Հայ քաղաքագետները Վարդանյանի հրաժարականը կապում են Բաքվի և Ղարաբաղի վերաբերյալ Մոսկվայի ծրագրերի հետ
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Kavkaz-uzel.eu–ն գրում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը պաշտոնանկ է արել պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանին, ով այդ պաշտոնը զբաղեցրել էր մոտ չորս ամիս։ kavkaz-uzel.eu–ի հարցազրույցում ադրբեջանցի վերլուծաբանները նշել են, որ Վարդանյանը Մոսկվայի քաղաքական շահերի դիրիժորն էր, և պաշտոնական Բաքուն, հասնելով նրա հրաժարականին, ապահովեց ղարաբաղյան հակամարտությունը սեփական պայմաններով կարգավորելու հնարավորությունը։
Ծնունդով երեւանցի Ռուբեն Վարդանյանն արդեն 15 տարի Ռուսաստանի 200 ամենահարուստ գործարարների թվում է։ 2021 թվականին Forbes-ի վարկանիշում նա մեկ միլիարդ դոլար կարողությամբ զբաղեցրել է 116-րդ տեղը։ Վարդանյանը հրաժարվելով ռուսական անձնագրից Լեռնային Ղարաբաղ է տեղափոխվել 2022 թվականի սեպտեմբերի սկզբին, որից հետո Վլադիմիր Պուտինը նրան զրկել է Ռուսաստանի քաղաքացիությունից։ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը փետրվարի 19-ին ասել է, որ Բաքուն պատրաստ է քննարկել Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության իրավունքներն ու երաշխիքները, բայց ոչ Վարդանյանի հետ, «որին արտահանել են Ռուսաստանից Ղարաբաղում ղեկավար պաշտոն զբաղեցնելու համար»։
Ռուբեն Վարդանյանի հրաժարականի որոշման վրա ազդել են փոխկապակցված արտաքին և ներքին գործոնները, կարծիք է հայտնել քաղաքական դիտորդ Հակոբ Բադալյանը։ Արտաքին գործոնը վերաբերում է Բերձորի (Լաչին) միջանցքում տիրող իրավիճակի վերաբերյալ Ադրբեջանի դիրքորոշմանը, պարզաբանել է նա։ «Ադրբեջանի կողմից միջանցքի արգելափակումը, սակայն, դատապարտվեց միջազգային հանրության կողմից, որը կոչ է անում ապաշրջափակել այն, բայց Բաքվին պատասխանատվության ենթարկելու համար արդյունավետ քայլեր չեն ձեռնարկվում, ընդհակառակը, նրանք բանակցությունների կոչ են անում: Սա նշանակում է, որ Ալիևի գործողությունները որոշակի քաղաքական դրդապատճառներով լեգիտիմություն ունեն, և քանի որ Ալիևը դրա հետ է կապել Վարդանյանի գործոնը, այդ գործոնն ինքնաբերաբար դարձել է արտաքին ճնշման տարրերից մեկը»,- kavkaz-uzel.eu–ի թղթակցի հետ զրույցում ասել է Բադալյանը։
Քաղաքական դիտորդը նշանակալի գործոն է համարել նաև Ռուբեն Վարդանյանի Լեռնային Ղարաբաղում մնալը, քանի որ Վարդանյանը բավականին մեծ կապեր ունի արտաքին աշխարհում որպես միջազգային նախագծեր իրականացնող և «տարբեր տնտեսական և քաղաքական գործընթացներում» ներգրավված անձ։ Իսկ Ադրբեջանը, ըստ Բադալյանի, դա ընդունել է որպես մարտահրավեր և սկսել է ուղղակիորեն հակազդել դրան։ Իլհամ Ալիևին չի բավարարի Վարդանյանի հրաժարականը, չի բավարարվի, եթե նույնիսկ Վարդանյանն առանց պաշտոնի ապրի Լեռնային Ղարաբաղում և այնտեղ որևէ գործունեությամբ զբաղվի, կարծիք է հայտնել Բադալյանը։ «Վստահ եմ, որ Վարդանյանի գործոնը Արցախում շարունակելու է կարևոր մնալ, և դա այն գործոնն է, որը Արցախին, թեկուզ ոչ ֆորմալ, բայց սուբյեկտիվության ուժ է տալիս», - ասել է Հակոբ Բադալյանը։
