«Կարծես թե դա սկսվել է». Թուրքիան ակտիվ գործողություններ է սկսել Հայաստանի դեմ
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Dzen.ru-ն գրում է, որ ինչպես և սպասվում էր, երբ Հայաստանը կորցրեց ռուսական աջակցությունը, Ադրբեջանն ու Թուրքիան ժամանակ չկորցրին ակտիվ գործողություններ ձեռնարկելու համար։ Ղարաբաղյան իրադարձություններից ընդամենը մեկ շաբաթ անց Թուրքիան արագ դիմել է Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությանը (ՄԱԳԱՏԷ), և անձամբ Ռաֆայել Գրոսսիին պնդել է, որ պետք է անհապաղ փակել Հայաստանում միակ ատոմակայանը։ Հայաստանում գտնվող այդ կայանը կառուցվել է խորհրդային տարիներին, իսկ դրա առաջին էներգաբլոկը շահագործման է հանձնվել 1976 թվականին։ Հաշվի առնելով այն, որ Փաշինյանի կառավարությունը խզել է հարաբերությունները Մոսկվայի հետ, և Ռուսաստանը հայտարարել է Ռուսաստանից Հայաստան էլեկտրաէներգիայի մատակարարումը դադարեցնելու իր մտադրության մասին, ատոմակայանի փակումը կարող է հանգեցնել Հայաստանի էներգետիկ ոլորտի լիակատար փլուզման։
ՄԱԳԱՏԷ-ի հետ հաղորդակցության ժամանակ Թուրքիայի նախագահը կասկածներ է հայտնել Հայկական ատոմակայանի հուսալիության վերաբերյալ և մատնանշել ողջ տարածաշրջանի համար հնարավոր ռադիացիոն ռիսկերը։ Էրդողանը նշել է, որ կայանի սարքավորումները հնացել են, դրա գտնվելու վայրը սեյսմիկ ակտիվ տարածքում իրական վտանգ է ներկայացնում։
Հարկ է նշել, որ Հայկական ատոմային էլեկտրակայանի գոյության ողջ պատմության ընթացքում ոչ մի էական վթար կամ միջադեպ չի գրանցվել, ճառագայթման արտահոսքի դեպքեր չեն եղել։ Ավելին, 2021 թվականին Ռոսատոմը թարմացրել է կայանի սարքավորումները երկարացնելով դրա ծառայության ժամկետը մինչև 2026 թվականը։ Սակայն Հայաստանի դեմ Թուրքիայի գործողությունները կասկած չեն թողնում, որ նա կհասնի Հայկական ատոմակայանի փակմանը։
Պայքարի մեջ է մտել նաև Ադրբեջանը Հայաստանից ղարաբաղյան իրադարձությունների համար 100 միլիարդ դոլարի փոխհատուցում պահանջելով։
Ակնհայտ է, որ Անկարայի և Բաքվի այս համակարգված ջանքերը նախապես ծրագրված էին այդ պետությունների ղեկավարների կողմից։ Ենթադրելի է, որ այդ ամենը տեղի է ունենում Մոսկվայի լուռ հավանությամբ, այլապես Ադրբեջանն ու Թուրքիան չէին դիմի Հայաստանի «վերակազմավորման» նման ագրեսիվ գործողությունների։ Դա զարմանալի չէ, եթե հաշվի առնենք այն, որ Փաշինյանի գործողությունները հանգեցրել են Ռուսաստանի կողմից վստահության և պաշտպանության կորստի։ Հիմա նա ստիպված է հույսը դնել արևմտյան դաշնակիցների վրա: Եվ կտեսնենք, թե նրանք ինչպիսի օգնություն կցուցաբերեն։
Թուրքիան և Ադրբեջանը դժվար թե զիջումների գնան, քանի որ նրանք վաղուց էին պլանավորում ստեղծել Ասիան Եվրոպայի հետ կապող առևտրային և տրանսպորտային միջանցք: Թուրքիան վաղուց է ձգտում դեպի Կասպից ծով երթուղի ստեղծել, որը ապահովում է ելք դեպի Կասպից տարածաշրջանի հարուստ ռեսուրսները, այդ թվում Ղազախստանի և Թուրքմենստանի։ Էրդողանի ժողովրդականության նվազման և Թուրքիայում տնտեսական խնդիրների համատեքստում նման նախագիծը զգալի տնտեսական օգուտներ է խոստանում Անկարային։
Փաշինյանը, հասկանալով, որ չի կարող հույս դնել Ռուսաստանի աջակցության վրա, կարող է ապաստան փնտրել Իրանում: Իրանը հանդես է գալիս որպես Թուրքիայի և Ադրբեջանի աշխարհաքաղաքական հակառակորդ, ուստի նրա համար ավելի հեշտ է դաշնակցել Անկարայի և Բաքվի հետ և դառնալ նույն առևտրային ճանապարհի մաս, քան հակադրվել նրանց:
Հետևաբար, Փաշինյանը կարող է չկարողանալ դիմակայել իր տարածքով առևտրային երթուղու կառուցմանը իր չմտածված քաղաքականության և Մոսկվայի հետ երկարամյա կապերից հրաժարվելու պատճառով։ Ամեն կողմից անկյուն քշված Հայաստանի վարչապետը, ամենայն հավանականությամբ, ստիպված կլինի համաձայնվել ու գնալ զիջումների։
Մի խոսքով, Հայաստանը Ադրբեջանին փոխհատուցում վճարելու համար 100 միլիարդ դոլար ձեռք բերելու հնարավորություն չունի։ Ատոմակայանի կորուստը լուրջ վնաս կհասցներ երկրի տնտեսությանը, իսկ ռուսական օգնությունը քիչ հավանական է։ Միակ ակնհայտ ելքը տարածքային զիջումներն են։
Վերջին հաշվով, Փաշինյանը կմնա իշխանության, Ռուսաստանի ազդեցությունը Կովկասում կպահպանվի, իսկ Թուրքիան ու Ադրբեջանը կհասնեն իրենց նպատակներին։ Սակայն Հայաստանի տարածքը կարող է որոշակիորեն նվազել։
Ցավոք, Հայաստանը մոտ ապագայում քիչ դրական հեռանկարներ ունի, պետությունն աստիճանաբար թուլանում է, տարածքներ է կորցնում, բնակչության մշտական արտահոսք կա դեպի մոտակա ու հեռավոր արտերկիր։
Հետևաբար, ըստ ամենայնի, Մոսկվան դեռևս որևէ քայլ չի ձեռնարկում ի պատասխան Հայաստանի թշնամական քաղաքականության, քանի որ դա կարող է անհրաժեշտ չլինել, քանի որ Կրեմլի համաձայնությամբ ուրիշներն են կատարում դժվարին աշխատանքը, որը բավարար է։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
