Երևանը ծածկված ամերիկյան հովանոցով շարունակում է տարածքներ հանձնել
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Svpressa.ru-ն գրում է, որ Պենտագոնը կօգնի Երևանին ազգային զինված ուժերի բարեփոխման հարցում: Այդ մասին պայմանավորվել են Հայաստանի պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ, գլխավոր շտաբի պետ Էդվարդ Ասրյանը և ԱՄՆ Եվրոպական հրամանատարության ղեկավարի տեղակալ Սթիվեն Բաշամը։ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ՀԱՊԿ-ի հետ ընդհանրապես բավականին տարօրինակ հարաբերություններ ունի: Նա, կա՛մ սաստում է կազմակերպությանը և սպառնում հեռանալ, կա՛մ հայտարարում է, որ Հայաստանը մնում է դրա անդամը։ Wall Street Journal-ին տված հարցազրույցում նա բացատրել է իր դիրքորոշումը, բայց բավականին լղոզուն: Այնտեղ Փաշինյանը թերահավատություն է հայտնել Հայաստանում ռուսական ռազմակայանի «շարունակական ներկայության առավելությունների» առնչությամբ։ Նրա կարծիքով, Երևանը պետք է դիվերսիֆիկացնի իր անվտանգության հարաբերությունները։
Արևելագետ և անկախ քաղաքագետ Աժդար Կուրտովը «svpressa.ru»-ի հետ զրույցում մեկնաբանել է իրավիճակը. «Մենք տեսնում ենք, որ վարչապետ Փաշինյանը շարունակում է իր ապակառուցողական քաղաքականությունն իր ղեկավարած հանրապետության նկատմամբ։ Արդյո՞ք ամերիկացիների օգնությամբ հայկական զինուժն արդիականացնելու որոշումը կօգնի ամրապնդել երկրի պաշտպանունակությունը։ Ի վերջո, արդիականացումը չի ենթադրում սկզբունքորեն նոր զենքի մատակարարում կամ զինված ուժերի ավելացում։ Որևէ էական ֆինանսավորման մասին խոսք անգամ չկա։ Խոսքը փոփոխությունների մասին է, որոնք ձեռնտու են ԱՄՆ-ին և ՆԱՏՕ-ի նրա դաշնակիցներին։ Կարելի է, իհարկե, հայկական բանակի ենթասպաներին պատրաստել արևմտյան մոդելով։ Բայց եկեք անկեղծ լինենք, ի՞նչ է տվել դա Ուկրաինային: Ոչինչ։ Որովհետև դրանով լուծում են զուտ քաղաքական խնդիրներ, իսկ ռազմական առումով դրանք ոչինչ չեն նշանակում։ Իհարկե, ներկայիս նախանշված միջոցառումներին կարող են հետևել որոշակի այլ քայլեր»։
«svpressa.ru».- Ինչպիսի՞։
— Հայկական զինուժի վերազինում: Բայց դա շատ թանկ գործընթաց է։ Հայաստանը սեփական միջոցներ չունի բանակը ժամանակակից զինտեխնիկայով վերազինելու համար, փաստացի, նրանք վերջին տարիներին դա չեն արել։ Ինչն, ի դեպ, Ադրբեջանի հետ ռազմական գործողություններում պարտության պատճառներից մեկն է։ Ժամանակակից ռազմական տեխնիկան՝ ավիացիան, հակաօդային պաշտպանության համակարգերը, հրթիռները, անօդաչու թռչող սարքերը բավականին թանկ են։ ԱՄՆ-ն այն վիճակում չէ, որ դա պարզապես ձրի տա: Միգուցե ինչ-որ բան տան, բայց դա ինչ-որ մանրադիտակային մատակարարում կլինի։ ԱՄՆ-ը հիմնականում այնպես կանի, որ Հայաստանը, կա՛մ վարկով վերցնի զենք ու տեխնիկա, կա՛մ այլ կերպ, բայց ոչ իր հաշվին։
«svpressa.ru».- Երևանը վերջերս Ֆրանսիայի հետ ռազմատեխնիկական համագործակցության ևս մեկ համաձայնագիր է ստորագրել։ Փարիզը խոստացել է հրթիռներ և ռադարներ մատակարարել, բայց թե Երևանն ինչպե՞ս է վճարելու այս ամենի համար, նույնպես պարզ չէ։
— Ֆրանսիական ռազմական տեխնիկան, ինչպես և ամերիկյանը, գերմանականը և անգլիականը, վատ արդյունավետություն է ցուցաբերել Ուկրաինայի մարտադաշտերում: Ուստի ֆրանսիացիները կարող են շահագրգռված լինել իրենց ռազմարդյունաբերական համալիրի զարգացմամբ։ Բայց դա շատ չի օգնի Հայաստանի պաշտպանունակությանը։ Ավելին, հենց ֆրանսիական տեխնիկան, ըստ մեր ռազմական փորձագետների ակնարկների, առանձնանում է ծայրահեղ ցածր մարտավարական և տեխնիկական տվյալներով։ Նրանց տանկերը չունեն հզոր զրահ և բարձր մանևրելու հնարավորություն, ուստի մարտադաշտում այրվում են։ Այսպիսով, ինչպես ամերիկացիների դեպքում, դա ավելի շատ քաղաքական ժեստի է նման, խորհրդանշական է: Փաշինյանը քայլ առ քայլ իրականացնում է Ռուսաստանից հեռու մնալու ռազմավարություն: Եվ, ամենայն հավանականությամբ, դրան ի վերջո կհաջորդի ՀԱՊԿ-ից դուրս գալը։ Դե, սա հայ ժողովրդի ընտրությունն է, ով քվեարկել է այդ կարգի վարչապետի օգտին և ոտնահարել այն ավանդույթները, որոնք դարեր շարունակ գոյություն ունեն Ռուսաստանի և Հայաստանի ժողովուրդների հարաբերություններում։ Դրան, իհարկե, կհաջորդի անխուսափելի հատուցումը։
