«Ադրբեջան և ՆԱՏՕ. գործընկերություն հանու՞ն խաղաղության»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Iarex.ru-ն գրում է, որ ապրիլի 17-ին Ադրբեջանի Միլի Մեջլիսի (խորհրդարան) պատգամավորների մի մեծ խումբ պաշտոնական այցով եղել է Ուկրաինայում։ Կարելի էր չանդրադառնալ սովորական թվացող այդ իրադարձությանը, եթե լիներ զուտ քաղաքավարության այց (չնայած նման այցը բավականին տարօրինակ է թվում մի պետության կողմից, որն իրեն դիրքավորում է որպես Ռուսաստանի ռազմավարական դաշնակից): Պատգամավորները, սակայն, ցուցադրաբար այցելել են Բուչա և Իրպին քաղաքներ, որպեսզի անձամբ վկայեն «ռուս օկուպանտների վայրագությունների մասին»։ Ռուսական լրատվամիջոցներն այդ այցին ուշադրություն չեն դարձրել։ Եվ իզուր…:
Բանն այն է, որ դրանից մեկ շաբաթ առաջ էլ ԱՄՆ-ում էր Ադրբեջանի պաշտպանության փոխնախարար, ռազմաօդային ուժերի հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Ռամիզ Թաիրովը։ Թաիրովը ԱՄՆ բանակի ռազմաօդային ուժերի հրամանատար, գեներալ Չարլզ Բրաունի հետ քննարկել է ընթացիկ ռազմական համագործակցության և տարածաշրջանային անվտանգության հարցեր, որին ներկա է եղել նաև ԱՄՆ-ում Ադրբեջանի դեսպան Խազար Իբրահիմը։ Այցի ընթացքում քննարկվել են ԱՄՆ-ում ադրբեջանցի օդաչուների վերապատրաստման կոնկրետ հարցեր։
Թվում է, թե այս երկու պաշտոնական այցերն էլ պարզապես պատահականություն չեն: Բաքուն ձգտում է լավ հարաբերություններ հաստատել Արևմուտքի, առաջին հերթին ԱՄՆ-ի հետ։ Թաիրովի այցն անհետևանք չի անցել. 2023 թվականի համար Ադրբեջանի և ՆԱՏՕ-ի համագործակցության ծրագրի շրջանակներում ապրիլի 21-ին Բաքվում խորհրդատվական հանդիպում է տեղի ունեցել ՆԱՏՕ-ի պատվիրակության հետ։ Փաստորեն, Բաքուն ակտիվորեն համագործակցում է դաշինքի հետ ուկրաինական հակամարտության ողջ ընթացքում։ Այսպես, 2022 թվականի նոյեմբերին Ադրբեջանում անցկացվել են «ՆԱՏՕ-ի օրեր» միջոցառումների շարքը, որին մասնակցել են Եվրոպայում դաշինքի դաշնակից ուժերի գլխավոր շտաբի ներկայացուցիչները։ Ապրիլի 21-ին ՆԱՏՕ-ում Ադրբեջանի պատվիրակության ղեկավար Ջաֆար Հուսեյնզադեն հանդիպել է ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի հատուկ ներկայացուցիչ Իրեն Ֆելլինի հետ։ Հանդիպմանը քննարկվել է 2023 թվականի աշնանը Բաքվում կողմերի միջև համագործակցության խորհրդաժողովի անցկացման հարցը։
Ընդ որում Ադրբեջանը ՆԱՏՕ-ին օգնում է ոչ միայն խոսքերով, այլ նաև գործերով։ Ըստ առկա տեղեկությունների Ադրբեջանը գաղտնի ռազմատեխնիկական աջակցություն է ցուցաբերում Ուկրաինային։ 2022 թվականին հաղորդվել է, որ Ադրբեջանը Ուկրաինայի զինված ուժերին մատակարարել է QFAB-250 LG լազերային նշանառությամբ ֆուգասային-բեկորային ավիառումբեր, ինչպես նաև ադրբեջանական բանակին պատկանող ՄիԳ-29 կործանիչներ։ «Մարդասիրական օգնության» անվան տակ բազմիցս էլեկտրատեխնիկա է ուղարկվել Ուկրաինա, այդ թվում էլեկտրասարքավորումներ, շարժական էլեկտրակայաններ և ուժային կայանքներ։ 2023 թվականի հունվարին ԵԽԽՎ-ում Ադրբեջանի երկու պատգամավորներ քվեարկել են Ռուսաստանի և Բելառուսի ղեկավարների նկատմամբ «տրիբունալի» ստեղծման օգտին։
