«Հայաստանում կրկին արծածվել է Ղարաբաղի հարցը»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը մամուլի ասուլիս է տվել, որի ընթացքում փորձել է 1999 թվականին հայկական Մեղրին ինքնահռչակ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության (ԼՂՀ) և Լաչինի միջանցքի հետ փոխանակելու փորձի առաջադրված մեղադրանքներից արդարանալ, գրում է ng.ru–ն։ Մեղրու տարբերակ կոչվածը առաջին անգամ հայտնի է դարձել 2008 թվականին, սակայն այն ժամանակ ընդդիմության կողմից նման լուրերի տարածումը համարվում էր գործող իշխանությունների հեղինակությունը խարխլելու փորձ։ Սակայն 2025 թվականի հունվարին լրատվամիջոցները կրկին հիշել են այդ պատմությունն այս անգամ վկայակոչելով ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի գաղտնազերծված փաստաթղթերը։ Տեսականորեն նման գործարքը կարող էր հանգեցնել հայ-ադրբեջանական տարածքային հակամարտության ավարտին, Միացյալ Նահանգները պատրաստ էր հանդես գալ որպես միջնորդ, սակայն Հայաստանն ամբողջությամբ կկտրվեր Իրանից, իսկ ադրբեջանա-թուրքական տանդեմը, ընդհակառակը, կամրապնդվեր։ Ինչևէ, գործարքը Երևանի նախաձեռնությամբ չի եղել, բայց այսօր Ադրբեջանը պահանջում է իր համար բացել այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքը, որը պետք է անցնի Մեղրիով: «Այո, բանակցություններ են վարվել։ Ալիևն առաջարկեց այդ տարբերակը, բայց ես անմիջապես ասացի, որ Հայաստանը չի կարող կորցնել Իրանի հետ սահմանը։ Ամբողջ գործընթացը մեզ ձեռնտու էր, և ես հենց առաջին իսկ օրերից հասկացա, որ այդ քննարկումները թույլ կտան մեզ համար ընդունելի լուծման գալ։ Ինչո՞ւ էի համոզված այս հարցում: Որովհետև Ալիևը ստանալու էր վեց շրջան, ինչը նշանակում էր, որ կար մոտիվացիա»,- ասել է Քոչարյանը։ ՀՀ նախկին նախագահն ընդգծել է, որ ակնկալում էր, որ Հեյդար Ալիևն ինքը կմերժի առաջարկվող սխեման։ «Դիվանագիտությունը բանակցային գործընթացը քեզ համար ձեռնտու կետի տանելն էր»,- հավելել է Քոչարյանը։ Միաժամանակ նա հերքել է այն պնդումները, թե ահաբեկիչների կողմից սպանված Հայաստանի վարչապետ Վազգեն Սարգսյանը չգիտեր բանակցային գործընթացի որոշ նրբերանգների մասին։ Նրա խոսքով Սարգսյանը տեղյակ է եղել Բաքվի առաջարկի բոլոր մանրամասներին։ «Ի վերջո, որպես կառավարության ղեկավար և խորհրդարանական մեծամասնության ղեկավար, նա չէր կարող անմասն մնալ նման քննարկումներից»,- նշել է նախկին նախագահը։ Մինչդեռ Քոչարյանի հակառակորդները չեն բացառում, որ նա կարող էր կազմակերպել Սարգսյանի սպանությունը։
Ինչևէ, Քոչարյանը պնդում է, որ այդ ամբողջ պատմությունը կրկին հայտնվել է տեղեկատվական տարածքում միայն այն պատճառով, որ Հայաստանի իշխանությունը պատրաստվում է բացել «Զանգեզուրի միջանցքը»։ Այսինքն վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ցանկանում է արդարացնել իր զիջումը Բաքվին նրանով, որ դա այնքան էլ սարսափելի չէ, որքան կարող էր լինել 25 տարի առաջ։ Այդ առնչությամբ Քոչարյանը հիշեցրել է, որ Հայաստանի ներկայիս իշխանություններն իրենք են տապալել բանակցային գործընթացը, ինչի արդյունքում էլ սկսվել է երկրորդ պատերազմը Ղարաբաղի համար, ԼՂՀ-ն