«Պայքար Հարավային Կովկասի համար. ի՞նչ նպատակ է դրել Ադրբեջանի նախագահը»
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ադրբեջանը ուշադիր հետևում է Հայաստանի ներքին վիճակին: Խոսքն առաջին հերթին հայկական բանակի և բանակի իրական ու շատ ողբալի վիճակի վերաբերյալ Հայաստանում հարգված փորձագետների հրապարակային հայտարարությունների մասին է, գրում է rossaprimavera.ru-ն։
Հայ-ադրբեջանական ճակատի վերջին հինգ տարիների իրադարձությունները հաստատում են փորձագետների պնդումները։ Հայաստանում արդեն կասկած չունեն, որ ներկայիս իշխանությունների քայլերը 2020 թվականին և հետագա տարիներին միայն նպաստել են Հայաստանում իրավիճակի վատթարացմանը։ Նաև քաղաքական գործիչները, փորձագետներն ու բնակչության տարբեր ակտիվ խմբեր հասկացել են, որ իշխանությունների հակապետական ուղղվածության պատճառով անհնար է իրավիճակը շտկել ներքին երկխոսության, այսինքն գործող իշխանական կառույցների միջոցով։
Ադրբեջանական լրատվամիջոցներում Հայաստանի հետ կապված իրավիճակի գնահատման երկու հակադիր ուղղություններ կարելի է նկատել: Մի կողմից՝ վերատպվում են հայկական ԶԼՄ-ների այն հրապարակումները, որոնք վկայում են, որ Հայաստանը շատ ծանր վիճակում է, ինչը ենթադրում է, որ առաջիկա մի քանի տարիներին Հայաստանի կողմից ռազմական սպառնալիքը սկզբունքորեն անհնար է։
Ադրբեջանն անգամ սեփական գնահատականներ է տալիս Հայաստանի կողմից Ֆրանսիայից և Հնդկաստանից սպառազինությունների նոր գնումների անիմաստության մասին։ Մյուս կողմից՝ ադրբեջանական մամուլը լցված է օրեցօր աճող հայկական սպառնալիքի մասին հայտարարություններով։ Բացի այդ, 90-ականների ողբերգական իրադարձությունները, որոնք անջնջելի հետք են թողել ինչպես հայերի, այնպես էլ ադրբեջանցիների վրա, ակտիվորեն թարմացվում են Ադրբեջանի քաղաքացիների հիշողության մեջ։ Ամեն ինչ արվում է, որպեսզի այդ վերքը չբուժվի։ Այս տարի Ադրբեջանում նախագահական ընտրություններ էին։ Բանն այն է, որ Լեռնային Ղարաբաղի վերադարձի հստակ նպատակադրումը հնարավորություն էր տվել շեղել Ադրբեջանի քաղաքացիների ուշադրությունը սոցիալական խնդիրներից և պահպանել ներքին կայունությունը երկրում։ 2023 թվականի սեպտեմբերից, նախընտրական ողջ ժամանակահատվածում, Ադրբեջանը էյֆորիայի մեջ էր Լեռնային Ղարաբաղում տարած հաղթանակից։ Սակայն, ընտրությունների մոտենալու հետ ավելի ու ավելի հաճախ սկսեցին հարցեր ծագել. ի՞նչ է լինելու Ղարաբաղից հետո, ի՞նչ նպատակ է դնելու Ալիևը երկրի առաջ։ Հայաստանի հետ հաշտության պայմանագրի հարցը լուծված չէ, ուստի պետք է որոշել՝ կամ Հայաստանի հետ խաղաղ կարգավորում, կամ շարունակել ընթանալ հակամարտության ճանապարհով և նոր խիստ պահանջներ ներկայացնել Հայաստանին։ Ավելին, երկրորդ դեպքում անհրաժեշտ է հենց կոնֆլիկտայնության աճ, այլապես բնակչության սառեցումը երաշխավորված է, ինչը կարող է հանգեցնել Ալիևի վարկանիշի անկման և ներքին ապակայունացման՝ կապված ռազմական ոլորտում Ադրբեջանի մեծ ներդրումների հետ, ինչը բացասաբար է անդրադառնում հանրապետության սոցիալական ոլորտի վրա: Նշենք, որ 2023 թվականի սեպտեմբերին Ադրբեջանի ֆինանսների նախարարությունը հայտնել էր, որ բյուջեի ծախսերի 17,7 %-ը, գրեթե 4 մլրդ դոլար, 2024 թվականին հատկացվելու է պաշտպանությանը և ազգային անվտանգությանը։