Բաքուն չի կարող չհասկանալ, որ ՆԱՏՕ-ի իր հետ համագործակցության նպատակը Ռուսաստանի և Իրանի հետ առճակատումն է։ Բայց երևում է դա ձեռնտու է ադրբեջանական վերնախավին: Ադրբեջանը ձգտում է դառնալ առաջատար ուժ Անդրկովկասում և մեծացնել իր կշիռը թե՛ թյուրքական աշխարհում, թե՛ Թուրքիայի հետ հարաբերություններում։ Դա չի նշանակում, որ Բաքուն պատրաստ է փոխել Անկարայի հետ հարաբերությունների ձևաչափը. թուրքերի հետ վիճել նրանք չեն պատրաստվում։ Այնուամենայնիվ, ՆԱՏՕ-ի հետ անկախ երկխոսությունը ադրբեջանցիներին հնարավորություն է տալիս Անկարային դրդել ավելի ակտիվորեն աջակցել Իրանի և Հայաստանի հետ կապված ադրբեջանական «նախաձեռնություններին»։ Բացի այդ, դրանով Բաքուն նաև ապահովագրվում է ընտրություններում Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի պարտությունից: Եթե հանկարծ Թուրքիայի նոր ղեկավարը սկսի քիչ չափով հաշվի առնել Ադրբեջանի շահերը, օրինակ թուրք-հայկական կամ թուրք-իրանական հարաբերություններում, ապա ՆԱՏՕ-ամերիկյան ապահովագրությունն ավելորդ չի լինի։
Ադրբեջանը, ինչպես և Ղազախստանը, ընտրել է «Արևմուտք տանող ճանապարհը» և ակտիվորեն մասնակցում է Ռուսաստանի փլուզման արևմտյան աշխարհաքաղաքական ծրագրին։ Նրանք ռուս ազգին վճարում են սև երախտագիտությամբ ոչ միայն իրենց երկրում հսկայական ներդրումների, այլ նաև հենց պետականության ստեղծման համար։ Այն օրինակները, թե նորագույն պատմության մեջ ինչպես է ԱՄՆ-ը վարվել Իրաքի, Լիբիայի և Սիրիայի հետ, ոչինչ չեն սովորեցնում ադրբեջանական վերնախավին, որը չգիտես ինչու վստահ է, որ նրանց հետ այդպես չեն վարվի։ Իրականում նրանց հետ ավելի կոշտ կվարվեն: Ռուսաստանի փլուզման դեպքում կվերանա այն ռուսական պատմական ուժը, որը պաշտպանում է Արևմուտքի գերությունից Անդրկովկասի ժողովուրդներին։ Միամտություն է կարծել, որ ամերիկացիները թույլ կտան ադրբեջանցիներին եկամուտ ստանալ կասպիական նավթից և այլից։ Այդ տարածքում կկազմակերպվի «վերահսկվող քաոս», այնպես, ինչպես այսօր գիշատիչ կերպով արվում է Սիրիայում, և որից շահույթ է ստանում ԱՄՆ-ը։ Ադրբեջանական վերնախավը ներկայումս աշխատում է ապագա սերունդների համար ամենադաժան աղետների համար պայմաններ ստեղծելու ուղղությամբ, և ռուսական քարոզչությունը պետք է դա բացատրի հասարակ ժողովրդին։
Այլ հարց է, թե ինչո՞ւ են մեր պաշտոնական մարմինները համառորեն ձևացնում, թե Ադրբեջանը դեռ մեր դաշնակիցն է և կողմնորոշված է դեպի Ռուսաստան, համենայն դեպս դեպի Ռուսաստան և Թուրքիա։ Ժամանակն է, որ ինքներս որոշենք, որ Կովկասում մեր ազդեցությունը պահպանելու միակ միջոցը համագործակցությունն է Իրանի և Հայաստանի հետ, որը կարող է կա՛մ Բաքվին հետ պահել «չմտածված գործողություններից», կա՛մ դիմակայել ՆԱՏՕ-Ադրբեջան դաշինքին։ Կամ կարող ենք շարունակել խաբել ինքներս մեզ, բայց հետո ո՞վ կշահի այդ քաղաքականությունից։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
