«Հայաստանում փախստականների ալիք է. խնդիր է դարձել արդյունավետ օգնության կազմակերպումը»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ritmeurasia.ru-ն գրում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև «Լեռնային Ղարաբաղի անկախության» համար երկարատև պատերազմի և Բաքվի կողմից դրա վրա լիակատար վերահսկողության հաստատման հետևանքը փախստականների աննախադեպ ալիքն է։ Չնայած խաղաղ բնակչության ամբողջականության և անվտանգ վերաինտեգրման վերաբերյալ Ադրբեջանի իշխանությունների հավաստիացումներին, Արցախի բնակիչները նախընտրեցին ռիսկի չդիմել, լքեցին իրենց տները և մտան Հայաստան։ Պաշտոնական տվյալներով՝ մի քանի օրում երկիր մտավ ավելի քան 100 հազար ներքին տեղահանված անձ, և նրանց տեղավորման և ապահովման պատասխանատվությունն ընկավ կենտրոնական և տեղական իշխանությունների ուսերին։
Հայաստանի կառավարությունը մի շարք միջոցառումներ է ձեռնարկել Լեռնային Ղարաբաղից փախստականներին աջակցություն ցուցաբերելու համար։ Սահմանամերձ բնակավայրերում բացվել են ժամանողների գրանցման, ընդունման և բաշխման կետեր։ Այնտեղ նրանց ցուցաբերվել է առաջին բուժօգնություն, այնուհետև ուղարկվել ժամանակավոր կացարաններ հյուրանոցներից մինչև առանձնատներ և բնակարաններ։ Կամավորներն են միացել փախստականներին օգնելու գործին: Տեղական իշխանությունները, հարկադիր միգրանտներին բնակարան տրամադրելու հետ մեկտեղ, սկսել են ծրագրեր մշակել նրանց աշխատանքով ապահովելու համար:
Կենտրոնական կառավարությունը՝ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ, մի շարք որոշումներ է կայացրել նվիրված ժամանողների խնդիրներին։ 6 ամսվա ընթացքում փախստական ընտանիքներին կտրամադրվի սոցիալական աջակցություն՝ նրանք ամսական կստանան 40 հազար դրամ ժամանակավոր բնակարանների համար, 10 հազար դրամ կոմունալ ծախսերի համար։ Դա այն գումարն է, որը բոլոր վճարումները մարելուց հետո կվերադառնա բյուջե։ Բացի այդ, Հայաստանի պետական բյուջեի պահուստային ֆոնդից ֆինանսական աջակցություն է խոստացվել 40 հազար ներքին տեղահանվածների։ Բայց ՀՀ կառավարության մամուլի ծառայությունը չի նշում, թե ինչ հիմքով են բաշխվելու այդ միջոցները։
Իշխանությունների հաջորդ քայլը եղել է հարկադիր միգրանտներին փախստականի կարգավիճակ տրամադրելը: Իշխանությունները նաև հայտարարել են, որ փախստականներին հնարավորություն կտրվի ստանալ Հայաստանի քաղաքացիություն։
Վարչապետ Փաշինյանը արևմտյան քաղաքական գործիչների և դիվանագետների, միջազգային կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ հանդիպումների ժամանակ քննարկել է Լեռնային Ղարաբաղից հարկադիր վերաբնակեցվածների խնդիրները և վերջին շրջանում ստեղծված հումանիտար իրավիճակը փորձելով գրավել ոչ միայն նրանց ուշադրությունը, այլ նաև որոշակի ֆինանսական աջակցություն ստանալ:
