Սիմոն Կաղիյան. Հայերը իրենք պետք է որոշեն իրենց ճակատագիրը
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Realtribune.ru-ն գրում է, որ արդյո՞ք կան Հայաստանի պատմության այսօրվա ճգնաժամի անալոգները, ո՞րն է «Հայաստանը և հայերը» հանրագիտարանի գրելու նպատակը, ինչո՞ւ է հայոց պատմությունը եզակի: Այս և այլ հարցերին IA Realist-ի հետ զրույցում պատասխանել է հասարակական գործիչ, փիլիսոփայության դոկտոր Սիմոն Կաղիյանը։
Հարց.- Սիմոն Գարեգինովիչ, Դուք Հայաստանի պատմության վերաբերյալ բազմաէջանոց հանրագիտարանի հեղինակ եք։ Ասացեք, խնդրեմ, ի՞նչն է ձեզ ոգեշնչել գրել նման մոնումենտալ ստեղծագործություն:
Սիմոն Կաղիյան.- Մեր ժողովուրդն ունի շատ հարուստ պատմություն և բազմաթիվ ձեռքբերումներ ու պատմական հետաքրքիր իրադարձություններ: Եվ, երբ ուզում ես արագ ծանոթանալ մեր պատմության որոշ փաստերի, կամ իմանալ ինչ որ մեկի մասին, հասկանում ես, որ համացանցում միշտ չէ, որ բավարար ինֆորմացիա կա, կամ կապը միշտ չէ, որ լավ է։ Նման դեպքում ձեզ անհրաժեշտ է այնպիսի գիրք, որպեսզի բացելով այն գտնեք անհրաժեշտ նյութը և բավարարեք ձեր կարիքը։ Յուրաքանչյուր հայ ընտանիք կարիք ունի այդպիսի գրքի։ Այն կուտակել է ավելի քան 8000 հիշատակումներ, պատմական իրադարձություններ և մարդիկ, ովքեր դարից դար, տարեցտարի կերտել և կերտում են մեր պատմությունը։ Կարծում եմ, որ երիտասարդ սերունդը պետք է ուսումնասիրի իր ժողովրդի պատմությունը։ Գրքում ամեն ինչ կազմված է ժամանակագրական կարգով՝ մ.թ. 1-ից մինչև վերջ, և այս գրքի ավարտը չկա և չի կարող լինել, քանի որ մենք ունենք շատ անհանգիստ ժողովուրդ և միշտ ինչ որ տեղ ինչ որ բան է ստեղծում, ինչ-որ բան հորինում, երջանկացնում մարդկությանը: Այս նկատառումներից ելնելով ես իմ կյանքի 9 տարին տվեցի, որպեսզի 500-ից ավելի գրքերից, հազարից ավելի համացանցային ռեսուրսներից հավաքված ողջ տեղեկատվությունը մեկ գրքի մեջ ներդնեմ: Շատերը հարցնում են, թե ինչո՞ւ այդքան ժամանակ ծախսել, երբ գրեթե ամեն ինչ էլեկտրոնային ձևով է: Փաստն այն է, որ մեր դարաշրջանում էլեկտրոնային տարբերակը կարող են անբարյացակամ մարդիկ փչացնել, ինչի արդյունքում ամեն ինչ կարող է անհետանալ մեկ գիշերում, իսկ գրքերը հարյուրավոր տարիներ մնան գրադարաններում։
Հարց.- Ո՞րն է, ըստ Ձեզ, հայոց պատմության յուրահատկությունը։
Սիմոն Կաղիյան.- Դա Հայաստանի գոյության բավականին երկար ժամանակաշրջան է։ Մեր երկիրը այն քչերից է, որ գոյություն է ունեցել հնագույն ժամանակներից և մինչ օրս կարողացել է պահպանել պետականությունը։ Դա մեծ ձեռքբերում է, քանի որ ինքնին Հայաստանը պետք է հաղթահարեր մարդկանց կյանքը փոխող բազմաթիվ խոչընդոտներ։ Հայաստանն ի տարբերություն այլ երկրների ունեցել է մի քանի պետություններ, մ.թ.ա. Կիլիկյան Հայաստան, միջնադարում Կիլիկիան, Արևելյան Հայաստանը (ներկայիս), Արևմտյան Հայաստանը, Վանի թագավորությունը և այլն։ Բայց ամենակարևորն այն է, որ հայերն են ստեղծել իրենց ազգի պատմությունը շրջապատված լինելով թշնամի պետություններով։ Մեր նախնիների, հին հույն և արաբ պատմիչների, մտածողների ու ճանապարհորդների ջանքերով է, որ մենք գիտենք Հայաստանի հսկայական չափերի մասին՝ ծովից ծով:
