Արդյո՞ք Ռուսաստանին պետք է պաշտպանել Հայաստանին
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Vz.ru-ն գրում է, որ «Ռուսաստանը դուրս է գալիս Հարավային Կովկասից, քանի որ կորցնում է իր միակ տարածաշրջանային դաշնակցին՝ Հայաստանին», նման արտահայտություններ ավելի ու ավելի հաճախ են հնչում հայ փորձագետներից, ովքեր ծայրահեղ դժգոհ են հայ-ադրբեջանական հակամարտությունում Մոսկվայի դիրքորոշումից։ Եվ, առաջին հայացքից, նրանց խոսքերը ոչ թե զգացմունքային գնահատական են, այլ միանգամայն սթափ տրամաբանական եզրակացություն՝ արված ռուսական կողմի վարքագծի և դրա հետևանքների վերլուծությունից։
2020 թվականին՝ ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ, ռուսական կողմը չկատարեց Հայաստանին պաշտպանելու իր պարտավորությունները երկու միանգամայն ողջամիտ իրավական պատճառով:
Նախ, պատերազմը ոչ թե Հայաստանի, այլ Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում էր։ Այո՛, այդ պատերազմի ժամանակ Ադրբեջանը մի շարք հարվածներ հասցրեց Հայաստանի տարածքին և նույնիսկ ընդունեց այդ հարվածների փաստը, բայց հետո, և սա երկրորդ հերթին՝ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը միտումնավոր հրաժարվեց ՀԱՊԿ-ից ռազմական օգնություն խնդրել։ Սակայն 2022 թվականին երկու պայմաններն էլ առկա են։ Ադրբեջանը հարձակվել է Հայաստանի տարածքի վրա: Բաքվում ինչքան ուզենան կարող են ասել, որ դա արվել է «չսահմանազատված սահմանի» կամ «հայ դիվերսանտների գործողությունների» պատճառով՝ այդ ամենը իրավական նշանակություն չունի։ Բացի դա վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պաշտոնապես դիմել է ՀԱՊԿ-ին: Սակայն ոչինչ չի արվել։
Ռուսաստանը զինվորներ ուղարկելու փոխարեն Հայաստան է ուղարկել հատուկ առաքելություն՝ ՀԱՊԿ քարտուղարի գլխավորությամբ։ Նրա խնդիրն է «գնահատել իրավիճակը»։ Այսինքն իրականում Կրեմլը ռազմական օգնության փոխարեն առաքելություն է ուղարկում՝ հաստատելու հարձակման փաստը (որը ոչ ոք չի թաքցնում), ինչպես նաև սահմանափակվել է կողմերին ուղղված խաղաղության կոչով։ Եվ դաշնակիցների այդ արարքը դուր չի եկել հայերին։ Ֆորմալ առումով, իհարկե, պահանջները հիմնավորված են։ Այնուամենայնիվ, կա մետաղադրամի մյուս կողմը, և դա կապված է հենց Հայաստանի թե՛ իշխանությունների, թե՛ այդ երկրի քաղաքացիական հասարակության պահվածքի հետ։
Այն, որ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կողմնորոշված է դեպի Արևմուտք, ոչ մեկի համար մեծ գաղտնիք չէ։ Որպես լրագրող ու քաղաքական գործիչ նա ձևավորվել է արևմտյան կառույցների օգնությամբ, իսկ երբ ընդդիմադիր էր, պահանջում էր Հայաստանին դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից և ԵԱՏՄ-ից։ Գալով իշխանության՝ նա առերևույթ հրաժարվեց այդ պահանջներից, բայց իրականում զբաղվում է նման ելքի կազմակերպմամբ։ Նա մաքրել է կառավարությանը զգալի թվով ռուսամետ քաղաքական գործիչներից և զինվորականներից, ակտիվորեն զարգացրել հարաբերությունները արևմտյան «գործընկերների» հետ, աջակցել հակառուսական տեղեկատվական ռեսուրսներին և ուժերին, ամբողջությամբ ռուսամետ Լեռնային Ղարաբաղը հանձնել: Հիմա էլ, փաստացի, Փաշինյանը ցանկանում է սևացնել Ռուսաստանին։
