Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … ձիաուժ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ձիաուժը հզորության արտահամակարգային հնացած միավոր է։ Այն մտցվել է 18-րդ դարում և շարունակում է կիրառվել տեխնիկայի որոշ բնագավառներում (ավտոմոբիլաշինություն, տրակտորաշինություն)։ Գոյություն ունեն ձիաուժի տարբեր չափանիշներ և տեսակներ։ Ձիաուժի ամենատարածված չափը, որը հիմնականում օգտագործվում է էլեկտրատեխնիկայում հավասար է 745.699872 վատտի։ Մի շարք երկրներում 1 ձիաուժը հավասար է 735, 499 վատտի։ ԱՄՆ -ում, Մեծ Բրիտանիայում և այլ երկրներում 745,7 վատտի։ Ձիաուժը հզորության հաշվարկման աբստրակտ միավոր է: Առաջին հերթին պարզ է միանգամայն, որ թեկուզ ձիուց ձի տարբերություն կարող է լինել, իսկ ինչպես գիտենք յուրաքանչյուր չափման միավոր պետք է ունենա նաև իր էտալոնը՝ այսինքն այս դեպքում այն ձին, որը էտալոնային է, որը իհարկե չկա: Բացի այդ օրինակ նույն լուծի տակ գտնվող 4 ձիու հզորությունը այնքան է, ինչքան ունեն 3 ազատ ձիերը, իսկ լծված 8 ձիերինը հավասար է 4 ազատ ձիու ուժի և այսպես շարունակ ինչքան շատ կենդանի է օգտագործվում այնքան նկատվում է օգտակար գործողության գործակցի անկում: Ձիաուժ միավորը օգտագործման մեջ է մտցրել շոտլանդացի ինժեներ Ջեյմս Վատտը ՝ ջերմային շարժիչների և բեռնաքարշ ձիերի հզորությունները համեմատելու համար, մոտավորապես 1789 թվականին։ Մասնավորապես պատմում են, որ Վատտի առաջին շարժիչներից մեկը գնել է ինչ-որ գարեջրագործ, որպեսի նրանով փոխարինի ջրի պոմպը աշխատացնող ձիուն: Ըստ տարածված լեգենդի գարեջրագործը որոշում է խաբեություն անել և ընտրելով ամենադիմացկուն և ուժեղ ձիուն ստիպում է նրան աշխատել ուժերի գերլարումով: Վատտի մեքենան անգամ այս դեպքում գերազանցել է ձիուն: Այսպիսով մեկ ձիաուժի էտալոն դարձել է հենց Վատտի ստեղծած այդ շոգեշարժիչը, չնայած համարվում է, որ ձիու երկարատև ժամանակում զարգացրած հզորությունը մեկ ու կես անգամ պակաս կլիներ Վատտի շոգեմեքենայի հզորությունից: Բրիտանիայի գիտական ասոցիացիաների երկրորդ գիտական կոնգրեսի ժամանակ 1882 թվականին ընդունվել է նոր հզորության միավոր՝ վատտը, կոչված ի պատիվ հենց նույն Ջեյմս Վատտի՝ առաջին շոգեմեքենայի ստեղծողի: Մինչև դա որպես հզորության միավոր օգտագործվում էր Վատտի կողմից մտցրած ձիաուժը: Ավտոմեքենաների շարժիչների հզորության չափման միավորներ ոչ միայն տարբեր են, այլ նաև տարբեր են դրանք չափելու մեթոդները, որոնք տալիս են տարբեր արդյունքներ: Եվրոպայում ընդունված ստանդարտ մեթոդը կիլովատտերն են: Եթե հզորությունը ներկայացված է ձիաուժերով, ապա սրա վերածումը կիլովատտերի տարբեր երկրներում տարբեր արդյունքներ կտան: ԱՄՆ-ում և Ճապոնիայում շարժիչի հզորության հաշվարկման երկու այլ միավոր է օգտագործվում: Նշենք , որ նախկինում Եվրոպական երկրներում ընդունված էր տրանսպորտային միջոցների գույքահարկ հավաքել ըստ շարժիչի հզորության՝ հաշվարկած ձիաուժերով: Իհարկե այդ ամենը հետագայում փոխվել է, օրինակ 1940-ակններին Մեծ Բրիտանիայում սկսել են գույքահարկ հավաքել կապված մեքենայի չափերից, Ֆրանսիայում ձիաուժի փոխարեն սկսել են օգտագործել կիլովատտերը և այլն: Սակայն որոշ եռրկրներում դեռևս ձիաուժերով հաշվարկներ են կատարվում:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
