Աճող, բայց չզարգացող. Հայաստանի տնտեսությունը մարտահրավերների առաջ է
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Eadaily.com-ը գրում է, որ Հայաստանի տնտեսությունը 2023 թվականի հունվար-մայիսին աճել է արագ տեմպերով, իսկ հանրապետության ՀՆԱ-ն նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 12,5%-ով։ Աճը պայմանավորված է եղել մի շարք գործոններով, այդ թվում շինարարության և ծառայությունների ոլորտում բարձր ցուցանիշներով, ինչպես նաև արտասահմանից հայ միգրանտներից և ռուսաստանցի վերաբնակիչներից տրանսֆերտների աճով, ինչը կտրուկ խթանել է պահանջարկը և դրանով իսկ արագացրել ներքին առևտուրը (աճը 24,5%):
Մինչդեռ մի շարք գործոններ, որոնք կարող են սասանել Հայաստանի տնտեսության կայուն զարգացման հիմքերը, դեռևս պահպանվում են, և տեղի փորձագետները բավականին վիճելի են համարում դրանց վերացման ուղղությամբ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության աշխատանքի արդյունավետությունը։
Այս տարվա առաջին ամիսներին Հայաստանի տնտեսության աճը բացատրվում է նույն գործոններով, որոնք նախորդ տարի աճեցրել էին երկրի ՀՆԱ-ն՝ շինարարություն, ծառայություններ և առևտուր։ Շինարարության ոլորտը տնտեսական աճի հիմնական շարժիչ ուժերից է, վերջին տարիներին այն ցուցաբերել է բարձր դինամիկա։ Դա պայմանավորված է մի շարք գործոններով, այդ թվում ենթակառուցվածքներում և բնակարանային ֆոնդում ներդրումների աճով։
Հայաստանի վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով շինարարության ոլորտն այս տարվա հինգ ամիսներին նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 16,7 տոկոսով։
Ծառայությունների ոլորտը հանրապետության տնտեսական աճի ևս մեկ կարևոր շարժիչ ուժն է։ 2023 թվականի հունվար-մայիսին այն ավելացել է գրեթե 20%-ով նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ։
Վերջին տարիներին Հայաստանում բիզնես միջավայրը բարելավվել է այն ավելի գրավիչ օտարերկրյա ներդրողների համար։ Համաշխարհային բանկի Doing Business 2023 զեկույցի համաձայն բիզնես վարելու դյուրինությամբ հանրապետությունը զբաղեցնում է 41-րդ տեղը 190 երկրների մեջ։
Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի տնտեսության նկատվող աճը դրական նշան է երկրի համար։ Այնուամենայնիվ, կարևոր է նշել, որ այն դեռևս բախվում է մի շարք խնդիրների, հատկապես փողի զանգվածի պակասի։ Այդ խնդրի առկայությունը գիտակցում են նաև իշխանության տնտեսական բլոկում։ Նրանք դժգոհում են կապիտալի ու ֆինանսավորման բացակայությունից։ «Ասել, որ մեր տնտեսության մեջ բավականաչափ փող կա, նշանակում է իրականությունից կտրվել»,- վերջերս խոստովանել է էկոնոմիկայի նախարար Վագան Քերոբյանը նշելով, որ փողի զանգվածը ՀՆԱ-ի նկատմամբ նորմայից ցածր է։
Համեմատելով Հայաստանը եվրոգոտու հետ, որտեղ այդ ցուցանիշը կազմում է ՀՆԱ-ի մոտավորապես 120%-ը, գերատեսչության ղեկավարն ասել է, որ Հայաստանում այն գտնվում է 30%-ի մակարդակում։ «Այսինքն մեր տնտեսության երակներով 4 անգամ ավելի քիչ արյուն է հոսում, քան եվրոգոտու երկրներում։ Շատ ընկերություններ ֆինանսական միջոցներ հայթայթելու խնդիր ունեն։ Ըստ վերջին 20 տարիների հաղորդագրությունների դա Հայաստանում բիզնես վարելու առաջին խոշոր խոչընդոտն է»,- նշել է Քերոբյանը փաստացի կշտամբելով հանրապետության Կենտրոնական բանկին գնաճը զսպելու կոշտ քաղաքականության համար։
Վերջին երկու տարիների ընթացքում ֆինանսական կարգավորիչը բարձրացրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 4,25%-ից մինչև 10,75%՝ գնաճը զսպելու նպատակով։ Միայն 2023 թվականի հունիսին, գնաճի թուլացման տեմպերի գերազանցման ֆոնին, երկրի գլխավոր բանկը որոշել է իջեցնել հիմնական տոկոսադրույքը 0,25%-ով՝ սահմանելով այն 10,5%:
Արձագանքելով էկոնոմիկայի նախարարության բողոքին՝ փողի քիչ զանգվածի վերաբերյալ, Կենտրոնական բանկը վկայակոչում է իր հիմնական առաքելությունը, որն է ապահովել գների կայունությունը։ «Կենտրոնական բանկին մտահոգում է ոչ թե տնտեսության մեջ փողի զանգվածի ծավալը, որը հավասարակշռված է տնտեսության կլանման կարողությունների հետ, այլ գնաճի կարգավորումը։ Ինչ վերաբերում է փողի զանգվածին, ապա այն հոսում է տնտեսություն բանկերի միջոցով, որոնք միայն ուրախ կլինեն լիկվիդային նախագծերն ու ծրագրերը հագեցնել փողով»,- նշել են ԿԲ մամուլի ծառայությունից։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