ընկել է, հազարավոր մարդիկ փախստական են դարձել։ Մասնավորապես, ըստ նրա, 2019 թվականին Փաշինյանը հրաժարվեց «Լավրովի պլանից», որի շրջանակներում Հայաստանն Ադրբեջանին կտրամադրեր հինգ շրջանների «անվտանգության գոտին», բայց կկարողանար ԼՂՀ–ն ներառել իր կազմում։ Ճիշտ է, Բաքուն չի համաձայնվել դրան, բայց Քոչարյանը պնդում է, որ հենց Երևանը մերժեց առաջարկը, բանակցությունները մտան փակուղի։ «Նա միջնորդներին ասել է «դուք ո՞վ էիք, ինչո՞վ եք զբաղվում 25 տարի, ես ինչ ուզեմ՝ կբանակցեմ» բանակցային գործընթացը մտել է փակուղի, հետո էլ նա ասել է, որ Արցախը Հայաստան է, և վերջ, և դա պատերազմի կոչ էր»,- ասել է Քոչարյանը։
Ավելին, Փաշինյանը դրանով չի սահմանափակվել, վստահ է ՀՀ երկրորդ նախագահը: Այսպիսով, նա որոշել է վերակողմնորոշել Երևանը դեպի ԵՄ, թեև, Քոչարյանի կարծիքով, Ռուսաստանը հզորանում է, իսկ Եվրոպան թուլանում։ Արդյունքում Քոչարյանը հույս ունի, որ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը կպարտվի։ «Մարդիկ իսկապես զարմանում են, թե ինչո՞ւ է աղքատությունն իրենց գլխում, իսկ ՔՊ–ի հարստությունը չհրկիզվող պահարաններում: Այո, ընդդիմության վարկանիշը ցածր է, բայց չեմ կարծում, որ դա այդպես կմնա»,- եզրափակել է նա։
Մինչդեռ քաղաքագետ Միքայել Զոլյանը ng.ru-ի հետ զրույցում կարծիք է հայտնել, որ 2021 թվականի ընտրությունների համեմատ Քոչարյանի ու նրա կողմնակիցների դիրքերը շատ ավելի են թուլացել, և 2026 թվականին նրանք դժվար թե կարողանան հավաքել 10 %-ից ավելի ձայն։ «Ընդհանուր առմամբ, հայ հասարակության համար բավականին ձանձրալի են դարձել պատմական վեճերն այն մասին, թե ո՞վ, ո՞ւմ, ի՞նչ է հանձնել և ինչո՞ւ։ Փաշինյանը մեղադրում է «նախկիններին», նրանք՝ Փաշինյանին, իհարկե, ոմանց դա դեռ հետաքրքրում է, բայց մեծամասնությունը երրորդ քաղաքական ուժ է փնտրում։ Այդ ֆոնին Քոչարյանը զգալով իր դիրքերի վատթարացումը փորձում է ինչ-որ կերպ մնալ քաղաքական դաշտում։ Նա չի կարող նոր գաղափարներ առաջարկել, բայց կա ղարաբաղյան հարցը: Այդ թեման է հասարակությանը կտրուկ բաժանում Փաշինյանի և «նախկինների» կողմնակիցների։ Միևնույն ժամանակ, Քոչարյանը Փաշինյանի համար ամենահարմար հակառակորդն է, քանի որ երկուսն էլ ունեն շատ բարձր հակառեյտինգներ»,- նշել է Զոլյանը։
Ընդ որում, Փաշինյանն ունի առավելություն, որը նրան տվել է ընդդիմությունը: 2021 թվականին Քոչարյանն ու նրա համախոհները պնդում էին, որ եթե իշխանությունը չփոխվի, երկիրը կվերանա, բայց այն կա։ «Հիմա Փաշինյանն այդ հարցում շատ ավելի ամուր դիրքորոշում ունի: Օրինակ 2024 թվականն առաջին տարին է, երբ ռազմական գործողություններ չեն եղել, և հայ-ադրբեջանական սահմանին գործնականում միջադեպեր չեն եղել։ Վարչապետը կարող է վստահորեն ասել, որ իր խաղաղության քաղաքականությունը տալիս է իր պտուղները, իսկ Քոչարյանի կանխատեսումը չի իրականացվել։ Արդյունքում, եթե 2021 թվականին Քոչարյանի «Հայաստան» դաշինքը ստացել էր ընտրողների ձայների մոտ 21 %-ը, ապա 2026 թվականին նա կարող է առավելագույնը 5-10 %-ի հույս ունենալ»,- կարծիք է հայտնել Զոլյանը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