Հարց.- Արդյո՞ք Հայաստանում և Հայաստանի շուրջ տիրող ճգնաժամը իր պատմության մեջ նմաններ ունի: Եթե այո, ապա ինչպե՞ս է հայերին հաջողվել դուրս գալ նմանատիպ վիճակներից։
Սիմոն Կաղիյան.- Իհարկե, յուրաքանչյուր պետության պատմության մեջ եղել են և լինում են ճգնաժամային պահեր։ Հայաստանը հետ չի մնում և նույնիսկ նման ցուցանիշներով առաջատար է, քանի որ մեծ խնդիր էր ուժերը, ազգին, ժողովրդին որոշակի անհատների կամ խմբերի շուրջ համախմբելը, ինքնուրույն պաշտպանելու ունակ հզոր պետություն ստեղծելը։ Ճգնաժամից չեն կարող խուսափել անգամ ավելի մեծ և ավելի հզոր պետությունները։ Իսկ այսօրվա իրադարձությունները, որոնք կատարվում են մեր երկրի հետ, արդեն պատմության մեջ եղել են և մեկ ոչ մեկ անգամ։ Հուսով եմ, որ մենք կհաղթահարենք այս ճգնաժամը, կհավաքվենք և կստեղծենք նոր Հայաստան՝ ավելի կրեատիվ, ուժեղ, իր համար ճիշտ ընկերներ ընտրելու, հարևանների հետ բանակցելու, այդ հարցում իրեն արժանի պետություն ներկայացնելու ունակությամբ։ Քաղաքականության մեջ պետք է լինել ճկուն, զենքի ստեղծման գործում ստեղծագործ և ցանկալի շրջակա պետությունների համար։ Հայերը պետք է իրենք որոշեն իրենց ճակատագիրը, ստեղծեն մի պետություն, որտեղ յուրաքանչյուր հայ իր պատասխանատվությունը զգա երկրի ճակատագրում, գործի խելամիտ, մարդիկ աջակցեն միմյանց։ Հաճախ իրենք՝ հայերը, չեն կարողանում ընդհանուր լեզու գտնել իրար մեջ, և արհեստական դժվարություններ են ստեղծում միմյանց համար։ Պարզապես պետք է հստակ իմանալ, որ եթե հայ ես, ապա պետք է օգնես ցանկացած հայի՝ անկախ նրանից, թե որտեղ ես ապրում, աշխարհի որ մասում։ Մենք պետք է շարունակենք 18-19-րդ դարերի ավանդույթները, հատկապես, երբ հայերն իրենց դրսևորեցին որպես կրթության, գիտելիք ձեռք բերելու և այդ գիտելիքը իրական կյանք մտցնելու ձգտող ժողովուրդ։ Մենք կարող ենք դա անել, և գրքում, անկասկած, կարելի է տեսնել մեր ժողովրդի որոշակի առավելությունները։ Ինչ ոլորտների ասես չեն անդրադարձել մեր կանայք պատմության մեջ. նրանք գրողներ են, բանաստեղծներ, բժիշկներ, և խոշոր գիտնականներ, շինարարներ, կառուցել են տներ, ստեղծել զենքեր, եղել են օվկիանոսագետներ, ավիակոնստրուկտորներ և այլն։ Հայ երիտասարդները հայրենիքին ծառայելու օրինակների կարիք ունեն:
Հարց.- պատմական կերպարներից ո՞րին կարելի է և պետք է հավասարվել:
Սիմոն Կաղիյան.- Կոնկրետ կերպարների անուններ հիմա չեմ կարող նշել: Նրանցից շատերը կան, և նրանք շատերին են հայտնի: Դրանք հիանալի զինվորականներ են, որոնց մեր զինվորականները կարող են ձգտել հավասարվել, քաղաքական գործիչները, գիտնականները և գրքում թվարկված գրեթե բոլոր հայրենակիցները արժանի են ընդօրինակման: Դժվար է 1-2 անուն նշել, դրա համար կարելի է գիրքը բացել ու ծանոթանալ այդ մարդկանց կյանքին ու գործունեությանը։ Յուրաքանչյուր ազգ ունի իր տեղը համաշխարհային պատմության մեջ, և հայերն իրենց համար արժանի տեղ են գրավել։ Մենք կարող ենք ինչ որ մեկից զիջել ֆինանսական առումով, գուցե ներգրավված չենք մակրոտնտեսական կառույցներում, բայց դա կախված է ազգի բնույթից