Որքանով է հայ ծնողը պատրաստ խոսել իր երեխայի հետ սեքսի մասին

Հարցազրույց ԵՊԲՀ սեքսոպաթոլոգիայի կլինիկայի բժիշկ-սեքսոպաթոլոգ, բժշկական գիտությունների թեկնածու Վրեժ Շահրամանյանի հետ:

-Պարո՛ն Շահրամանյան, ի՞նչ է սեռական դաստիարակությունը:

-Սեռակրթությունը, այսինքն՝ սեռական դաստիարակությունը, ընդհանուր դաստիարակության անբաժանելի մասն է, հետևաբար այն պետք է սկսել կյանքի առաջին օրերից: Իր ամբողջ կյանքի ընթացքում երեխան տեղեկանում է սեռական կյանքի զանազան երևույթների մասին: Եթե երեխաներն այդ մասին չիմանան ազնվորեն, ապա կտեղեկանան անառողջ ճանապարհով:

Սեռական դաստիարակությունը շատ ավելի լայն խնդիր է, քան երեխաների աշխարհ գալու հարցը: Այն իր մեջ ամփոփում է տղամարդկանց ու կանանց փոխհարաբերությունների և կյանքում նրանց կատարած համապատասխան դերի հարցերը:

Օրինակ՝ տղայի հայրը վատ է վերաբերվում մորը, կոպիտ է վարվում նրա հետ: Ոչ մի դասախոսություն չի ապացուցի երեխային, թե ամուսնությունը փոխադարձ սիրո ու հարգանքի միություն է: Նրա կենսափորձն այլ բան է ասում, և նա անընդհատ կպատկերացնի իրեն լավ ծանոթ կոպիտ փոխհարաբերություների տեսարանը:

Այսպիսով՝ երեխայի սեռական դաստիարակությունն սկսվում է ծնողների միջև եղած ու դեպի երեխան ունեցած նրանց փոխհարաբերություններից:

-Որքանո՞վ է հայ ծնողը պատրաստ խոսել իր երեխայի հետ սեքսի մասին, ինչպե՞ս դա պետք է անել:

-Յուրաքանչյուր երեխա սեփական մարմինն ուսումնասիրելու ցանկություն ունենում է դեռ վաղ հասակից։ Եվ այդ ուսումնասիրությունն անում է մեծ հաճույքով ու լրջությամբ։ Եվ որքան էլ ծնողները շեղեն նրա ուշադրությունը, միեւնույն է, երեխայի մոտ հարցեր են առաջանում։ Ընդ որում՝ շատ բնական ու տրամաբանական հարցեր։ (ինչո՞ւ են տարբերվում տղաներն ու աղջիկները, ինչի՞ համար են սեռական օրգանները, ինչպե՞ս են երեխաները ծնվում)։

Հաճախ, որպես կանոն, դաստիարակչի դերում լինում է փողոցը, որը, իհարկե, կարող է ամեն բան բացատրել, նկարագրել ու գունավորել, սակայն ոչ միշտ է դա անում նրբանկատորեն ու ճիշտ։

Սեքսուալությունը մի թեմա է, որն անընդհատ գտնվում է երեխայի ուշադրության կենտրոնում, և եթե այդ մասին չեն խոսում, ապա առնվազն այդ մասին մտածում են։ Հերիք է՝ երեխան մեկ հայացք նետի էկրանին, որպեսզի նկատելի դառնա, որ վերմակով ծածկված կինն ու տղամարդն ինչ-որ անհասկանալի շարժումներ են անում։ Երեխան լարում է իր երեւակայությունը՝ հասկանալու համար՝ ինչ է այնտեղ կատարվում։

Կամ, օրինակ, եթե ծնողն ասում է, որ երեխաներին գտնում են կաղամբի մեջ, կամ էլ հիշատակում է արագիլի մասին, երեխայի ու մեծահասակի հոգեբանական շփման եզրերը կարող են կտրվել՝ ստեղծելով անվստահության մթնոլորտ։ Հաջորդ անգամ երեխան այլեւս լուրջ հարցերով չի դիմի ծնողին, կփորձի իր հարցի պատասխանը գտնել փողոցում կամ էլ ստանալ առավել «իրազեկված» ընկերներից, հասակակիցներից, ինչը հղի է մի շարք բացասական հետևանքներով:

-Սխալ ինֆորմացիան, որը երեխան ստանում է ինտերնետից կամ ինչ-որ մեկից, ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ երեխայի հետագա վարքագծի վրա:

Տասնամյակներ շարունակ սեքսի մասին խոսելը ամոթալի եւ անպարկեշտ էր համարվում: Անտեսվում էր մարդու սեռական դաստիարակությունը՝ հանգեցնելով սեքսի նկատմամբ մշուշապատ եւ թեթեւամիտ վերաբերմունքի, բազմապիսի անլուրջ մեկնաբանությունների եւ, ի վերջո, անխոհեմ սեռական վարքագծի: Այս նուրբ հարցի մասին բոլորը նախընտրում էին լռել կամ շրջանցել՝ հուսալով, որ մարդու բնազդներով պայմանավորված այս խնդրի պատասխանը կտա հետագա անձնական կյանքը:

Եթե դաստիարակության այլ ուղղությունները շատ թե քիչ արտահայտված են ու կարող են սեփական փորձով փոխանցվել, ինչպես նաև ուղղվել խորհուրդներով ու կարգադրումներով, ապա սեռական դաստիարակությանը վերաբերող շատ հարցեր մնում են փակ, հատկապես` տերմինաբանությունը:

«Փողոցի լեզուն», ցավոք, հաճախ դառնում է սեռական անատոմիայի նկարագիրը: Ժամանակակից երեխաները ապրում են սեռական հարցերի նկատմամբ լիբերալ վերաբերմունքի պայմաններում, սակայն այդ թեմայի դարավոր արգելքները և «ցենզուրային» տերմինների բացակայությունը խանգարում են ծնողներին ինչպես հարկն է զրուցել իրենց երեխաների հետ ինտիմ հարցերի շուրջ: Հենց ճշգրիտ ինֆորմացիայի պակասն էլ խոչընդոտում է ճիշտ սեռական դաստիարակությանը:

-Այս թեման Հայստանում մի մասի մոտ կոմպլեքսավորված և փակ թեմա է, իսկ մյուս մասը առանց նրբության ու զգուշության խոսում է այս մասին:

Ըստ Ձեզ՝ որքանո՞վ է կոմպլեքսը հաղթահարված, և ինչ ճանապարհով պիտի հասնել բարդույթի վերացմանը: Ծնողները պետք է գիտակցեն, որ սեռական դաստիարակության հիմնական պատասխանատվությունը իրենց վրա է: Հետո էլ ավելորդ ամաչկոտությունն ու «անհարմար» հարցերի մասին լռելը ստիպում է երեխային փնտրել իրեն հետաքրքրող հարցերի պատասխանները այլ` գուցե ոչ ճշգրիտ աղբյուրների մեջ: Իսկ առողջ ու լիարժեք երեխային չի կարող չհետաքրքրել մարդկային կյանքի ամենաէական կողմերից մեկը: Նշանակում է, որ ծնողները պետք է իմանան` երբ և ինչ ձևով տեղեկացնեն իրենց երեխային հետագա անցանկալի հետևանքներից խուսափելու համար:

-Ինչպիսի՞ն պետք է լինի ծնողների հաղորդակցությունը երեխայի հետ:

-Սիրել, խանդել, ուրախանալ, նեղսրտել և հրճվել կյանքով՝ այս ամենին մարդն ունակ է կյանքի առաջին իսկ օրերից: Ջանացե՛ք առանց խոսքերի հասկանալ Ձեր երեխայի զգացմունքները: Շրջապատե՛ք նրան հոգատարությամբ և սիրով, պարգևե՛ք ժպիտ և երջանկություն: Կարողացե՛ք լսել, և լսե՛ք, որպեսզի հասկանաք:

Հաճա՛խ հարցրեք, թե ինչի մասին է մտածում երեխան և խրախուսե՛ք նրա հարցերը: Կիսե՛ք նրա հետ ձեր ունեցած տեղեկատվությունը, գիտելիքները և կյանքի արժեքները: Հիշե՛ք, որ Դուք Ձեր երեխայի ամենակարևոր դաստիարակն եք, և ձեզնից է կախված, թե նա շրջապատող աշխարհը ինչպես կընկալի: Արդեն վաղ տարիքից ձևավորվում է երեխայի ինքնագնահատումը:

Օգնե՛ք նրան զգալու, որ նրան ուշադրություն եք դարձնում և նրա վաստակը գնահատում եք: Հաճա՛խ գովեք և խուսափե՛ք ամոթանք տալուց: Եթե Դուք ինքներդ եք սխալվել, ապա խոստվանե՛ք ձեր սխալը: Երեխային հնարավորություն ընձեռե՛ք ինքնուրույն որոշումներ կայացնել, սակայն օգնե՛ք նրան խուսափել այդ որոշումների բացասական հետևանքներից:

Ծնողները հաճախ սահմանափակումներ են դնում կամ պատժում են երեխային: Սահմանափակումներ դնելը պետք է տեղին և երեխայի տարիքին համապատասխան լինի, սակայն չի կարելի սահմանափակել ուսումնասիրելու ցանկությունը:

Եթե որոշել եք Ձեր երեխային զերծ պահել ինչ-որ բանից, բացատրե՛ք նրան, թե ինչու համար է դա պետք և խուսափե՛ք նրա վարքագծի հանդեպ մշտական բացասական վերաբերմունքից: Եթե Դուք դժգոհ եք Ձեր երեխայի վարքագծից և ուզում եք նկատողություն անել կամ զայրանալ, ջանացե՛ք, այնուամենայնիվ, չկորցնել Ձեր հավասարակշռությունը և չօգտագործել այնպիսի խոսքեր, որոնք կարող են երեխային վիրավորել: Երբեք մի՛ դիմեք ֆիզիկական պատիժների: Դա անառողջ տարբերակ է: Որոշ ծնողների անհանգստացնում է այն հարցը, թե ինչպես վարվել, եթե երեխան ձեռք է տալիս իր սեռական օրգաններին: Պետք չէ դրա համար ամաչեցնել երեխային, անհրաժեշտ է միայն բացատրել, որ մարդկանց ներկայությամբ դա կատարելը անհարմար է: Սովորեցրե՛ք երեխային, որ թույլ չտա անծանոթ մարդկանց ձեռք տալ իր սեռական օրգաններին: Նույն բանը արգելե՛ք և իրենց՝ այլ մարդկանց նկատմամբ:

-Ինչպե՞ս պատասխանել սեռական կյանքի վերաբերող երեխաների հարցերին:

-Այն երեխաների հարցերին, ովքեր հետաքրքվում են իրենց լույս աշխարհ գալու «գաղտնիքով», պետք է պատասխանել պարզ և մատչելի՝ չդիմելով հնարանքների և հեքիաթների՝ արագիլների, կաղամբի մասին և այլն:

Կրտսեր տարիքի երեխաները բավարարվում են մոր այնպիսի պատասխաններով, ինչպիսիք են՝ «ես քեզ ունեցել եմ ծննդատանը» կամ «դու մեծացել ես իմ փորում»: Միաժամանակ այդ հարցերին պատասխանելուց հրաժարվելը, սովորաբար, միայն մեծացնում է երեխայի հետաքրքրությունը թեմայի նկատմամբ. ստիպում պատասխանն իմանալ ավելի «իրազեկ» ավագ ընկերներից:

Ինչ վերաբերում է հնարքներին ու հեքիաթներին, ապա վաղ թե ուշ դրանք մերկացվում են, և հետևանքը լինում է այն, որ երեխաներն սկսում են անվստահությամբ վերաբերվել ծնողներին:

Սեռական կյանքի մասին իրենց առաջին հարցերը երեխաները շատ վաղ են սկսում տալ: Նախքան պատասխանելը Դուք բաց հա՛րց տվեք, պարզելու համար, թե նա ինչ է մտածում այդ մասին: Սովորե՛ք պատասխանել հարցերին շիտակ և առանց այլևայլությունների: Ասացե՛ք միայն ճշմարտությունը, սակայն դա ներկայացրե՛ք երեխայի տարիքին համապատասխան ձևով: Հիշե՛ք, որ վստահությունը ապագա փոխհարաբերությունների հիմքն է ընտանիքում, և շատ կարևոր է այն չկորցնել երեխայի կյանքի առաջին իսկ օրերից սկսած: -Պարո՛ն Շահրամանյան, իսկ ի՞նչ կասեք «Կարմիր խնձոր»-ի մասին:

-Հայ հասարակության մեջ «կուսություն» ասվածը շատ կնճռոտ հարց է:

Մարդիկ հաճախ չեն տարբերում «կուսություն» բարոյական հասկացությունը և «կուսաթաղանթ» անատոմիական տերմինը՝ չգիտակցելով, որ կուսությունը մարդն է, նրա բարոյական նկարագիրն ու արժանիքները: Սա անհատական հարց է, յուրաքանչյուր զույգի որոշելիքն է ապրե՞լ մինչամուսնական սեռական կյանքով, թե՞ ոչ: Վերջիվերջո, սիրո և ներդաշնակության գրավականը անատոմիական թաղանթը չէ: «Կույս» նշանակում է, չամուսնացած աղջիկ, իսկ Սբ. Գրքում գործածվում է իբրև ածական`մաքուր, անփորձ, ողջախոհ, ինչպես նաև «կույս» բառը նշանակում է անարատ աղջիկ, որ սեռական հարաբերություն չի ունեցել տղամարդու հետ, իսկ հոգևոր տեսանկյունից նշանակում է կրոնավորուհի, որ ուխտել է միշտ կուսություն պահպանել, իր ամրոցը` մարմինը, անառիկ է պահում զորավոր թշնամուց, այդ պատճառով էլ մյուսներից ավելի մեծ պսակի է արժանանում:

Անահիտ ԳևՈՐԳՅԱՆ

Նյութի աղբյուրը ` hraparak.am