Ինչ վերաբերում է ներքին գործոնին, որն ազդել է Վարդանյանին պաշտոնանկ անելու որոշման վրա, Բադալյանը նշել է, որ ինքը՝ Ռուբեն Վարդանյանը, բազմիցս է հայտարարել «ներքին կոնֆլիկտի» մասին՝ դիմադրությանը այն փոփոխություններին, որոնք ցանկանում էր նա անել կառավարման համակարգում։ «Սա օրինաչափություն է, քանի որ եթե վերնախավերի հարմարավետությանը սպառնում է ինչ-որ փոփոխություններ, ապա սկսվում է դիմադրություն նման գործընթացին: Իսկ իր վերջին հայտարարության մեջ Վարդանյանը նույնիսկ մեջբերել է Գարեգին Նժդեհի խոսքերը, թե «հայերի ճակատագիրն այլ կլիներ, եթե ղեկավարները միմյանց խժռելու փոխարեն պատերազմ հայտարարեցին իրենց թերությունների դեմ»։ Սրանով Վարդանյանը ցանկացել է ցույց տալ, որ իրական պատճառը ոչ այնքան Ադրբեջանի պահանջն է, որքան տեղի էլիտայի կամքի ու ուժի բացակայությունը»,- ասել է Հակոբ Բադալյանը։
Լաչինի միջանցքը, որը կապում է Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանի և արտաքին աշխարհի հետ, արգելափակվել է 2022 թվականի դեկտեմբերի 12-ից ադրբեջանցի ակտիվիստների կողմից, ովքեր պահանջում են ռուս խաղաղապահներից դիտարկման համար մուտք գործել դեպի Գյըզըլբուլաղ և Դեմիրլի հանքավայրեր։ Լեռնային Ղարաբաղում սննդամթերքի և դեղորայքի պակաս կա, մանկապարտեզները փակվել են, գազալցակայանները չեն աշխատում, մտցվել է էլեկտրաէներգիայի մատակարարման ժամանակացույց։
Դժվար է ասել, թե Վարդանյանի հրաժարականը կհանգեցնի միջանցքի ապաշրջափակմանը և այլ փոփոխությունների, քանի որ աշխարհաքաղաքական իրավիճակն այժմ «անկանխատեսելի է»,- ասել է Բադալյանը։ Ինչ վերաբերում է Վարդանյանի հրաժարականից հետո Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցող ներքին փոփոխություններին, ապա, ըստ նրա, ամեն ինչ կախված է նրանից, թե Ռուբեն Վարդանյանն ինչպիսի գործունեություն կսկսի։ Կձևավորի արդյո՞ք Վարդանյանը քաղաքական ուժ, որի միջոցով կրկին կվերադառնա իշխանության, թե՞ ոչ պաշտոնապես կփորձի հասնել ԼՂ ներքին իրավիճակի փոփոխության, դա դեռևս հայտնի չէ, ասել է Բադալյանը։ «Կարևորն այն է, որ Վարդանյանն իր համար բարձր նշաձող է դրել, որն արդեն պարտավոր է պահել, քանի որ դրանից շեղումը կդիտարկվի որպես սեփական հեղինակության խնդիր»,- պարզաբանել է նա։
«Ռուբեն Վարդանյանի հրաժարականը, անշուշտ, կապված է արտաքին ճնշման հետ, և դրա անհրաժեշտության մասին խոսել են և Իլհամ Ալիևը, և Հայաստանում իշխող կուսակցության և Ստեփանակերտի որոշ շրջանակների ներկայացուցիչներ»,–kavkaz-uzel.eu–ի թղթակցին ասել է Lragir.am ռուսական ծառայության խմբագիր, քաղաքական դիտորդ Նաիրա Հայրումյանը։
«Բացի այդ, փաստն այն է, որ Բերձորի միջանցքի շրջափակումը տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ Բաքվի և Մոսկվայի մտադրությունը, որն արդեն քննարկվել էր ղարաբաղյան վերնախավի հետ, «քամելու» որոշ ոսկու հանքավայրեր և Բերձորի միջանցքում անցակետ տեղադրելու մտադրությունը ձախողվեց։ Վարդանյանի անվան հետ է կապված այդ պլանի ձախողումը, որը վերջին քայլն էր լինելու Արցախի «ինտեգրման» ճանապարհին, հենց այդ փաստն է թույլ տվել Վարդանյանին ստանալ արցախյան հասարակության աջակցությունը։ Եթե Վարդանյանի հրաժարականին հաջորդի հանքերի հանձնումը Ադրբեջանի վերահսկողությանն ու ճանապարհին անցակետի տեղադրումը, ապա Վարդանյանի նկատմամբ հանրային աջակցությունը կարող է ուժեղանալ, և նա կարող է նույնիսկ ղեկավարել ընդդիմադիր շարժումն ընդդեմ Արցախի գործող նախագահի»,- կարծիք է հայտնել Հայրումյանը։
«Ինչ վերաբերում է Վարդանյանի հրաժարականին որպես բանակցությունների պայման, ապա դա նման մանևրի: Ալիևը «փորձում է ղեկը պահել իր ձեռքում ցույց տալով, որ պայմաններ է թելադրում»,- նկատել է Նաիրա Հայրումյանը։
