Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … աէրոստատ

«Աերոստատ»-ը հունարենից թարգմանվում է որպես «օդում կանգնած» (անշարժ): Իրականում դա շատ պարզ կառուցվածք է. մեծ գնդաձև պարկ՝ պատրաստված ռետինե գործվածքից, տաք օդով կամ ջրածնով լցված (ներկայումս նաև հելիումով): Հաջորդը զամբյուղն է (aka gondola), որը մալուխների միջոցով միացված է գնդաձև պարկի հետ։ Աերոստատի առաջին նմուշները, ասոցացաված դրանց գյուտարարի հետ երկար ժամանակ կոչվել են «մոնգոլսֆերաներ»: Բացի դա երբեմն Սեզար Չարլզի պատվին օգտագործվել է նաև «շարլերիեր» անվանումը։ Բայց այդ վերջին անվանումը շատ ավելի քիչ է տարածված եղել: Առաջին կինը, ով ազատ թռիչք է իրականացրել աէրոստատով եղել է մադամ Թիբլը: Դա տեղի է ունեցել 1784 թվականի մայիսի 20-ին Ֆրանսիայում։ Այդ միջոցառմանը մասնակցել է Շվեդիայի թագավորը։ Մադամ Թիբլը եղել է գեղեցիկ սեռի այն առաջին ներկայացուցիչը, ով բարձրացել է օդ աէրոստատով։ Այնուամենայնիվ, աէրոստատները լիովին կախված են եղել օդային հոսքերի շարժումներից։ Ուստի առաջացել է  դրանց կառավարման հարցը։

Դեռևս 1784 թվականին ֆրանսիացի Ժան-Պիեռ Բլանշարն է զամբյուղին կցել ձեռքի շարժումով աշխաըտող վեց թևանի պտուտակ: Իհարկե, դա ոչ մի կերպ չի ազդել աէրոստատի տեղաշարժի վրա։ Բլանշարն ընդհանուր առմամբ կիրք է ունեցել օդային ճանապարհորդության նկատմամբ։ Նա նույնիսկ զոհվել է թռիչքի ժամանակ 1809 թվականին սրտի կաթվածից: Իսկ 10 տարի անց՝ աէրոստատով թռիչքի ժամանակ, զոհվել է նաև նրա այրին։ Ճիշտ է, դա արդեն տեղի է ունեցել ջրածնի հետ անզգույշ վարվելու պատճառով։ Բանն այն է, որ նա և իր ընկերները որոշել են աէրոստատից ճայթուկներ բաց թողնել: Բնականաբար, աէրոստատը, որը լցրած է եղել ջրածնով, բռնկվել է, և ողջ անձնակազմը զոհվել է։ Աէրոստատներ ստեղծվել են նաև ԱՄՆ-ում: Իսկ առաջին ամերիկյան թռիչքը կատարել է նույն Ժան Պիեռ Բլանշարը։

Խորհրդային Միությունը ևս հետ չի մնացել Եվրոպայից. Օրինակ 1935 թվականին խորհրդային օդագնաց Ռոմանովը աէրոստատով բարձրացել է 9,8 կմ։ Բայց միայն բարձրությունը չի եղել նրա ռեկորդը։ Բանն այն է, որ թռիչքի ժամանակ նա գտնվել է բաց տարածքում։ Այսինքն նա առանց որևէ պաշտպանության բարձրացել է շնչելու համար գործնականում ոչ պիտանի բարձրություն։

Աէրոստատով թռիչքները եղել են շատ վտանգավոր: Պայթուցիկ ջրածինը և հելիումը հաճախ են աղետների հանգեցրել։ Այդ իսկ պատճառով քսաներորդ դարի 40-ական թվականներին Խորհրդային Միությունում աէրոստատներով թռիչքները արգելվել են: Այդ դադարը տևել է մինչև 1962 թվականը, երբ ստեղծվել է Լենինգրադի ավիացիոն գիտահետազոտական բյուրոն։ Դրա նպատակը ԽՍՀՄ-ում օդագնացության աշխուժացումն էր։ Հենց այդ կոնստրուկտորական բյուրոյի հիման վրա էլ հաջորդ 20 տարիների ընթացքում կառուցվել են տասնյակ խորհրդային աէրոստատներ։ Այդ նախագծերում օգտագործվել են ամենաառաջադեմ և նորարարական այն տեխնոլոգիաները, որոնք մշակվել են խորհրդային ինժեներների և գյուտարարների կողմից օդագնացության համար:

Պետք է, սակայն, խոստովանել որ Արևմուտքում այդ տեսակի տեխնոլոգիայի զարգացումն, այնուամենայնիվ, ավելի արագ է ընթացել։ Չնայած այնտեղ օգտագործվել են Խորհրդային Միությունում կատարված բազմաթիվ մշակումներ։

Աերոնավագնացության զարգացմանը նպաստել է նաև ռադիոտեխնիկայի զարգացումը։ Նրա օգնությամբ շատ ավելի հեշտ է դարձել հետևել աէրոստատի շարժին և չկորցնել նրա կապը գետնի հետ։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am