Մոսկվայի և Երևանի հարաբերություններն արտահայտվում են երկու անհայտներով հավասարմամբ
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ng.ru-ն գրում է, որ Մոսկվայում բարձրաստիճան աղբյուրը ՌԻԱ Նովոստիին և ՏԱՍՍ-ին հայտնել է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը գնում է Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու հետքերով։ Միաժամանակ, նա կարծում է, որ նրանք ցանկանում են հանրապետությունը վերածել «Ուկրաինա 3»-ի (Մոլդովան կոչվում է «Ուկրաինա 2»)։ Նման կոշտ քննադատությունը հնչել է այն բանից հետո, երբ Փաշինյանը, ելույթ է ունեցել Եվրախորհրդարանում, և ասել, որ Հայաստանի անվտանգության դաշնակիցները ոչ միայն չեն օգնել իր երկրին Ադրբեջանի հետ հակամարտությունում, այլ նաև ցանկացել են օգտագործել Երևանի խոցելիությունը իշխանություն փոխելու համար։ Բացի այդ, նա ասել է, որ ԵՄ-ն և Հայաստանը չեն սպառել համագործակցությունը որակապես նոր բովանդակությամբ համալրելու, ընդլայնելու և նոր մակարդակի հասցնելու հնարավորությունը։
Ուշագրավ է այն, որ հայկական լրատվամիջոցները փորձել են ճշտել, թե արդյո՞ք վարչապետը խոսում է Ռուսաստանի մասին, սակայն հանրապետության փոխարտգործնախարար Պարույր Հովհաննիսյանն ընդգծել է, որ «սենսացիա չկա, կոնկրետ երկրի անուն չի նշվում»։ Միաժամանակ, դիվանագետը նշել է, որ Երևանը բազմիցս է մատնանշել իր հիասթափությունը Լեռնային Ղարաբաղում ռուս խաղաղապահների մի շարք գործողություններից։ Բացի այդ, ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահ Սարգիս Խանդանյանը հայտնել է, որ այս պահին Հայաստանի իշխանությունները չեն քննարկում ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու հարցը։ Միևնույն ժամանակ, պահպանելով ռազմական դաշինքին անդամակցությունը, հանրապետությունը հետևողականորեն նվազեցնում է նրա հետ համագործակցության ակտիվությունը։ Մասնավորապես, 2023 թվականին Երևանը հրաժարվել է ընդունել ՀԱՊԿ զորավարժությունները, ինչպես նաև մասնակցել դրանց այլ երկրների տարածքներում։ Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի իշխանությունները հրաժարվել են կազմակերպության գլխավոր քարտուղարի տեղակալի քվոտայից, սակայն ակտիվորեն քննադատել են նրան անցյալ տարվա սահմանային շրջաններում Ադրբեջանի գործողություններն ագրեսիա անվանելու դժկամության համար։
Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Հայկ Խալաթյանը կարծում է, որ Եվրախորհրդարանում Փաշինյանը փորձել է Արևմուտքին ցույց տալ, որ լրջորեն մտադիր է վերանայել Հայաստանի հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ։ Դրա դիմաց նա ցանկանում է աջակցություն ԱՄՆ-ից և ԵՄ-ից, որպեսզի ուժեղացնի Երևանի անվտանգությունը։ «Բնականաբար, Մոսկվայում նման ելույթները չափազանց բացասաբար են ընկալվում։ Գնալով հաճախակի են դառնում հայտարարություններն այն մասին, որ Արևմուտքը Երևանի միջոցով առաջ է մղում իր շահերը Հարավային Կովկասում: Չենք կարող բացառել Հայաստանի իշխանություններին իրենց ընտրած կուրսի համար պատժելու փորձերը, քանի որ դա սպառնում է ռուսական շահերին»,- ասել է Խալաթյանը։ Փորձագետի կարծիքով Փաշինյանը փորձում է դիվերսիֆիկացնել երկրի անվտանգության ոլորտը, բայց նա դա վատ է անում։ Մասնավորապես, այդ գործընթացը ենթադրում է Հայաստանի համար նոր դաշնակիցների ի հայտ գալը կամ լրացուցիչ կապերի զարգացում նախկին գործընկերների հետ, այլ ոչ թե մեկը մյուսով փոխարինելը։ «Վարչապետի ներկայիս գործողությունների արդյունքում Երևանը կարող է ավելացնել իր հարևանությամբ գտնվող թշնամիների ցուցակը։ Թուրքիային ու Ադրբեջանին կմիանան Իրանն ու Ռուսաստանը»,- զգուշացրել է Խալաթյանը։
