանի Հանրապետության ԵՄ–ին անդամակցության գործընթացի սկիզբը»։
Իսկ ի՞նչն է սխալ այդ փաստաթղթում: Օրենքն ուշագրավ է իր անիմաստությամբ: Փաշինյանի կառավարությունը դա առաջ է մղել չնայած նրան, որ Եվրամիությունը Հայաստանին ոչ մի տեղ չի հրավիրել և նույնիսկ ցանկություն չի հայտնել հրավիրել մասնակցելու միավորմանը։ Հունվարի 11-ին, երբ երկրի կառավարությունը նոր էր հավանություն տվել օրինագծին, ԵՄ ներկայացուցիչ Աննա Հիփերը դրան արձագանքել էր ամենաթեթև ձևով նշելով, որ Բրյուսելը «տեղյակ է օրինագծին և կվերլուծի այն»։ Իսկ Եվրոպան ընդհանրապես չի արձագանքել փաստաթղթի ուժի մեջ մտնելուն, ինչը ցույց է տալիս, որ դրանից հետո էլ դիրքորոշումը չի փոխվել։
Սակայն Ռուսաստանը արձագանքել է, և, միանշանակ, բացասական։ ՌԴ ԱԳՆ ղեկավարի տեղակալ Միխայիլ Գալուզինը նշել է, որ այդ դեպքում Երևանը պետք է ընտրի, թե որտեղ լինել՝ ԵՄ–ո՞ւմ, թե՞ ԵԱՏՄ–ում։ «Մենք համոզված ենք, որ անհնար է միաժամանակ լինել ԵԱՏՄ-ի և Եվրամիության նման երկու տարբեր միություններում... պաշտոնական Երևանը պետք է որոշի, թե որտեղ է ավելի լավ լինել: Հուսով ենք, որ ԵԱՏՄ-ին անդամակցության բոլոր օգուտները և ԵԱՏՄ-ի հետ խզման կորուստների մասշտաբները կբացատրվի հայ հասարակությանը»,- ասել էր նա: Նմանատիպ մեկնաբանություններ էին արել նաև ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը և ՌԴ նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովը։ Այսինքն այդ դեպքում ԵԱՏՄ-ից Հայաստանի հնարավոր դուրս գալը Ռուսաստանի պաշտոնական դիրքորոշումն է։
Իսկ ինչպե՞ս են դրան արձագանքում Հայաստանում։ Երևի Երևանում էլ են հասկանում իրավիճակի անորոշությունը, ինչի պատճառով էլ ամբողջ ուժով փորձում են հանգստացնել ռուսական կողմին։ Դեռ հունվարին էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը հայտարարել էր, որ Հայաստանը մտադիր չէ դուրս գալ ԵԱՏՄ-ից։ «Մենք ուզում ենք անկախ լինել, իսկ անկախությունը նշանակում է, որ դու կախված չես մեկ երկրից, այլ կախված ես բոլորից, և բոլորը կախված են քեզնից: Մենք պետք է դառնալ մի երկիր, որտեղ եթե մեզ ինչ-որ բան պատահի, ինչ-որ բան տեղի կունենա նաև այլ երկրների տնտեսությունների հետ», - բացատրել էր նա ԵՄ-ին անդամակցելու փաստաթղթի իմաստը: Միաժամանակ, Հայաստանի փոխարտգործնախարար Պարույր Հովհաննիսյանն ընդգծել էր, որ դա ԵՄ-ին անդամակցելու հայտ չէ, այլ ընդամենը «գործընկերությունը նոր մակարդակի հասցնելու ցանկության արտացոլում»։ Նիկոլ Փաշինյանն էլ խոստովանել էր, որ Եվրամիության վերաբերյալ վերջնական որոշում կայացնելու համար երկրում պետք է հանրաքվե անցկացվի, թեև անգամ դրա անցկացման մոտավոր ժամկետը չէր նշել։ Նա խնդրել էր արձագանքել տեղի ունեցողն «առանց ավելորդ ոգևորության և լարվածության»։
Օրինագծի ընդունման գործընթացից պարզ էր, որ Հայաստանի իշխանությունները տատանվում էին: Ի սկզբանե, երկրի խորհրդարանը պետք է երկրորդ ընթերցմամբ քննարկեր այն մարտի սկզբին, սակայն պատգամավորները հանկարծակի հետաձգեցին այն պատճառաբանելով տեխնիկական պատճառները: Հայկական լրատվամիջոցները գրեցին, որ Փաշինյանի կառավարությունը հետաձգել է օրինագիծը հանուն Ռուսաստանի Դաշնության հետ հնարավոր մերձեցման։ Նույնիսկ դիտարկվում էր ԵՄ-ին անդամակցելու գաղափարը երկու ամսով սառեցնելու տարբերակը։ Բայց անհայտ պատճառներով իշխանությունը նորից արագ վերադարձան դրան։
Իսկ ի՞նչ կլինի, եթե Հայաստանը դուրս գա ԵԱՏՄ-ից: Դա հղի է Հայաստանի համար լուրջ ճգնաժամով, որը չի փոխհատուցվի Փաշինյանի նշած այդ ցանկալի կապերի դիվերսիֆիկացմամբ։ 2024 թվականին Ռուսաստանին բաժին է ընկել Հայաստանի արտաքին առևտրի 40%-ը։ ԵԱՏՄ-ի պատճառով Երևանի արտահանումը դեպի մեր երկիր մաքսատուրքերի չի ենթարկվում, ինչը հայկական ապրանքներին տալիս է մրցակցային առավելություն։ Մոսկվան նաև էներգառեսուրսներ է մատակարարում հանրապետությանն առանց տուրքերի և զեղչերով։ Այդ համագործակցության խզումը, հավանաբար, կհանգեցնի գնային պայմանավորվածությունների վերանայմանը, առևտրային խոչընդոտների վերականգնմանը և գների բարձրացմանը: Եվ եթե Ռուսաստանի Դաշնության համար ազդեցությունը աննշան կլինի (Հայաստանին բաժին է ընկնում ռուսական ապրանքաշրջանառության 2%-ից էլ պակասը), ապա Հայաստանի տնտեսության այնպիսի առանցքային ոլորտները, ինչպիսիք են գյուղատնտեսությունն ու ալկոհոլի արտադրությունը, կարող են տուժել։ Նաև ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը սպառնում է նվազեցնել դրամական փոխանցումները Ռուսաստանից, որից Հայաստանը դեռ հիմա էլ մեծապես կախված է։ Այսօր դրանք կազմում են երկրի ՀՆԱ-ի մոտ 10%-ը։ Դրան կարելի է ավելացնել ներդրումների կրճատման, հայկական դրամի ապակայունացման և գործազրկության աճի ռիսկերը։ Պարզ է, որ ԵՄ-ին անդամակցելու մշուշատ հեռանկարները չեն կարող այս ամենը փոխհատուցել։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
