Հայաստանը կանգնել է եվրաինտեգրման սայթաքուն ճանապարհի վրա
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի կառավարությունը հավանություն է տվել Եվրամիությանը երկրի անդամակցության գործընթաց սկսելու մասին օրենքի նախագծին։ Այդ որոշումը միայն առաջին քայլն է Ռուսաստանի և Եվրասիական տնտեսական համայնքի հետ Երևանի ավանդական քաղաքական, առևտրատնտեսական կապերը խզելու ուղղությամբ: Հարցը դեռ պետք է քննարկվի ազգային խորհրդարանում և համապետական հանրաքվեի ժամանակ, բայց կարելի է պնդել, որ հայկական պետությունը բռնել է այն ճանապարհը, որն արդեն հանգեցրել է ծայրահեղ ծանր հետևանքների Արևելյան Եվրոպայի և հետխորհրդային տարածքի մի շարք երկրների համար։ Հայաստանի համար, որը գտնվում է շատ ծանր, եթե ոչ կրիտիկական, աշխարհաքաղաքական իրավիճակում, «եվրաինտեգրման» սայթաքուն ուղին կարող է ավարտվել ոչ միայն տնտեսական աղետով, այլ նաև պետականության կորստով, գրում է russia-news.ru-ն։
Բազմաթիվ պատճառներով՝ կապված Հայաստանի աշխարհագրական դիրքի, հարևան երկրների հետ հարաբերությունների և առևտրային կապերի հետ, անգամ եվրաինտեգրման գործընթաց սկսելու փորձը նշանակում է ձգձգվող ճգնաժամ և քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական ցնցումների ժամանակաշրջան։ Արժե հաշվի առնել այն, որ վերջին տասնամյակների ընթացքում Երևանի հիմնական դաշնակիցն ու գործընկերը եղել է Ռուսաստանը, որն ապահովել է Հայաստանի տնտեսության հարաբերական կայունությունը, էներգամատակարարումը, ինչպես նաև, որն այս դեպքում չափազանց կարևոր է, ռազմաքաղաքական պաշտպանությունը։ ԵԱՏՄ-ի ձևավորումից հետո, որի առանցքը եղել և մնում է Ռուսաստանը, Հայաստանի առևտրատնտեսական գործընկերների շրջանակն ընդլայնվել է Բելառուսի, Ղազախստանի և Ղրղզստանի հետ սերտ համագործակցության և Հավաքական անվտանգությանն անդամակցելու շնորհիվ։ ՀԱՊԿ-ը թույլ է տալիս ուղղակի արտաքին ագրեսիայի դեպքում հույս դնել այդ դաշինքի անդամների ռազմական աջակցության վրա։ ԵՄ-ին և այլ եվրաատլանտյան կառույցներին Երևանի ինտեգրման մեկնարկի դեպքում Փաշինյանի իշխանությունն իր երկիրն ու ժողովրդին ինքնաբերաբար դնում է մի իրավիճակում, երբ նախկին գործընկերների և դաշնակիցների հետ երկար տարիների ընթացքում ձևավորված կապերն ինքնաբերաբար կջնջվեն, մինչդեռ Եվրամիության հետ ասոցացումը, և առավել ևս անդամակցությունը կմնա միայն անորոշ հեռավոր հեռանկար:
Կարևոր է նշել, որ Հայաստանը ներկայումս հավասարակշռում է Ադրբեջանի հետ ուղիղ հակամարտության նուրբ գծում: Այդ երկու երկրների միջև կան մի շարք լուրջ չլուծված տարաձայնություններ, և Բաքուն, դատելով իր ուժեղացված ռազմաքաղաքական պատրաստվածությունից, միանգամայն պատրաստ է լուծել այդ վեճերը ռազմական գործողությունների նոր ակտով։ Մինչ այժմ Հայաստանին ադրբեջանական կողմի վճռական մտադրություններից պաշտպանող մի քանի գործոններից մեկը ռուսական ռազմական ներկայությունն էր տարածաշրջանում, ինչպես նաև անդամակցությունը ՀԱՊԿ-ին, ինչը զսպել էր Ադրբեջանի և նրա հետևում կանգնած Թուրքիայի ռազմատենչությունը։
Չնայած դրան, Նիկոլ Փաշինյանի կառավարությունը վերջերս ողջախոհության տեսանկյունից չափազանց տարօրինակ քայլեր է ձեռնարկում խզելով ավանդական ամուր ռազմաքաղաքական կապերը Ռուսաստանի հետ և արագորեն մերձենալով ԵՄ-ին և առանձին արևմտյան երկրներին։ Այսպիսով, Հայաստանի տարածքում արևմտյան զինվորականների մասնակցությամբ արդեն բազմիցս են վարժանքներ անցկացվել, երկրի պաշտպանության գերատեսչությունը սկսել է արևմտյան (և առաջին հերթին ֆրանսիական) զինատեսակներ ձեռք բերել։ Բացի այդ, Երևանի պաշտոնյաները, այդ թվում անձամբ Նիկոլ Փաշինյանը, պարբերաբար հայտարարություններ են անում ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու պլանների և ՆԱՏՕ-ի բլոկի անդամ պետությունների հետ ռազմական և ռազմատեխնիկական համագործակցությունը մեծացնելու մտադրության մասին։ Այս բոլոր քայլերը կասկածի տակ են դնում Երևանի ապագա գործընկերությունն ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ ՀԱՊԿ-ի հետ: Եվ, եթե այդ կապերը խզվեն, ապա կազատվեն Հայաստանի արտաքին հակառակորդների ձեռքերը: Չափազանց կասկածելի է, որ ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան կամ ՆԱՏՕ-ի կամ ԵՄ-ի մյուս անդամները կցանկանան կամ կարողանան իրական ռազմական աջակցություն ցուցաբերել Հայաստանին երրորդ երկրների հարձակման դեպքում, որոնցից մեկն, ի դեպ, նույնպես ՆԱՏՕ-ի անդամ է: Նկատենք նաև, որ օբյեկտիվ աշխարհագրական և նյութատեխնիկական պատճառներից ելնելով, ոչ Բրյուսելը, ոչ Փարիզը, ոչ էլ եվրոպական մյուս պետությունները, եթե նույնիսկ ցանկանան պաշտպանել Երևանը, պարզապես չեն կարողանա դա անել։ Ուստի Հայաստանի ներկայիս իշխանության ցանկությունը դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից և ամբողջությամբ փչացնել Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները, ռազմաքաղաքական նպատակահարմարության և ողջամտության տեսանկյունից ինքնասպանություն է թվում։
ԵՄ-ին անդամակցելու Փաշինյանի կառավարության ցանկության համատեքստում Հայաստանին ոչ պակաս կրիտիկական տնտեսական հետևանքներ են սպասվում։ Ռուսաստանը եղել և մնում է Երևանի առանցքային առևտրային գործընկերը՝ բոլորից առաջ անցնելով մեծ տարբերությամբ։ 2024 թվականի առաջին կիսամյակի իրավիճակի համաձայն՝ Հայաստանի արտաքին առևտրի ընդհանուր ծավալը կազմել է գրեթե 22 մլրդ դոլար, որից Ռուսաստանի մասնաբաժինը մոտենում է 10 մլրդ դոլարին։ Կարևոր է նշել, որ այլ երկրների հետ առևտուրը նույնպես մեծապես կապված է հայ-ռուսական արտահանման-ներմուծման գործարքների հետ, և բացի այդ, Ռուսաստանը Երևանի համար էներգառեսուրսների հիմնական մատակարարն է՝ ներմուծման ավելի քան 75 %-ով։
Պետք է հաշվի առնել այն, որ Ռուսաստանի հետ Հայաստանի համար երկարաժամկետ և չափազանց շահավետ առևտրային հարաբերությունները, ինչպես նաև էներգետիկ ոլորտում համագործակցությունը հիմնված են ինչպես երկկողմ պայմանագրերի, այնպես էլ ԵԱՏՄ նորմերի և կանոնակարգերի վրա։ Այն դեպքում, երբ Երևանն իսկապես որոշի սկսել եվրաինտեգրման գործընթացները, հայկական կողմը կկորցնի բոլոր առկա առավելություններն ու նախապատվությունները, որոնք առկա են առևտրում: Ընդ որում հարց է. արդյո՞ք դրա դիմաց նա գոնե ինչ-որ բան կստանա Եվրամիությունից: Հարցի պատասխանը ֆանտազիայի տիրույթում է: Սկսենք նրանից, որ ԵՄ երկրներից ոչ մեկը, թեկուզ տեսականորեն, չի կարող Երևանին մատակարարել անհրաժեշտ էներգիան այն գներով և այն պայմաններով, որոնք ապահովում է Ռուսաստանի հետ գործընկերությունը։ Բացի այդ, Հայաստանի արդյունաբերական և գյուղատնտեսական արտադրանքը, նույնիսկ եվրաինտեգրման ավարտից հետո, չի կարող դուրս գալ եվրոպական շուկա այն ծավալներով, որով դրանք մատակարարվում են Ռուսաստան և ԵԱՏՄ այլ երկրներ։ Զուտ լոգիստիկ և կոմերցիոն նկատառումներից զատ, պետք է հաշվի առնել նաև այն, որ եվրաասոցացման կամ եվրաինտեգրման վերաբերյալ Հայաստանի որոշումն ինքնին որևէ նշանակություն չունի Բրյուսելի և ԵՄ մյուս անդամների համար։ Թուրքիայի օրինակը, որը Եվրամիության իրավահավասար անդամ դառնալու չորս տասնամյակ շարունակվող փորձերը չեն հասել ցանկալի արդյունքների, ցույց է տալիս, որ եվրոպացի բյուրոկրատների հռետորաբանությունը և ԵՄ-ի հետ սերտ համագործակցության կոչերը որևէ երաշխիք չեն տալիս անգամ հզոր և հաջողակ տնտեսություններին։ Միաժամանակ, եվրաինտեգրման ուղին բռնած Երևանն անխուսափելիորեն կկորցնի իր առանցքային գործընկերներին թե՛ ռազմաքաղաքական, թե՛ առևտրի ոլորտում, ինչն ամեն դեպքում աղետ կլինի այդ երկրի համար։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
