Աչքիս առաջ երեխաներ ու տարեցներ էին մահանում, ոչ մեկին չէի կարողանում օգնել, բոլորս արյան մեջ էինք...

MediaHub-ը բազմիցս անդրադարձել է Արցախում Ադրբեջանի կողմից խաղաղ բնակչության նկատմամբ իրականցված էթնիկ զտման փաստերին։ Թշնամու ռազմական հանցագործություններից առավել տուժած գյուղերից մեկն Ասկերանի շրջանի Սառնաղբյուրն է։ 

Սեպտեմբերի 19-ից 20-ն ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցած ռազմական գործողությունների ընթացքում գյուղն ունեցել է զոհեր, վիրավորներ ու գերեվարվածներ։ Սոֆի Պապիկյանը MediaHub-ին պատմում է, որ սեպտեմբերի 19-ին գյուղացիները դիզվառելիքով մեքենա են գտել ու կազմակերպված, ամենքն իր գործով գնացել քաղաք. այդպես էր բոլոկադայի ամբողջ ընթացքում։ 

«Կեսօրին, երբ լսեցինք կրակոցները, տագնապահար եղանք, խուճապ էր։ Բոլոր այն կանայք ու տղամարդիկ, ովքեր երեխաներ ունեն, ահավոր վիճակում հայտնվեցինք, տեղներս չէինք գտնում ու անընդհատ իրար հարց էինք տալիս՝ «բա երեխաները, տեսնես` որտե՞ղ են, ի՞նչ են անում»,- հիշում է 39-ամյա կինը։ 

Հասկանալով, որ իրավիճակը րոպե առ րոպե ավելի է ահագնանում, Սառնաղբյուրի բնակիչներին տեղափոխում են բնակելի շենքերից մեկի ապաստարան։ 

««Կալցեվոյ»-ի շենքի նկուղ են տարել, բայց սիրտս պայթում էր այնտեղ, ներսում բոլորը լաց են լինում, իսկ մեր ուշքն ու միտքը մեր երեխաներն էին, դրա համար հիմնականում դրսում ենք մնացել, որ փորձենք կապ հաստատել գյուղի հետ»,- պատմում է նա։ 

Սոֆին 4 երեխաների մայր է։ Նրանցից 3-ը տարբեր աստիճանի բեկորային վիրավորում են ստացել այն ժամանակ, երբ ադրբեջանական զինուժը հարվածային ու հեռահար միջոցներով անդադար կրակել է այն հատվածում, որտեղ հավաքվել էին գյուղի բնակիչները։ 

«Խնդրեցինք վարորդին, որ ինչ էլ լինի մեզ գյուղ հասցնի, բայց այնտեղ ասացին, որ մեքենայի վրա ևս կկրակեն, ու, հնարավոր է, գյուղ չհասնենք։ Մեր ապրումները նկարագրել չեմ կարող, անընդհատ զանգում էինք, բայց կապ չկար, ոչ մի տեղից հստակ ոչինչ չկարողացանք ճշտել։ Պատկերացրեք ստեղծված իրավիճակն այնքան անելանելի էր, որ ուզում էի ոտքով գնալ»,- ասում է Սոֆի Պապիկյանը։ 

Նույն օրը համայնքի ղեկավարը Ստեփանակերտի հիվանդանոց է տեղափոխում Սառնաղբյուրում վիրավորում ստացած բնակիչներին, որից 12-ը՝ երեխաներ։

«Մենք գնացինք հիվանդանոց։ Աչքերիս չէի հավատում, որ սա մեզ հետ է տեղի ունենում, խաղաղ բնակիչների նկատմամբ. ոչ մեկին չեմ ճանաչել, բոլորն արյունոտ էին։ Մի ահավոր, աննկարագրելի տեսարան, էն ի՞նչ էին արել»,-արտասվում է Սոֆին։ 

Նրա դուստրը՝ 20-ամյա Լուսինեն, վիրավորվել է ոտքերից ու ձեռքերից, մայրն ասում է, որ մինչ օրս բեկորներն ամբողջությամբ դեռ չեն հանել։ Որդին՝ 15-ամյա Արմանը, բեկորային վիրավորում է ստացել մեջքից ու ձեռքերից, իսկ 7-ամյա Ռուզաննան՝ ձեռքերից։ 

«Առաջին տպավորություններով ես մտածում էի, որ ոչ ոք ողջ չի մնա։ Գյուղապետի կնոջ՝ Աքսաննայի վիճակն ավելի բարդ էր, արյունի մեջ կորած էր։ Բժիշկներն ամեն ինչ արեցին, որ արնահոսությունը կանգնեցնեն։ Երեխաներս փրկվեցին, բայց այդ ամենը տեսնելուց հետո բարդ է ապրելը։ Նրանց դեռ ուղեկցում է պատերազմի հիշողությունը»։ 

Լուսինեն մեզ հետ զրույցում ասում է, որ այդ օրն իրենց հետ կատարվածը նման է եղել աշխարհի վերջին։ Մի քանի ժամվա ընթացքում սահմանամերձ փոքր գյուղը վեր էր ածվել դժոխքի։ 

«Աչքիս առաջ երեխաներ ու տարեցներ էին մահանում, մյուսները. այդ թվում ինձանից փոքր եղբայրս ու քույրս, արյան մեջ։ Չգիտեի ի՞նչ անել։ Բոլորս ցավի ու արյունի մեջ էինք։ Չեմ ուզում դա որևէ մեկը զգա, չեմ ուզում էդ ցավը ապրեն»,- ասում է պատերազմի ականատեսը։ 

Սոֆին ասում է, որ հարվածները, որն Ադրբեջանը կիրառել է խաղաղ բնակիչների նկատմամբ, եղել են կանխամտածված ու հատուկ թիրախավորված։ 

«Մեր գյուղը սահմանից հեռու չէր ու դիտարկվում էր։ Նույնիսկ անզեն աչքով կարելի էր տեսնել շարժը։ Դրա համար այն տեղը, որտեղ հավաքվել էր ամբողջ գյուղը, մի քանի անգամ է հայտնվել ադրբեջանական զորքի ուշադրության կենտրոնում, կրակել են։ Երևի փորձել են մեզ սպանելով՝ խուճապ առաջացնեն մյուս բնակավայրերում։ Նույնիսկ մեր գյուղից 2 տղամարդ՝ Արսենն ու Սյոման, գնացել են, որ վիրավորներին տարհանեն, իրենց էլ են կրակել, վիրավորվել են»,- հավելում է մեր զրուցակիցը։ 

Սոֆիի ընտանիքն այժմ ապրում է Շիրակի մարզի Աշոցք համայնքում։

Հունան Թադևոսյան