Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ…գարեջուր ԽՍՀՄ-ի

Խորհրդային գարեջրագործությունը ոչ մի տեղից էլ չի հայտնվել։ Իհարկե, եղել են ամեն ինչ քանդելու և սեփականը կառուցելու փորձեր, բայց պրոլետարիատը արագորեն է մեղմել իր բոցը և զգույշ արձագանքել գարեջրագործությանը։ Հետևաբար, ՆԷՊ-ի ալիքի վրա, գրեթե մեկ տասնամյակ, մարդիկ շարունակել են վայելել նախահեղափոխական գարեջրի տեսակները: Միևնույն ժամանակ, ոչ ոք առանձնապես չի ամաչել դրանց անվանման  բուրժուական գերմանական, չեխական կամ անգլիական ծագումից: Թեև ամեն տարի պիտակների վրա ավելի ու ավելի են սկսել քիչ աչքի ընկնել այնպիսի անուններ, ինչպիսիք են «Մյունխենյան» կամ «Վիենական», իսկ խորհրդային գարեջրի գործարանների անունները բնորոշ «կարմիր» անվանումներ են սկսել ստանալ: Սակայն գարեջուրը չի կորցրել իր որակը, և այն եփվել է նույն նախկին սարքավորումներով։ Ազգայնացված ձեռնարկությունները, որպես կանոն, տրվել են վարձակալության նախկին սեփականատերերին, ուստի բնակչությունը չէր կարող բողոքել այդ ըմպելիքի որակից։ ՆԷՊ-ն ընդհանուր առմամբ բավականին բարգավաճ ժամանակաշրջան էր, բայց 20-ականների վերջին այն սահմանափակվեց, և պետությունը վերահսկողության տակ առավ գարեջրի գործարանները (ինչպես նաև ցանկացած այլ բան): 1928 թվականի առաջին օրը հայտնվեցին գարեջրագործության առաջին ազգային ստանդարտները՝ ՕՍՏ-երը: Ըստ նրանց ԽՍՀՄ-ում կարելի էր արտադրել միայն չորս տեսակի գարեջուր՝ երկու տեսակ բաց, մուգ և սև։ ԽՍՀՄ Մատակարարման Ժողովրդական Կոմիսարիատը երկար ժամանակ չէր մտածում խորհրդային գարեջրի տեսակների ​​ անվան մասին, դրանք կոչվում էին «Բաց գույնի 1», «Բաց գույնի 2», «Մուգ» և «Սև»: 

Իհարկե, «սեփական» անվանումները կարող էին հպարտության առարկա լինել, բայց ժողովուրդը չէր շտապում օգտագործել դրանք։ Խնդիրը 1936 թվականին լուծել է Սննդի արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսար Անաստաս Միկոյանը։ Լինելով սննդի և ըմպելիքների սիրահար նա լիովին համաձայն էր պրոլետարիատի պնդումներին և արտադրողներին «խնդրեց» գարեջրին տալ անուններ և օգտագործել ամենահաջող բաղադրատոմսերը, որոնք ներդրվել էին թարմացված ՕՍՏ-երում։ Այդպես են ծնվել «Ժիգուլևյան», «Ուկրաինական», «Ռուսական» և «Մոսկովյան» գարեջրերը։ Միկոյանի առաջարկած չորս համամիութենական գարեջրերը արտադրվել են մինչև Հայրենական մեծ պատերազմի ավարտը։ Պատերազմի ավարտից հետո ՕՍՏ-ները փոխարինվել են նոր ԳՕՍՏ-ներով, պետք էր տուրք տալ նոր չափանիշներին։ Սակայն գարեջրի տեսականու քանակը նվազագույն է մնացել մինչև 1961 թվականի նոյեմբերի 28-ը, երբ ԳՕՍՏ-ների փոխարեն ընդունվել են հանրապետական ​​տեխնիկական բնութագրերը։ Դրանից հետո տեսականու քանակը սկսել է արագ աճել և շատ շուտով հնարավոր է եղել վաճառքում գտնել «Գիգայականից» մինչև «Մագադանսկյան» տարատեսակների գարեջուրներ։ Նման տեսակները համամիութենական չէին և չպետք է պաշտպանեին հայրենական գարեջրի արդյունաբերության պատիվը։ Նրանց խնդիրն էր բավարարել սովորական քաղաքացիների կարիքները, ովքեր միշտ չէին կարողանում գտնել Ժիգուլևյան կամ Մոսկովյան գարեջրի շիշ։ Նոր տեսակները սկսել են ժողովրդականություն վայելել ոչ միայն այն պատճառով, որ այլ գարեջուր չկար, այլ այն պատճառով, որ երբ դրանք ստեղծվեցին, հաշվի էին առնվում որոշակի հանրապետության բնակիչների մտածելակերպն ու ազգային ավանդույթները։ Բացի այդ, տեխնիկական բնութագրերը շատ ավելի քիչ սահմանափակող էին արտադրողների համար, ինչն էլ հանգեցրել էր մի քանի իսկապես յուրահատուկ և լավ տեսակի ըմպելիքների առաջացման:

Խմիչքի տեսականու և համի առումով առաջատարներն էին Բալթյան հանրապետությունները և Ուկրաինական ԽՍՀ-ն, որոնց գարեջրագործական գործարանները կարող էին իրենց թույլ տալ օգտագործել ամենաբարձր որակի հումք: «Բաուսկաս», «Լատգալես Ալուս», «Անդրկարպատյան», «Լվովյան» - սրանք այն գարեջուրներն են, որոնք չափազանց բարձր էին գնահատվում  հանրապետություններում և անգամ Մոսկվայում: Եղել են նաև փորձեր խտության և թնդության հետ կապված: Այդպես են հայտնվել 1,8% ալկոհոլ պարունակող «Թարմացնող»-ը,  և 6%-ոց «Մայրաքաղաքայինը»-նը։ Որորշ գարեջուրներ ունեցել են նաև ծայրահեղ խտության արժեքներ՝ սկսած 8%-ից մինչև 20%:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am