ու գծերից։ Մենք ունենք նման հատկություն, միշտ փորձում ենք ներդրումներ կատարել այսօր, իսկ վաղը շահույթ ստանալ։ Դա հայկական բիզնեսի առանձնահատկությունն է։ Հայը երբեք ներդրումներ չի անում հեռուն գնացող ծրագրերի մեջ, հավանաբար այն պատճառով, որ հայրենիքը միշտ վտանգի տակ է եղել, և ցանկացած պահի թշնամիները կարող էին հարձակվել, վերաբնակեցնել, մասնատել հասարակությունը և այլն։ Դա շատ վատ է, բայց երբ կարդում ենք, որ հայերին ոսկե հորդան տեղափոխվել է իրենց քաղաքները, որպեսզի իրենց մարդկանց խելք սովորեցնեն՝ հաճելի է դա գիտակցել։
Հարց.- Ի՞նչ ընդհանուր օրինաչափություններ եք կարողացել բացահայտել ձեր մենագրությունը գրելիս:
Սիմոն Կաղիյան.- Իմ ասածը նույնպես օրինաչափություն է։ Իմ գիրքը մենագրություն չէ, այն պատմություն է, ժամանակագրություն, անթոլոգիա։ Ես վերցրել եմ պատմության ժամանակակից մասը 1-ից մինչև 2022 թվականը: Իհարկե, կան ընդհանուր հատկանիշներ, որոնք տարբերվում են համամարդկայիններից, և դա ավելի շատ հայերի սերն է փողի նկատմամբ։ Այդ սերն էլ առաջ է գնում հայերին, փող է պետք՝ աշխատել է պետք, շատ փող է պետք՝ խելացի գլուխ է պետք, իսկ դրա համար կրթություն ստանալ է պետք։ Այս շղթան ի վիճակի է բացել որոշակի դռներ։ Մի կողմից փողի նկատմամբ սերը հանգեցնում է զարգացման, մյուս կողմից՝ ձախողվում։ Երբեմն այդ կիրքը դուրս է գալիս իր սահմաններից և խլում որոշ մտքեր: Հավանաբար լավ ապրելու ցանկությունը զուտ հայկական ազգային հատկանիշ է։ Ես չգիտեմ, թե որ երկրում են հայերը վատ ապրում: Ես շրջել եմ շատ երկրներում, ամենուր փորձել եմ հանդիպել տեղի համայնքների հետ, գնացել եմ հանդիպումների, լսել եմ նրանց և կարող եմ ասել, որ ամենուր մարդիկ ունևոր են։ Դա զգացվում է անմիջապես և արտաքինից, և նրանց մեքենաներից, տներից: Դա հարգանքի է արժանի։
Հարց.- Ի՞նչ գրքեր խորհուրդ կտաք սկսնակ հետազոտողներին և պարզապես կրթված երիտասարդներին, ովքեր ցանկանում են հասկանալ իրենց անցյալն ու ներկան:
Սիմոն Կաղիյան.- Պետք է իմանալ սեփական ժողովրդի պատմությունը, Հայաստանի պատմությունը և նրա զարգացումը: Պետք է կրթություն ստանալ: Եթե մարդը կրթություն չունի, նրանից ինչ որ բան սպասել հնարավոր չէ, ոչինչ երբեք չի ստացվի այնպես, ինչպես պետք է: Պետք է ձգտել մասնագիտություն ունենալ, այլապես անհնար է հաջողության հասնել։ Հանցագործություն, գողություն՝ այդ ամենը ժամանակավոր է: Ժամանակավոր հաջողությունը, հարստանալը սովորաբար հանգեցնում է վաղ աղքատացման, իսկ ավելի վատ՝ մահվան: Ուստի կարող եմ խորհուրդ տալ սովորել, սովորել և նորից սովորել։ Կարդացեք ավելի շատ ուսումնական գրքեր: Իմացեք ձեր երկրի պատմությունը: Այժմ բավականաչափ ոլորտներ կան ակտիվության համար, պետք է ընտրել այնպիսի մեկը, որը հաճույք է պատճառում, հաճելի ժամանց է։ Ես դեռ սովորում եմ, չնայած 25 տարի սովորել եմ մինչև գիտությունների դոկտոր դառնալը, բայց հիմա էլ նյութի պատրաստմանը զուգընթաց կատարելագործվում եմ։ Եվ սա ուսուցման ևս մեկ փուլ է, երբ ամեն օր նոր բան ես սովորում, և կա հաջողության երաշխիք...
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
