Աշխարհաքաղաքական սեթևեթանքների սիրահարը

Օրերս Բրյուսելում ընթացող «Հայաստանի ռազմավարական ապագա» համաժողովի շրջանակում ԱԽ քարտուղար Արմեն Գրիգորյանն ուշագրավ հայտարարությամբ էր հանդես եկել՝ հայտնելով, թե «ՀՀ-ում քննարկվում է արտադաշինքային պետություն դառնալու գաղափարը»: Գրիգորյանն ասել է, որ «Հայաստանը երբեք անվտանգության թեմայով նման ինտենսիվ երկխոսություն չի ունեցել Արևմուտքի և Եվրոպայի հետ»:

«Հուսով ենք խորացնել համագործակցությունն անվտանգության որորտում հավաքական Արևմուտքի և առանձին երկրների հետ: Անվտանգության ոլորտ ասելով նկատի ունեմ ոչ միայն ռազմական բաղադրիչը՝ տնտեսական համագործակցությունը ևս կարող է անվտանգային բաղադրիչ ունենալ: Հայաստանը պատրաստ է դրան, մենք առաջ գնալու կամք ենք ցուցաբերել»,- նշել է նա։

Ըստ էության, պետք է հասկանալ, որ նման հայտարարության կամ մտադրության բուն պատճառները բարդ չէ հասկանալ։ Գաղտնիք չէ, որ վերջին տարիների ընթացքում ՀՀ իշխանություններն Արցախի հարցի լուծմամբ փորձեցին Հայաստանը դուրս բերել ռուսական ազդեցության գոտուց՝ զուգահեռաբար հիմքեր ստեղծելով ՀՀ եվրաինտեգրման համար։ Իսկ ինչ է սա, եթե ոչ ակնհայտ քաղաքական վեկտորի փոփոխություն, ինչի մասին Փաշինյանը հնարավոր բոլոր առիթներին «կռուտիտ» է լինում՝ փորձելով ամեն կերպ մանևրել և աշխարհաքաղաքականորեն սեթևեթել։

Սակայն, ինչպես սովորաբար ասում են նմանօրինակ դեպքերում, ստեղծված իրավիճակում հասունացել է այն պահը, երբ պետք է հայտարարել հստակ ընտրության մասին։ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները փոխելու հարցը կարծես որոշված է հայկական կողմում, սակայն ԵՄ-ի հարցում կա տարակուսանք, որովհետև ինքնին ԵՄ-ն և արևմտյան կառույցները դրան պատրաստ չեն (ավելին, նրանք դա ինչ-ինչ դրվագներում բացահայտ ցույց են տալիս)։ Իսկ հայտարարել եվրաինտեգրման մասին և չստանալ դրա համար հստակ երաշխիքներ, ժամկետներ, միանշանակ հավելյալ վտանգներ է ստեղծում Հայաստանի համար։ Այստեղ նախապատրաստվում է նաև «պլան Բ» կոչվածը, քանի որ կուլիսային բանակցությունների ընթացքում հայկական կողմի համար պարզ է դարձել՝ եվրաինտեգրացիան կարող է վերածվել անվերջանալի գործընթացի, ինչպես մի շարք երկրների դեպքում։

Աշխարհաքաղաքական պրակտիկայում, որպես կանոն, արտադաշինքային պետությունն ավելի վստահելի դաշնակիցներ ու ակտիվ, նախաձեռնող արտաքին քաղաքականություն պետք է ունենա, որը կլրացնի այն բացը, որն ունի տվյալ երկիրը՝ համեմատած դաշինքային երկրների հետ, ինչպես, օրինակ՝ Ադրբեջանը, որը կարողացել է ամուր հարաբերություններ ստեղծել Թուրքիայի, Իսրայելի, ապա ավելի պակաս՝ նաև Ռուսաստանի հետ, որոնց միջոցով արդյունավետ իրականացրել է արտաքին քաղաքականություն և ապահովել անվտանգություն, ինչպես նաև՝ հաղթել պատերազմում։

Ներկայումս աշխարհում դասական արտադաշինքային երկիր էր Ուկրաինան։ Ընդհանրապես, նման արտաքին քաղաքական կուրս ստանձնող երկրները, փորձը ցույց է տալիս, որ ունեն արևմտյան վեկտոր։ Իրականում սա ռեսուրսներ պահանջող կարգավիճակ է, և այստեղ հարց է առաջանում, թե արդյո՞ք Հայաստանը դրան պատրաստ է և պատկերացնո՞ւմ է արդյոք, թե դա ինչ համակարգ է։  Ավելի լայն բացվածքով՝ սա նիկոլական «խաղեր տալու» հերթական մաստեր-կլասն է, իսկ իրականում պատկերացումն այն է, որ Հայաստանը կարող է լինել արտադաշինքային երկիր արևմտյան ուղղվածությամբ, այսինքն՝ ունենա դաշնակցային հարաբերություններ արևմտյան մի շարք երկրների հետ, մասնավորապես՝ Ֆրանսիայի։

Կարևոր է նաև փաստել, որ, այսպես կոչված, արտադաշինքային երկիրը պետք է ունենա լուրջ ազդեցություն ունեցող դաշնակից երկրներ՝ իր անվտանգությունը գոնե մի փոքր երաշխավորելու համար, միայն Ֆրանսիան դա չի կարող անել։ Թերևս, առաջիկա զարգացումների ու վերադասավորումների ընթացքը ցույց կտա, թե ինչպիսի նոր քաղաքականության հնարավորություններ կունենա Ռուսաստանը, ինչպե՞ս կվերադիրքավորվի Արևմուտքը, և ինչպիսի՞ն կլինի նոր աշխարհը։ Ամեն դեպքում պարզ է, որ եթե հայտարարվի եվրաինտեգրացիայի ճանապարհի մասին պաշտոնապես՝ այն լինելու է փուչ գործընթաց, քանի որ ԵՄ-ն ընդլայնման պատրաստ չէ և, հատկապես, այս փուլում նման փոփոխություններ չեն լինելու։ Չմոռանանք, որ նույն Վրաստանն ու Ուկրաինան գրեթե մեկ տասնամյակ է՝ ինքնամոռաց բախում են եվրոպական դռները, սակայն դեռևս օդում կախվածի կարգավիճակում են։

Արմեն Հովասափյան