Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … անձրևոց
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Առաջին անգամ անձրևոցների (անձրևանոց, զոնտիկ) մասին տեղեկություններ են հայտնաբերվել մեր թվարկությունից առաջ 11-րդ դարի գրառումներում: Այդ կենցաղային իրի պատմությունը այնքան հին է և այն այնքան տարածված է եղել, որ դժվար է անգամ որոշել, թե որ ժամանակաշրջանում դրանք ինչպիսին են եղել և ինչ նշանակություն են ունեցել: Համարվում է, որ անձրևոցների հայրենիքը Եգիպտոսն ու Չինաստանն է: Այնտեղ այն կրել են բարձր դասի մարդիկ և թագավորները, որոնց միջոցով պաշտպանվել են արևից: Բացի դա դրանք եղել են իշխանության խորհրդանիշ, ունեցել են մինչև 1,5 մետր բարձրություն և ավելի քան երկու կիլոգրամ քաշ: Հին Հռոմում անձրևոցները եղել են կոնուսաձև: Մոնղոլիայում և Հնդկաստանում մեծ անձրևոցներ են ամրացվելիս եղել գահերին որպես դրա անբաժանելի մաս և նույնպես հանդիսացել են իշխանության խորհրդանիշ: Հնդկաստանում ևս անձրևոցները եղել են իշխանության չափանիշ, ինչքան բարձր է եղել անձի դիրքը հասարակության մեջ այնքան ավելի մեծ է եղել անձրանոցներ ունեցող նրա շքախմբի անդամների թիվը: Ընդ որում անձամբ թագավորը ունեցել է 13 անձրևանոց, որոնցից մեկը խորհրդանշել է արևը, իսկ մյուս 12-ը համաստեղությունները: Տիբեթում հոգևորականները ունեցել են սպիտակ և դեղին գույների անձրևոցներ, սովորական մարդիկ սիրամարգի փետուրներից պատրաստված անձրևոցներ են ունեցել, իսկ պանչեն լաման և դալայ-լաման կրել են միանգամից այդ երկու տեսակի անձրևոցները: Նշենք, որ անձրևոցը ընդհանրապես որպես իշխանության խորհրդանիշ օգտագործվել է Հին աշխարհից մինչև Հյուսիսային Աֆրիկա և Ասիա ընկած ամբողջ տարածքում: Այն Եվրոպայում օգտագործել են Հռոմեական Սուրբ կայսրության կայսրերը, վենետիկյան դոժերը, Սիցիլիայի թագավորները և այլն: 13-րդ դարից անձրևոցը դարձել է Հռոմի պապի իշխանության խորհրդանիշ, իսկ 15-րդ դարից անգամ հայտնվել է Հռոմի պապերի անձնական գերբերի վրա: Ֆրանսիայում անձրևոցներ սկսել են օգտագործել 17-րդ դարից և այն անվանել են «պարասոլ», թարգմանաբար «արևի դեմ»: Ֆրանսիական անձրևոցները պատրաստել են խիտ կտորից, իսկ բռնակը ոսկորից: 1715 թվականի մայիսի 4-ին Փարիզում ցուցադրվել է առաջին ծալվող անձրևոցը: Ի սկզբանե անձրևոցները եղել են միայն արևապաշտպան հարմարանքներ: 1750 թվականին անգլիացի Ջոնաս Հենվեյը առաջին անգամ անձրևոցը օգտագործել է որպես անձրևից պաշտպանվելու միջոց, և դրանից հետո է միայն այդ իրը ձեռք բերել երկակի նշանակություն: 1969 թվականին Բրեդ Ֆիլլիպսը ԱՄՆ-ում արտոնագրել է ծալվող և կարճացող անձրևոցը, որը 1970 թվականից սկսել է արտադրել ամերիկյան Totes ընկերությունը: Ներկայումս արձրևոցներ ունեն համարյա բոլորը, ընդ որում որոշները անգամ մի քանի օրինակներով: Ռուսերեն «зонтик» բառը վերցվել է հոլլանդական «zonnedoek» (zondek) բառից, որը նշանակում է «տենտ», «արևապաշտպան առագաստ» ( փաստացի նշանակությունը «արևապաշտպանիչ»): Հենց ռուսերենից էլ հայկական լեզու է մտել բարբառային ու տարածված «զոնտիկ» անվանումը: Այս իրի հայերեն անվանումը՝ անձրևոց, իրականում կապ չունի «արևապաշտպանման» հետ և բառացի նշանակում է«անձրևապաշտպանիչ»:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
