Հայաստանի լուծարումը շարունակվում է
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ադրբեջանից հայերի բռնի տեղահանման փաստը կասկածի տակ չէ, ինչպես և այն, որ այդ արտաքսումն ուղեկցվել է ամենադաժան վանդալիզմի, բռնության և կողոպուտի օրինակներով, գրում է Realtribune.ru–ն։ Հալածանքների և հայրենի վայրերից վտարման են ենթարկվել ոչ միայն հայերը, այլ նաև այն ազգությունների ներկայացուցիչները, ովքեր ամուսնացած են եղել հայերի հետ։ 1990 թվականի հունվարին ադրբեջանական քաղաքների փողոցները նմանվում էին մարդակերների ու արնախումների շաբաթօրյակի, ովքեր ընկել էին արյան հետքի վրա: «Մահ հայերին», «Մահ», «Մահ», այդ կարգախոսը տարբեր դրսևորումներով գերիշխող է Ադրբեջանում, և դա արդեն 35 տարի շարունակվող հակահայկական-հակաքրիստոնեական շաբաթօրյակի ընթացքում։ Ադրբեջանական իշխանությունների կողմից խրախուսված և ուղղորդված ավազակները ջարդուփշուր արեցին իրենց ճանապարհին այն ամենը, ինչ ինչ-որ կերպ կապված էր հայերի հետ՝ նրանց տները, բնակարանները, ունեցվածքը: Խոշտանգում ու բռնաբարում էին տերերին, նետում բազմահարկ շենքերի պատշգամբներից, այդ թվում ծերերին ու երեխաներին։ Եղել են կանիբալիզմի դեպքեր: Այս բոլոր փաստերը պահվում են ՊԱԿ-ի, դատախազության և ԽՍՀՄ Ներքին գործերի նախարարության, իսկ այսօր Ռուսաստանի արխիվներում։ Այդ ամենը տեղի է ունեցել իրավապահների ներկայությամբ, որոնք ոչ մի կերպ չեն արձագանքել տեղի ունեցողին։ Բավական է ասել, որ սպանելու և թալանելու հնարավորությունից խելագարված տականքների ճչացող ամբոխը Բաքվի փողոցներով առաջնորդվում էր Ադրբեջանի ժողովրդական բանաստեղծ Բախտիյար Վահաբզադեի կողմից՝ ոստիկանների ուղեկցությամբ։ Նույնը նաև Սումգայիթում՝ «Կոմսոմոլի և աշխատանքային փառքի քաղաքում», որտեղից 1988 թվականի փետրվարին սկսվեց սպանությունների և կողոպուտների այդ քաոսը։ Այնտեղ Կոմկուսի քաղկոմի երկրորդ քարտուղար Բայրամովան էր ավազակներին առաջնորդում քաղաքի փողոցներով նրանց տանելով հայկական թաղամասեր, իսկ առաջին քարտուղար Մուսլիմ-զադեն ավելի ուշ միացավ նրան։ Կասկածից վեր է, որ այդ ամբողջ անմարդկային արարքը կազմակերպվել և ուղղորդվել էր իշխանությունների կողմից։ Հակառակ դեպքում անհնար է բացատրել, թե ինչու էին Սումգայիթի հայկական բնակարանների բոլոր հեռախոսներն անջատվել սպանդից երեք օր առաջ։ Ո՞վ է հրաման տվել մի քանի օր շարունակ մետաղական զենք արտադրել Ադրբեջանի խոշորագույն ձեռնարկություններից մեկում՝ Սումգայիթի խողովակների գլանման գործարանում, որը հետագայում հայտնվեց կատաղած ամբոխի ձեռքում։ Կամ ո՞ւմ հրամանով հանցագործների մի մեծ խումբ ազատվեց բանտից, իսկ հետո ձուլվեց փողոցի ամբոխին։ Ինչո՞ւ քաղաքային կուսակցական կոմիտեի առաջին քարտուղար Մուսլիմ-զադեն խռովարար ամբոխի առաջնորդությամբ ավազակային հարձակում կատարեց քաղաքի հայկական թաղամասերում։ Եթերում ու հանրապետական մամուլում տիրող կեղծ տեղեկատվությունը տեղի ունեցողի մասին միայն նպաստեց վայրագությունների շարունակությանը։ Բավական է ասել, որ թե՛ հանրապետական, թե՛ միութենական (ԽՍՀՄ) մամուլի սուտն այնքան ակնհայտ էր, որ, օրինակ, սումգայիթցիները Սումգայիթի դեպքերի մասին ճշմարտությունն իմանում էին BBC ռադիոյի հեռարձակումներից։ Դա ճշմարտության միակ աղբյուրն էր այդ օրերին։ Ահա թե ինչու նույնիսկ Սումգայիթի հրամանատար Կոմլևը չառարկեց, երբ հրապարակում բարձրախոս կախեցին, որտեղ զինվորական պահակության տակ պառկած էին հայերը, հիմնականում ծերեր ու երեխաներ, ավազակների կողմից ծեծված և այլանդակված, իսկ BBC-ի թղթակիցը հեռարձակում էր ճշմարտությունը: Գեներալ-մայոր Կոմլևի խոսքով, այդ ժամանակ Սումգայիթում տասը հազար զինվոր ու սպա կար, բայց չեն խանգարել, այդպիսին էր հրամանը։ Եվ ահա զեկույցների տեքստերը. «Սպանվել է մոր, քրոջ և եղբոր հետ միասին», «Ծեծից հետո ողջ-ողջ այրել են», «Կար հրաման չմիջամտել»: Ավազակների սումգայիթյան ոճն այնուհետ հաջողությամբ տեղափոխվեց Ադրբեջանի այլ քաղաքներ և շրջաններ։ Կենդանի մարդկանց նույն խարույկները, նույն հրեշները, որոնք բռնաբարում են անօգնական աղջիկներին ու կանանց, կողոպտիչ ամբոխի նույն ներկայացուցիչները, որոնք հիացած էին ուրիշի տանն ու ունեցվածքին տիրանալու երջանկությունից, որոնք հետագայում հերոսներ էին կոչվելու: Ցավոք, հեռուստատեսությունը, ռադիոն, մամուլը, և՛ հանրապետականը, և՛ միութենականը (Կրեմլը) չէին մաքրվել ստից։ Այն լայն գետի պես հոսում էր խորհրդային իշխանության բոլոր ճյուղերից։ Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ստեղծվեց ադրբեջանա-մոսկովյան մասնագետների համատեղ շտաբ՝ ուսումնասիրելու Ադրբեջանում ստեղծված իրավիճակը, հրեշավոր սուտը շարունակեց տիրել ողջ խորհրդային տարածքում։ Զոհերի իրական թվի մասին տեղեկություն չի հաղորդվել։ «Ջարդ» և «ցեղասպանություն» սարսափելի բառերը չասվեցին։ Իրադարձություններին անգամ քաղաքական գնահատական չտրվեց։ Եվ դա այն դեպքում, երբ Ադրբեջանում տեղի ունեցած իրադարձությունները, ըստ ՄԱԿ-ի սահմանման, հայ բնակչության ցեղասպանություն էին։ «Ադրբեջանից» հեռացած հայերին նույնացնել Հայաստանը այդ օրերին լքած ադրբեջանցիների հետ, սրբապղծություն է։ Հայերը փրկվեցին մահից: Նրանք հեռացան` թողնելով իրենց տները, բնակարանները, իրենց և նախնիների աշխատանքով ձեռք բերված ողջ ունեցվածքը թողնելով հայ ժողովրդի աշխատանքով ստեղծված ու հարստացած հայրենի վայրերը։ Ի վերջո, այն ամենը, ինչով այսօր հպարտանում է Ադրբեջան կոչվածը, չի ստեղծվել ադրբեջանցի թուրքերի ձեռքով։ Այն ստեղծվել է այն ժամանակ, երբ «ադրբեջանցիներ» ազգ չկար։ Էլ չխոսենք բուն Ադրբեջանի մասին, Ստալինի կամքով ստեղծված հանրապետություն որպես ցուցափեղկ սոցիալիստական մահմեդական արևելքի: Ստեղծվեց հարմար առիթ, և «սոցիալիստական մուսուլմանական արևելքի ցուցափեղկը» ցույց տվեց իր անասնական ժպիտը։ Եվ հիմա, մարդիկ, ովքեր կապ չունեն հայկական տների, հայկական բնակարանների կամ այն տարածքի հետ, որտեղ ստեղծվել է արհեստական Ադրբեջանական ԽՍՀ-ն (այսօրվա «Ադրբեջանը»), և առավել ևս, ովքեր կապ չունեն Խորհրդային Ադրբեջանի մեծագույն հաղթանակների հետ այսօր իշխում են այնտեղ՝ ամեն ինչից զրկելով այդ ամենի իսկական տերերին։ 1991 թվականի հունվարից Մոսկվայում ԽՍՀՄ վիճակագրության պետական կոմիտեի հովանու ներքո տեղի ունեցավ խորհրդակցություն՝ ստեղծված իրավիճակի հետևանքով հարկադրված լքած քաղաքացիների փոխհատուցման հարցերով։ Կենտրոնի որոշմամբ սահմանվել էր, որ փոխհատուցման վճարումները պետք է կատարվեն այն հանրապետության բյուջեից, որտեղից արտաքսվել են փախստական դարձած քաղաքացիները։ Հայաստանը վճարել է իր դեմ ներկայացված հայցի մեծ մասը։ «Ադրբեջանն» անգամ վճարելու փորձ չի արել: Եվ դա այն դեպքում, երբ Ադրբեջանից հեռացած հայերը անհամաչափ ավելի վատ վիճակում էին, քան Հայաստանից հեռացած ադրբեջանցիները։ Էլ չասենք, որ Ադրբեջան կոչվածը կարող էր միջոցներ գտնել հայկական տների ու բնակարանների վաճառքից։ Ի վերջո, ադրբեջանցիների կողմից լքված յուրաքանչյուր տան դիմաց «Ադրբեջանում» եղել է հայերի կողմից լքված երեք տուն կամ բնակարան։ Այս և շատ այլ գործոններ էլ կանխորոշեցին Արցախում (Լեռնային Ղարաբաղ) իրադարձությունները, որտեղ 120 հազար բնակիչներ հյուծված երկար շրջափակումից (ինն ամիս), որի ընթացքում նրանք զրկվեցին լիարժեք կյանքի համար ամենաանհրաժեշտ բաներից՝ դեղամիջոցներից, մասնագիտական բժշկական օգնությունից, խնամքից, սննդի պաշարներից և և շատ ուրիշ բաներից, ովքեր մահվան սպառնալիքի տակ ստիպված էին եղել լքել իրենց հայրենիքը՝ Արցախը։ Բայց Արցախը պարզապես և ոչ միայն այն հայերի հայրենիքն է, ովքեր այժմ լքել են այն։ Արցախը Հայաստանի սիրտն է, այն Հայաստանի հնագույն պատմա-ազգագրական միավորն է, դրա արյան բաղադրիչը: Հենց այնտեղ՝ Արցախում, բացվեց հայոց առաջին դպրոցը մեծանուն հայ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից։ Հենց հայերն են զարգացրել նրա մայրաքաղաք Շուշին, որտեղ այժմ իշխում է Իլհամ Ալիևը, առանց հիշելու, որ այդտեղ իր խմած ջուրը գալիս է հայի կողմից տեղադրված խողովակաշարից, որ շենքերը, որտեղ նա հյուրեր է ընդունում Շուշիում, հիմնականում նախագծվել և կառուցվել են հայերի կողմից։ Ստեփանակերտը, որն այսօր քանդում են, նախագծել է ճարտարապետ ակադեմիկոս Ա.Թամանյանը։
Շատ ավելին կարելի է ասել, բայց զարմանալի է, թե ինչո՞ւ անկախ Հայաստանի ղեկավարությունը դեռևս չի հրապարակում ԽՍՀՄ տարածքում Խորհրդային «Ադրբեջանում» տեղի ունեցած ցեղասպանության փաստերը, որտեղ հայերը նույնպես ապրել են հազարավոր տարիներ։ Ի վերջո, 1988-1991 թվականներին Ադրբեջանում իրականացված Հայոց ցեղասպանության բոլոր այն փաստերը, որոնք ես հակիրճ մեջբերել եմ այստեղ, գտնվում են նաև Հայկական ԽՍՀ ՊԱԿ-ի (Ազգային անվտանգության) արխիվում՝ այսօրվա Հայաստանում, ՀՀ գլխավոր դատախազությունում, Ներքին գործերի նախարարությունում: Պատասխանը մեկն է՝ կա՛մ Հայաստանի իշխանությունները ժամանակին լավ են վարձատրվել իրենց լռության համար, կա՛մ երկրի ղեկավարության մեջ անընդհատ միմյանց փոխարինող ազդեցության գործակալներ են եղել, և ամեն հաջորդը նախորդից վատն էր, և նրանք երկիրը ներսից էին քանդում։ Հայաստանի լուծարումը շարունակվում է: Աշխարհը, որը 1915 թվականին ճանաչեց Հայոց ցեղասպանությունը Օսմանյան Թուրքիայում և ոչինչ չարեց դրա հետևանքները և ռեցիդիվները կանխելու համար (ինչպես արեցին հրեաների հետ), հանգիստ հետևում է, թե ինչպես է ոչնչացվում հինգհազարամյա քաղաքակրթությունը, քրիստոնեության վերջին կենտրոնը Հայկական լեռնաշխարհում՝ տարածաշրջանում, որն այժմ անառակաբար կոչվում է Հարավային Կովկաս, Անդրկովկաս: Հզոր տերությունների համաձայնությամբ՝ առաջին հերթին Ռուսաստանի, Իսրայելի և նրա հետ դաշնակից մի շարք այլ երկրների աջակցությամբ «Ադրբեջան» կոչվածին իրավունք է տրվել բզկտել Հայաստանը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