Պետդումայի ԱՊՀ հարցերով կոմիտեի ղեկավարի տեղակալ Կոնստանտին Զատուլինը նույնպես կարծում է, որ Փաշինյանը կարող է լրջորեն վնասել երկու երկրների հարաբերություններին։ Միաժամանակ նա նշել է, որ Փաշինյանի համեմատությունը Զելենսկու հետ լիովին ճիշտ չէ։ Եթե Ուկրաինայի ղեկավարը եկել է իշխանության խոստանալով խաղաղություն հաստատել Դոնբասում և ընդհանրապես կարգավորել երկխոսությունը ռուսալեզու բնակչության հետ, ապա նրա հայ գործընկերն ի սկզբանե դեմ էր Երևանի անդամակցությանը ՀԱՊԿ-ին։ «Հիմա Փաշինյանն օգտվում է Լեռնային Ղարաբաղի հարցում Ռուսաստանի պասիվ դիրքորոշումից Հայաստանը Մոսկվայից շեղելու համար։ Նրա օգտին է այն փաստը, որ վերջին մի քանի դարերի ընթացքում հայերի և Ռուսաստանի միջև ձևավորվել են հովանավոր-հաճախորդ հարաբերություններ, որոնք այժմ հարցականի տակ են: Միևնույն ժամանակ, կորցնելով ազդեցությունը Երևանի վրա, Մոսկվան կարող է տարածաշրջանային առաջնորդի դերը զիջել Թուրքիային»,- զգուշացրել է Զատուլինը։
Այնուամենայնիվ Մոսկվան հակված չէ անհապաղ սրելու հակամարտությունը Հայաստանի իշխանությունների հետ։ Պետդումայի նախագահ Վյաչեսլավ Վոլոդինը մի կողմից Ռազմավարական առումով ոչ ճիշտ է անվանել Հայաստանի որոշումը վավերացնել Հռոմի ստատուտը, մյուս կողմից, Պուտինը հոկտեմբերի 5-ին Վալդայում ելույթ ունենալիս ասել է, որ հանրապետությունը մնում է Ռուսաստանի դաշնակիցը։ Ղրղզստանում ԱՊՀ գագաթնաժողովի ժամանակ նա նույնիսկ ասել է, որ նույնիսկ պատրաստ է գնալ Երևան, երբ իրավիճակը նորմալ լինի։ Ավելին, Կրեմլը շարունակում է միջնորդական ջանքեր գործադրել հայ-ադրբեջանական հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ։
Քաղաքագետ Ալեքսեյ Մակարկինը ռուսական դիրքորոշման երկակիությունը բացատրում է նրանով, որ Մոսկվան փորձում է տարանջատել Հայաստանի իշխող վերնախավին, որի հետ օբյեկտիվորեն վատ հարաբերություններ ունի, և հայ բնակչությանը։ «Ռուսաստանի իշխանությունները հույս ունեն, որ մի օր հանրապետությունը կղեկավարեն այլ մարդիկ, որոնց հետ նրանք կարող են պայմանավորվել, ուստի չեն շտապում կամուրջներն այրել,- կարծում է փորձագետը, – խնդիրն այն է, որ ժամանակակից հայ հասարակությունը ցանկանում է գնալ Եվրոպա և վիրավորված է Մոսկվայից, Ղարաբաղը շատերի կողմից ընկալվել է որպես բեռ։ Այս առումով Փաշինյանն ինչ-որ ծրագիր է առաջարկում, իսկ ընդդիմությունը դեռ գրավիչ այլընտրանք չունի»։ Մակարկինը, սակայն, ընդգծել է, որ դաշնակցից մինչև թշնամի հեռավորությունը բավականին մեծ է, և Հայաստանը տեսանելի ապագայում դժվար թե կարողանա հաղթահարել այն։ Ամենայն հավանականությամբ, համակողմանի քննադատության արդյունքում Մոսկվայի և Երևանի հարաբերություններն ինչ-որ պահի դաշնակցից գործընկեր կսառչեն, բայց դա հավերժ չի տևի։ Փորձագետը հիշեցրել է, որ 1991 թվականին Հայաստանը չմասնակցեց ԽՍՀՄ ապագայի հանրաքվեին, իսկ 1990-ականների կեսերին ռուսական ռազմաբազան տեղադրեց Գյումրիում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