«svpressa.ru».-Ինչպե՞ս կնայեն Ադրբեջանն ու Թուրքիան ամերիկացիների կողմից հայերի վերապատրաստմանը։
-Դա էլ մեկ այլ շատ ուշագրավ հարց է։ Ի վերջո, ռազմական անվտանգության ոլորտում Հայաստանի գլխավոր խնդիրը Բաքվի և Անկարայի հետ հարաբերություններն են։ Եվ այստեղ Երևանն առանձնակի հույսեր չունի, որ ԱՄՆ-ի հետ համագործակցությունը կօգնի լուծել այդ խնդիրները։ Ընդհակառակը, ներկայումս Ադրբեջանը, ինչպես ինքն է կարծում, լուծել է իր խնդիրները, և, կարծում եմ, կստիպի հետագա քայլեր։ Թուրքիան ներկայումս կոշտ հայտարարություններ է անում ԱՄՆ-ի դեմ։ Ճիշտ է, դրանք կապված են Գազայի հատվածում տիրող իրավիճակի հետ։ Սակայն հիմքեր չկան ենթադրելու, որ Երևանի և Վաշինգտոնի համագործակցությունն ինչ-որ կերպ կօգնի Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների կարգավորմանը։ Հենց Ռուսաստանի հետ համագործակցությունն է, որ կնպաստի Հայաստանի տնտեսական վիճակի բարելավմանը, հանգուցալուծելով այն հարցերը, որոնք կան, մասնավորապես, տրանսպորտային հաղորդակցության հետ կապված։ Խոսքը Թուրքիայից հայկական տարածքով և Նախիջևանի ադրբեջանական էքսկլավով, ըստ էության, դեպի Կասպից ծով անցնող միջանցքի մասին է։ Բայց դա հնարավոր է միայն Ռուսաստանի հետ համագործակցությամբ։ Ակնհայտ է, որ Ռուսաստանը կարող է, և՛ միջոցներ հատկացնել, և՛ լուծել այդ տրանսպորտային միջանցքի քաղաքական որոշ նրբերանգները։ Իսկ ԱՄՆ-ն ակնհայտորեն ի վիճակի չէ դա անել: Նույնը, նաև Ֆրանսիան։ Փարիզը շատ բան է կորցրել տնտեսապես, երբ Փաշինյանը հանձնեց Արցախը, քանի որ Ֆրանսիական բիզնեսն այնտեղ ակտիվորեն ներդրումներ է կատարել տարբեր տեսակի նախագծերում։
«svpressa.ru».- Զարմանալի է այն համառությունը, որով ԱՄՆ-ը փորձու՞մ է Հայաստանից ստեղծել մեկ այլ Ուկրաինա Ռուսաստանի սահմաններին...
- Քանի որ Ուկրաինայի զինված ուժերով քիչ բան է ձեռք բերվում, պետությունները, հավանաբար, մտածում են շեղել ռուսական զինված ուժերը, թուլացնել որոշ այլ ոլորտներում: Ենթադրվում է, որ դա կօգնի Ուկրաինային։ Գումարած, դա նման գլոբալ աշխարհաքաղաքական խնդիր է: ԱՄՆ-ը միշտ իր առջև նպատակ է դրել կանխել պետությունների ռուսական միության վերածնունդը։ Եվ ամերիկացիներին այդ առումով շատ է հետաքրքիր Հարավային Կովկասը։ Անկեղծ ասած, նրանց հաջողվեց Վրաստանում իշխանության բերել ամերիկամետ քաղաքական գործիչների։ Ադրբեջանը մի փոքր հեռու է մնում այդ ամենից։ Բայց հիմա նրանք ձեռնամուխ են եղել Հայաստանին, քանի որ կարծում են, որ տնտեսապես և ռազմական առումով թույլ հանրապետությունը, իր ներկայիս ղեկավարությամբ, կարող է իր արտաքին քաղաքականության մեջ հաշվի առնել ոչ թե ազգային, այլ ամերիկյան շահերը:
«svpressa.ru».- Նման կերպ, Հայաստանը կարո՞ղ է պարզապես ինքնաոչնչացվել...
- Ես կարծում եմ, որ ինչ որ չափով դա արդեն տեղի է ունենում։ Անկեղծ ասած երկրի քաղաքական վերնախավի մի մասը միշտ էլ կողմ է եղել պետությանն այսպես կոչված Արևմտյան Հայաստան վերադարձնելու անհրաժեշտությանը։ Այսինքն այն տարածք, որն այժմ Թուրքիայի մաս է կազմում, որը Անկարային է հանձնվել Առաջին համաշխարհային պատերազմի և բոլշևիկյան Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև կնքված մի շարք պայմանագրերի արդյունքում։ Հիմա Հայաստանը կորցրել է Արցախը, նաև սեփական պատմական հողերը։ Բայց եթե այդպես շարունակվի, եթե երկիրը թուլանա, արտաքին քաղաքականության մեջ վազի ուժի մի կենտրոնից մյուսը և փորձի չմտածված բարեփոխել զինված ուժերի մնացորդները, ապա Հայաստանի հարևանների հնարավորություններն էլ ավելի կմեծանան իրավիճակից օգտվելու և ճնշում գործադրելու համար, անգամ նույնիսկ ինչ-որ տարածքային փոփոխությունների հետ կապված։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