Ըստ հայ փորձագետ Հրանտ Միքայելյանի կա միտում, երբ Լեռնային Ղարաբաղից փախած մարդիկ լքում են Հայաստանը և արտագաղթում երրորդ երկրներ։ Նրա խոսքով դա մի քանի պատճառ ունի: «Այս պահին Լեռնային Ղարաբաղից Հայաստան է փախել մոտ 102 հազար մարդ։ Նրանց մի մասն արդեն արտագաղթել է։ Կան որոշակի գործոններ, թե ինչու են այդ մարդիկ որոշել հեռանալ Հայաստանից։ Օրինակ, նրանք կարծում են, որ Հայաստանում մնալն անվտանգ չէ, հատկապես Սյունիքի մարզում, քանի որ այն կարող է հարձակման ենթարկվել։ Ըստ այդմ, քանի որ նոր պատերազմի վտանգը մնում է, շատ փախստականներ վախենում են մնալ Հայաստանում, որպեսզի երկրորդ կամ նույնիսկ երրորդ անգամ չդառնան փախստական»,- նշել է փորձագետը։ Հրանտ Միքայելյանը որպես մեկ այլ հանգամանք էլ նշել է ոչ բավարար «ջերմ ընդունելությունը», որը փախստականներին ցուցաբերվել է հենց բուն Հայաստանում։ «Փախստականներին ամենուր չեն լավ ընդունել: Թեև հարազատները, ծանոթները և նույնիսկ որոշ անծանոթները նրաց հետ կիսվել են այն ամենով, ինչ ունեն, բայց կա նաև բացասական վերաբերմունք»,- պարզաբանել է նա։
Փորձագետի գնահատմամբ սուբսիդիաները, որոնք պետությունը հատկացրել է հարկադիր միգրանտներին, անբավարար են նրանց առաջնային կարիքները հոգալու համար։ Փախստականներին իր չափաբաժին օգնությունն է ցույց տվել նաև հասարակական սեկտորը, բայց ոչ այն «տիտղոսակիր» ՀԿ-ները, որոնք, ըստ Միքայելյանի, «հիմնականում զբաղված են օտարերկրյա դրամաշնորհները ուտելով», այլ տարբեր կամավոր կազմակերպություններ, որոնք իսկապես փորձել են աջակցել տեղահանվածներին:
Փորձագետի խոսքով Լեռնային Ղարաբաղից Հայաստանում չմնացող փախստականները հիմնականում մեկնում են Ռուսաստան։ Դրան կա բացատրություն. «առաջին հերթին դա վիզաների և լեզվական խնդիրների բացակայությունն է, ուստի նրանց հարմարվելը Ռուսաստանին ավելի հեշտ է»։
Միքայելյանը այն կարծիքին է, որ Հայաստանը սկզբունքորեն հնարավորություն ունի իր տարածքում տեղավորել բոլոր նրանց, ովքեր փախել են Լեռնային Ղարաբաղից, սակայն այդ հնարավորությունն անարդյունավետ է օգտագործվում: «Նախկինում Հայաստանի բնակչությունն առնվազն 300 հազարով գերազանցում էր ներկայիս բնակչությանը, համապատասխանաբար, կա որոշակի բնակարանային ֆոնդ, և այն կարելի է գնել, օրինակ, նրանցից, ովքեր երկար ժամանակ չեն բնակվել երկրում։ Բայց հայկական պետական ապարատը պարզապես ի վիճակի չէ կազմակերպել այդ ամենը։ Բացի դա իշխանությունների համար նման քանակի փախստականների առկայությունը պարզապես քաղաքական խնդիր է»,- եզրափակել է փորձագետը։
Իսկ վարչապետ Փաշինյանը, որին երկրում շատերը կասկածում են Լեռնային Ղարաբաղը միտումնավոր «հանձնելու» և Ադրբեջանի և Թուրքիայի իշխանությունների հետ դավադրության մեջ, Ադրբեջանի կողմից իրականացվող «էթնիկ զտումների» մասին հայտարարություններին զուգահեռ, շարունակում է իր ուղին դեպի Բաքվի հետ հարաբերությունները կարգավորելը։ Այսպես, հոկտեմբերի վերջին Թբիլիսիում կայացած «Մետաքսի ճանապարհ» ֆորումի շրջանակներում Վրաստանի կառավարության ղեկավար Իրակլի Ղարիբաշվիլիի միջնորդությամբ Փաշինյանը հանդիպել է Ադրբեջանի վարչապետ Ալի Ասադովի հետ։ Վրացական լրատվամիջոցների փոխանցմամբ հանդիպումը տեղի է ունեցել փակ դռների հետևում և տևել մոտ երեք ժամ, բայց զրույցի բովանդակությունն անհայտ է մնացել լայն հանրության համար։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