Փաստորեն, ըստ նրա, քանի դեռ Լեռնային Ղարաբաղում չկան միջազգային դիտորդներ, խաղաղապահներ, քանի դեռ ամեն ինչ արվում է «ռուս-ադրբեջանական վեճի շրջանակներում», բանակցություններ չեն լինի, և եթե ճանապարհը անգամ բացվի, ապա դա կլինի միայն Բաքվի պայմաններով։ Ամեն ինչ կարող է փոխվել, եթե միջազգային կազմակերպությունները՝ ՄԱԿ-ը, ԵԱՀԿ-ն, մուտք գործեն Լեռնային Ղարաբաղ, նշել է Հայրումյանը։
Հնարավոր է, որ Վարդանյանի հրաժարականին նախորդել են «Արցախում ներքաղաքական թյուրիմացություններն ու խնդիրները», օրինակ կադրային քաղաքականության հարցում համաձայնության բացակայությունը, սակայն, այնուամենայնիվ, Ռուբեն Վարդանյանի հրաժարականն առաջին հերթին Բաքվի և Մոսկվայի պայմանավորվածության արդյունքն էր,– նման կարծիք է հայտնել ադրբեջանագետ Տաթևիկ Հայրապետյանը kavkaz-uzel.eu–ի թղթակցին,– առաջիկա օրերին ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը ծրագրում է մեկնել Բաքու, և Մոսկվան կփորձի Վարդանյանի հրաժարականը ներկայացնել որպես զիջում, և այդ ֆոնին պատահական չէ, որ Վարդանյանը լքել է պաշտոնը հենց այս օրերին։ Նման կերպ, հավանաբար, Բաքուն կգնա միջանցքի ապաշրջափակման և կփորձի վերականգնել իր բավականին ընկած վարկանիշը»։
Սերգեյ Լավրովը փետրվարի 27-28-ը աշխատանքային այցով կմեկնի Ադրբեջան, սպասվում է հանդիպում նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ, հայտնել է ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովային։
Հայրապետյանը կեղծ է համարում այն թեզը, թե Ռուբեն Վարդանյանին «Մոսկվայից են ուղարկել», ինչպես Ալիևն է ասում: Նրա կարծիքով, եթե դա այդպես լիներ, և Մոսկվան ինչ-որ լուրջ ծրագրեր կապեր Վարդանյանի հետ Լեռնային Ղարաբաղում, ապա իրադարձությունների նման զարգացում պարզապես չէր լինի։
Բացի այդ, միջանցքի շրջափակումը մեծ վնաս է հասցրել հենց Վարդանյանին, քանի որ նա հայտնվել է լուրջ ճգնաժամային իրավիճակում, ինչը շատ ավելի է դժվարացրել նրա աշխատանքը որպես պետնախարար, ասել է Տաթևիկ Հայրապետյանը։
Մեծ է հավանականությունը, որ Բաքուն Վարդանյանի հրաժարականը չի ընկալի որպես զիջում և միջանցքը ապաշրջափակելու պատճառ, այլ կօգտվի ստեղծված իրավիճակից և նոր պահանջներ կներկայացնի, նշել է նա։ «Դատելով ադրբեջանցի պաշտոնյաների, այդ թվում պատգամավորների հայտարարություններից, Ադրբեջանի նպատակն այս ժամանակահատվածում ճանապարհին անցակետի ստեղծմանը հասնելն է, և նրանք չեն ծրագրում նահանջել այդ նպատակից»,- ասել է Հայրապետյանը։
Միևնույն ժամանակ, Վարդանյանի գալով «դադարել էին մշտական գաղտնի զիջումները Ադրբեջանին», ենթադրել է ադրբեջանագետը։ «Մինչ այդ մարդիկ անընդհատ կանգնում էին փաստի առաջ՝ ռազմավարական բարձունքների զիջումներ, միջանցքի երթուղու փոփոխություն և այլն, և այդ զիջումները մշտական կլինեին, նույնը կլիներ հանքերի հետ, եթե չլիներ Վարդանյանը։ Փաստորեն, Վարդանյանը փչացրեց Բաքվի ծրագրերը, ուստի Ալիևը ցանկացավ հեռացնել նրան»,- ասել է նա։
Սակայն Ռուբեն Վարդանյանն ունի բավական կապեր և հնարավորություններ առանց պաշտոն զբաղեցնելու ԼՂ-ում փոփոխություն մտցնելու համար, ասել է Հայրապետյանը։ «Վարդանյանը ֆինանսներ, համախոհների մեծ բանակ ունի, ունի գաղափարներ, առանց պաշտոնի էլ նա կարող է օգտակար լինել Արցախին»,- ընդգծել է նա։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
