Ադրբեջանը վերակենդանացնում է Հայաստանով միջանցքի գաղափարը
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ամերիկյան Eurasianet.org հրատարակությունը գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սահմանների սահմանազատման և տարանցիկ կապերի մասին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի վերջին հայտարարությունները անվանել է «բոլորովին անընդունելի» և «հարված» խաղաղության գործընթացին։ «Նոյեմբերի 9-ի համաձայնագրում «Զանգեզուրի միջանցք» տերմինը գտնողին ես խոստանում եմ դրամական պարգև», - մի խումբ պատգամավորների հետ զրույցում ասել է Փաշինյանը։ Դա հեգնական հղում էր ադրբեջանական կողմի այն պնդմանը, որը վերջերս կրկնեց Ալիևը, ըստ որի համաձայնագրում տրանզիտային կապերի բացման դրույթը նախատեսում է Հայաստանի տարածքով Նախիջևանի էքսկլավը Ադրբեջանին կապող անխափան միջանցքի ստեղծում առանց Հայաստանի սահմանային կամ մաքսային հսկողության։ Այդ գաղափարն Ադրբեջանում կոչվում է «Զանգեզուրի միջանցք», և Բաքուն այն տարբեր աստիճանի ինտենսիվությամբ առաջ է մղում 2020 թվականի հրադադարից հետո, բայց անցյալ տարվա սկզբից կարծես թե հետ էր կանգնել այդ պահանջից Իրանի տարածքով այլընտրանքային երթուղի ստեղծելուց հետո:
Հիմա այդ հարցը, որը հայերի մոտ վաղուց ադրբեջանական ներխուժման մտավախություններ էր առաջացնումով, այժմ կրկին օրակարգում է, և Ալիևը հունվարի 10-ին հայտարարել է, որ եթե միջանցքը չբացվի, «Հայաստանը կմնա հավերժական փակուղու մեջ, քանի որ այդ դեպքում սահմանը Հայաստանի հետ ոչ մի այլ տեղ չի բացվի»։
Հունվարի 10-ի իր հարցազրույցում Ալիևը նաև պահանջել է վերադարձնել այն անկլավներն ու սահմանամերձ գյուղերը, որոնք երեք տասնամյակ առաջ Ղարաբաղյան Առաջին պատերազմից ի վեր գտնվում են հայկական վերահսկողության տակ:
Ըստ երևույթին, Փաշինյանը ցանկանում է անկլավները «փոխհամաձայնեցված քարտեզով» փոխանակել որպես խաղաղության գործընթացի մաս, և ասել է, որ եթե Ադրբեջանը ունի ութ գյուղերի վերադարձի պահանջ, ապա Հայաստանը «32 գյուղերի հարց հարցը կբարձրացնի»։ Խոսքը նախկին Խորհրդային Հայաստանի մի քանի տարածքների մասին է, որոնք նույնպես վերահսկվում են Ադրբեջանի կողմից առաջին պատերազմից ի վեր, ինչպես նաև Հայաստանի այն տարածքների՝ մոտ 215 քառակուսի կիլոմետր, որոնք ադրբեջանական ուժերը գրավել են 2021 թվականի մայիսից մինչև սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում մի քանի ներխուժումներից հետո։
Եվ Ալիևը հունվարի 10-ի իր ելույթում ուղղակիորեն հայտարարեց, որ մտադիր չէ դրանք հետ վերադարձնել։ «Մենք հետքայլ չենք անում, որովհետև այդ սահմանը պետք է սահմանվի»,- ասել է նա։
Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև պետական սահմանների սահմանազատումն ու սահմանագծումը, ինչպես նաև տրանսպորտային կապերի բացումը մնում են երկու երկրների միջև ամենավիճելի հարցերը սեպտեմբերին Ադրբեջանի կողմից Ղարաբաղը գրավելուց հետո: Սահմանազատման և սահմանագծման հարցերով աշխատող սահմանային հանձնաժողովն իր վերջին նիստն անցկացրել է անցած տարեվերջին, իսկ հաջորդը, ըստ Ալիևի, պետք է կայանա հունվարին և օրակարգում Ադրբեջանի Ղազախի շրջանի սահմանամերձ գյուղերի հարցն է։ Թեև նոյեմբերին հայտարարվել էր, որ խաղաղության համաձայնագրի սկզբունքները համաձայնեցվել են, կողմերը կարծես թե մերժել են խաղաղության համաձայնագրի վերաբերյալ միմյանց առաջարկների նախագծերը։ Բացի այդ, կողմերը տարաձայնություններ ունեն, թե ով պետք է միջնորդի բանակցությունները։ Երևանը դեմ է Մոսկվայի միջնորդությանը, իսկ Բաքուն վերջին ամիսներին մերժել է ԵՄ-ի ու ԱՄՆ-ի նախաձեռնած բանակցությունները։
Դեկտեմբերին երկու երկրներին հաջողվեց հանդես գալ համատեղ հայտարարությամբ և գերիների փոխանակել, սակայն երկկողմ բանակցությունները շարունակելու հստակ ծրագիր չկա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
