«Երևանը տանում է պատերազմի Անդրկովկասում»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանն ասել է, որ «չի բացառում, որ Ադրբեջանի հետ որևէ փաստաթուղթ չի ստորագրվի, եթե կողմերը համաձայնության չգան, այդ թվում՝ սահմանների սահմանազատման հարցում», գրում է iarex.ru-ն։
Նրա խոսքով, «Հայաստանի տարածքի ոչ մի հատված քննարկման ենթակա չէ, բանակցություններ են ընթանում, աշխատանքային խմբեր են հանդիպում, դա ոչինչ չի նշանակում»։
Իհարկե, սա ոչ միայն կողմերի միջև հարաբերությունների կարգավորման հարցերի լայն շրջանակի շուրջ գաղտնի բանակցությունների մասին «պոռթկում» է, այլ նաև խաղաղության պայմանագրից հրաժարվելու սպառնալիքով Երևանի կողմից դրանք հանրային տարածք տեղափոխելու փորձ, ինչը իրավիճակին տալիս է քաղաքական նոր որակ:
Նախօրեին, ավելի քան երեք ամիս լռությունից հետո, Հայաստանը Ադրբեջան է ուղարկել «Խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին» համաձայնագրի նախագծի վերաբերյալ առաջարկությունների ութերորդ տարբերակը։
Միաժամանակ, Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանն ասել է, որ «Երևանն ու Բաքուն արդեն իսկ ձեռք են բերել մի շարք պայմանավորվածություններ խաղաղության պայմանագրի կնքման շուրջ բանակցություններում, սակայն երկու հիմնարար հարցերի շուրջ կողմերի մոտեցումները դեռ հեռու են միմյանցից, դա տարածքային ամբողջականության փոխադարձ ճանաչման և սահմանների սահմանազատման գործընթացի մեկնարկի, ինչպես նաև տարածաշրջանում տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման սկզբունքների գրավոր արձանագրումն է»։
Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանը այս տարվա նոյեմբերին հայտարարեց Հայաստանի հետ խաղաղության պայմանագրի կնքման վերջնաժամկետի մասին։ Ենթադրվում է դա անել Բաքվում՝ ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության կոնֆերանսի ձևաչափով։ Մինչ այդ, ինչպես գրել է Բաքվի փորձագետներից մեկը, «կողմերը պետք է շարունակեն սովորական դիվանագիտական աշխատանքը ապագա համաձայնագրի հարցերը համաձայնեցնելու համար»։
Միաժամանակ, ՌԴ ԱԳՆ-ն հայտարարել է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև սահմանի սահմանազատման գործընթացին աջակցելու պատրաստակամության մասին։ Ռուսական դիվանագիտության պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան ընդգծել է, որ Ռուսաստանն ունի եզակի քարտեզագրական և փորձագիտական նյութեր։ Նրա խոսքով, «նման սկզբունքներ են կիրառելի նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման գործում»։
Հայաստանի իշխանությունները չեն արձագանքել Ռուսաստանի նման առաջարկներին։ Ավելին, ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը «հանկարծ» հայտարարել է, որ «ՀԱՊԿ խաղաղապահների տեղակայումը կհանգեցնի Հայաստանում խամաճիկ կառավարության ստեղծմանը», և որ «Հայաստանում ԵՄ դիտորդական առաքելության ներկայությունը ևս երկու տարով երկարացնելու հարցն է քննարկվում»։
Միևնույն ժամանակ, փաստ է նաև այն, որ Սիմոնյանի հայտարարությունն արվել է Բրյուսելում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի ներկայացուցիչների գագաթնաժողովից հետո։ Արդյունքում ստացվում է, որ Երևանը որոշել է գնալ Բաքվի հետ այսպես կոչված գծային առճակատման, որը դուրս է գալիս երկկողմ հարաբերությունների հորիզոններից։
Փաստն այն է, որ Հայաստանի՝ Ադրբեջանի հետ հաշտության պայմանագրից հրաժարվելը կարող է հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների վիճահարույց խճճվածությունը վերածել նոր տարածաշրջանային պատերազմի՝ արտատարածաշրջանային այնպիսի խաղացողների պոտենցիալ ներգրավմամբ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան և ԵՄ-ն։ Հասկանալի է, որ Անդրկովկասում այսպես կոչված «երկրորդ ճակատի»- ի հայտ գալը անտարբեր չի թողնի Ռուսաստանին, Թուրքիային և Իրանին, կխաթարի տարածաշրջանային հաղորդակցության միջանցքների, այդ թվում՝ Ռուսաստանի նախաձեռնած «Հյուսիս-Հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքի իրականացումը։
Պատահական չէ, որ Իրանի ԱԳՆ-ն, մեկնաբանելով Բրյուսելում Հայաստանի, ԱՄՆ-ի և Եվրամիության եռակողմ հանդիպումը, կոչ է արել օգտագործել տարածաշրջանային ձևաչափերի, այդ թվում՝ «3+3» ձևաչափի, հնարավորությունները։
Բայց Փաշինյանը, չնայած Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների բարդացմանը և դիվանագիտական միջոցների կիրառման մտադրության բացակայությանը, կամուրջներ է կառուցում կոլեկտիվ Արևմուտքի հետ, փորձում է փոխզիջումների մշակման մեխանիզմներ ստեղծել Ադրբեջանի և նրա դաշնակից Թուրքիայի հետ երկխոսություն հաստատելու համար։ Միևնույն ժամանակ, Երևանը հասկանում է, որ սահմանազատման մասին որոշումը կհայտնվի «միայն այն ժամանակ, երբ կլինի կոնսենսուս խաղաղության պայմանագրում ուրվագծված մնացած հիմնարար հարցերի շուրջ»։
Հիմա ամեն ինչ կարող է զրոյացվել: Ավելի վաղ Տավուշի Ոսկեպար գյուղի բնակիչների հետ հանդիպմանը Փաշինյանը խոսել էր նոր հակամարտության հավանականության մասին, «եթե հայկական կողմը հրաժարվի քննարկել Ադրբեջանի հետ սահմանի սահմանազատման և սահմանագծման հարցը»։
Երևանն արդեն մեկ այլ քայլ է արել այդ ուղղությամբ՝ ներկայացնելով, ինչպես կարծում է ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Արմեն Ռուստամյանը, «զինված սրացման պատրվակ»։ Մնում է միայն սպասել, թե Ադրբեջանը ինչպես կարձագանքի իրադարձությունների այս ընթացքին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