Տպավորիչ ռազմական բյուջեն և նոր տարածքային վեճերը Հայաստանի հետ (վերջերս հիմնական քննարկումը Տավուշի 4 գյուղերի և անկլավների մասին է) վկայում են, որ Ադրբեջանը չի գնում խաղաղ կարգավորման ճանապարհով, ինչի համար էլ հատուկ տեղեկատվական աջակցություն է ստեղծում։ Այսպիսով, առաջին (Ադրբեջանի համար դրական) տեղեկատվական ուղղությունը, որը նշում է Հայաստանի մասնակի պարտությունը, անհրաժեշտ է ադրբեջանական բնակչության ոգևորությունը բարձրացնելու և համոզելու համար, որ սեփական հարմարավետության զոհաբերությունն իզուր չի եղել։ Երկրորդ տեղեկատվական ուղղությունն անհրաժեշտ է նվաճողական այդ ուղին շարունակելու համար, որը, սակայն, միշտ շատ ծանր ազդեցություն է թողնում երկրի ներքին բարեկեցության վրա։ Ինչո՞ւ է Ադրբեջանը հրաժարվել գնալ խաղաղ կարգավորման ճանապարհով և նախընտրել է սրել հակամարտությունը:
Ուկրաինայում Հատուկ ռազմական գործողության սկիզբով Բաքուն զգաց փոփոխությունների քամին, որը խոստանում էր նաև լայնածավալ վերաձևում Անդրկովկասյան տարածաշրջանում։ Իր աշխարհաքաղաքական կողմնորոշումը փոխելու՝ Փաշինյանի ակտիվ փորձերը մագնիսի պես դեպի տարածաշրջան ձգեցին բոլոր հնարավոր ուժերը, որոնք ցանկանում են ինչ որ տեղ գրավել Անդրկովկասում։ Ամենաակտիվ խաղացողները ԱՄՆ-ն ու ԵՄ-ն են, որոնցից էլ ամեն ինչ սկսվել է։ Ավելին, ԵՄ-ն չի գործում որպես մեկ ամբողջություն։ Ամենաակտիվներից է Ֆրանսիան, ինչն էլ Ադրբեջանի խիստ զայրույթն է հարուցում, Գերմանիան, իր հերթին, ոչ միանշանակ դիրք է գրավում, Հունգարիան էլ ձգում է դեպի թյուրքական միություն։ Հաջորդը Հնդկաստանն է, որը խաղադրույք է կատարել Հայաստանի վրա, ի հակադրություն Պակիստանի, որն աջակցում է Ադրբեջանին։
Թուրքիայի և Ադրբեջանի համար (Մեծ Բրիտանիայի հովանու ներքո) այս դեպքում տատանվելը կնշանակի նոր հայտնված խաղացողների վերահսկողությանը հանձնել ռուսական ուղեծրից սրընթաց հեռացող Հայաստանը։ Իրանը ևս, որը կտրականապես դեմ է ոչ տարածաշրջանային խաղացողների միջամտությանը, նման կերպ է մտածում։
Ռուսաստանի և Ուկրաինայի հակամարտությունը Անդրկովկասում գործընթացներ է սկսել, որոնք կարող են արմատապես փոխել այնտեղ նախկինում հաստատված ուժերի հավասարակշռությունը։ Սա պատմական ժամանակաշրջան է տարածաշրջանի համար, և այդ պայքարում ոչ ոք չի ցանկանում նահանջել, քանի որ դրա արդյունքը կորոշի ապագա այն դասավորությունը, ըստ որի, մեկը տեղ կզբաղեցնի տարածաշրջանում, մյուսը երկար ժամանակով դուրս կթռչի այդտեղից, մինչև չլինի որևէ նոր համաշխարհային ցնցում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