Տրամաբանական է, որ եթե պետության վրա հարձակվել է արտաքին թշնամի, ապա իշխանությունները պետք է նախ պաշտպանվեն, ապա արտաքին օգնություն խնդրեն։ Այսինքն պարզ ասած՝ Նիկոլ Փաշինյանը պետք է նախ մոբիլիզացիա հայտարարեր, հետո օգնություն խնդրեր ՀԱՊԿ-ից։ Փոխարենը, Հայաստանի վարչապետը ցանկանում է, որ Ռուսաստանը Հայաստանի փոխարեն կռվի Հայաստանի համար։ Եվ երբ Մոսկվան տրամաբանորեն զերծ է մնում նման պատվից (գերադասում է հարցը լուծել դիվանագիտական ճանապարհով), Փաշինյանին մոտ կանգնած կառույցները սկսում են թմբկահարել այն միֆը, թե Ռուսաստանը չի օգնում։ Եվ, ասում են, որ օգնում է նույն Ֆրանսիան, որի ղեկավարությունը միանշանակ պահանջել է Ադրբեջանին հեռանալ Հայաստանի տարածքից ու այս առիթով անգամ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդի նիստ է հրավիրել։
Այնուամենայնիվ, այստեղ էլ կան նրբություններ: Նույնիսկ այն չէ, որ հայ հասարակությունը վերջին տարիներին անընդհատ տրտնջում է, որ Ռուսաստանը հանուն Հայաստանի չի խզում հարաբերությունները Ադրբեջանի հետ (ինչը չպետք է անի), և որ ռուս-հայկական հարաբերությունները անհավասար են (դրանք ըստ սահմանաման այդպես էլ պետք է լինեն՝ հարաբերություններ մեծ տերության և փոքր պետության միջև): Փաստն այն է, որ սովորաբար պաշտպանում են նրանց, ովքեր պատրաստ են պաշտպանվել:
2018 թվականի ապրիլյան հեղաշրջման ժամանակ հայ հասարակությունը քաջ գիտակցում էր, որ Նիկոլ Փաշինյանը հակառուսական առաջնորդ է և հանդես է գալիս Ղարաբաղի հանձնման օգտին, սակայն սատարեց նրան։ Այն բանից հետո, երբ նա 2020 թվականին հանձնեց Ղարաբաղը, մարդկանց ամբոխները ներխուժեցին նրա նստավայր, իսկ ինքը՝ Փաշինյանը թաքնվեց արևմտյան դեսպանատներից մեկում, շատ փորձագետներ ասացին, որ վերջապես հայերի աչքերը բացվել են, որ Փաշինյանին իշխանությունից կհանեն։
Այնուամենայնիվ, վարչապետն այն ժամանակ ոչ միայն դիմացավ, այլ նաև 2021 թվականի արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններում հավաքեց ձայների գրեթե 54 տոկոսը։ Այսինքն, պարզ ասած, բնակչության 54 տոկոսը կամավոր ձայն է տվել հայոց պետականության կազմաքանդման ջատագով ռուսաֆոբ քաղաքական գործչին։ Եվ զարմանալի չէ, որ հիմա ռուսական հասարակության մի զգալի մասը սառն է վերաբերվում Հայաստանը պաշտպանելու գաղափարին։ Ինչքան ուզեք, կարող եք ասել, որ Մոսկվան ինքն է մեղավոր, որ չի աշխատում հայաստանյան քաղաքացիական հասարակության հետ, երբ արևմտյան ՀԿ-ները արել են դա, այդ ամենը մասամբ է ճիշտ։ Սակայն Մոսկվան չի կարող բարձրացնել հայերի ինքնապահպանման բնազդը։
Իսկ Ռուսաստանին հիմա պե՞տք է ինտեգրվել նման Հայաստանի հետ։ Ավելի հեշտ չի՞ լինի սահմանափակվել «հանձնաժողով ուղարկելով» և ուղղակի սառեցնել հակամարտությունը։ Տարօրինակ է, բայց դա ավելի հեշտ չէ: Մոսկվան պետք է միջամտի, այն էլ ուժով։ Ոչ թե հանուն Հայաստանի, այլ հանուն Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության ու անվտանգության։ Որովհետև եթե Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի միակ դաշնակից Հայաստանը չլինի, ապա Մոսկվան կկորցնի ողջ տարածաշրջանը և կկտրվի Մերձավոր Արևելքից։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
