Խաղաղություն նախապայմաններով. Ինչպես է Անկարան «վարժեցնում» Երևանին
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ
politexpert.net-ը գրում է, որ Թուրքիայի և Հայաստանի ղեկավարների վերջին հայտարարությունները վկայում են երկրների հարաբերությունների բարելավման ուղղությամբ կողմերի որդեգրած ուղու մասին: «politexpert.net»-ի սյունակագիր Ռուբեն Մարգարյանը փորձել է հասկացել է, թե ի՞նչ է կատարվում Անկարայի և Երևանի միջև:
Ըստ հայ փորձագետների, Երևանի և Անկարայի համապատասխան կառույցները տևական ժամանակ է, ինչ կուլիսների հետևում բանակցություններ են վարում հարաբերությունների կարգավորման վերաբերյալ, և հնարավոր է, որ շուտով հայտարարվի միջպետական հարաբերություններ հաստատելու համատեղ աշխատանքային խումբ ստեղծելու մասին: ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կառավարության վերջին նիստում անդրադարձավ այդ թեմային հայտարարել է, որ Անկարայից կան որոշակի «դրական ազդակներ», որոնց Երևանն իր հերթին պատրաստ է արձագանքել «դրական»: Էրդողանի կողմից Փաշինյանի հայտարարությունն աննկատ չի մնացել: Սարաևո կատարած այցից հետո Թուրքիա վերադառնալով ինքնաթիռում գտնվող թուրք առաջնորդը լրագրողներին է ներկայացրել գործընթացի իր տեսլականը հայտարարելով, որ Անկարան պատրաստ է Հայաստանի հետ հարաբերությունների «աստիճանական կարգավորման» «նրա հաշտարար հայտարարությունների ֆոնին»:
Դիտորդների կարծիքով, «աստիճանական նորմալացման» թեզը նշանակում է, որ Անկարան մտադիր չէ առանց նախապայմանների անհապաղ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Երևանի հետ, որն անկախություն ձեռք բերելուց հետո առաջարկել են Հայաստանի բոլոր ղեկավարները: Անկարան, որպես կանոն, պնդել էր Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացին աջակցելուց Երևանի հրաժարվելու և Լեռնային Ղարաբաղի հարցում զիջումների գնալու պահանջները:
Ըստ ամենայնի, խոսելով «աստիճանական նորմալացման» մասին, Էրդողանը տարածաշրջանի երկրների համար հաղորդակցությունների ապաշրջափակման ընդհանուր օրակարգի համատեքստում նշում է Թուրքիայի պատրաստակամությունը բացել երկու երկրների միջև սահմանը, որը փակվել է Անկարայի կողմից 1992 թվականին: Հիշեցնենք, որ բոլոր տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման օրակարգը կա նաև 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների հայտնի հայտարարության մեջ: Եռակողմ համաձայնագրերի իրականացմանը, հատկապես հաղորդակցությունների ապաշրջափակման օրակարգին աջակցում են տարածաշրջանի բոլոր երկրները, սակայն այն միշտ չէ, որ մեկնաբանվում է նույն կերպ: Այսպես, Էրդողանը թուրք լրագրողների համար նշել է Թուրքիայի, Ադրբեջանի, Ռուսաստանի, Իրանի և Հայաստանի մասնակցությամբ Կովկասում հնգակողմ հարթակ ստեղծելու Անկարայի առաջարկը և Բաքվի առաջարկը ՝ սկսել բանակցություններ Երևանի հետ համապարփակ խաղաղության համաձայնության հասնելու համար: Ըստ Էրդողանի, միայն կայուն խաղաղություն ապահովելուց հետո է հնարավոր զբաղվել տնտեսական զարգացման հարցերով և պայմաններ ստեղծել համագործակցության համար, և դրա համար Երևանը պետք է հրաժարվի միակողմանի մեղադրանքների քաղաքականությունից և աշխատի ի շահ տարածաշրջանի: «Վերջին պատմությունը չպետք է թշնամանքի աղբյուր լինի», - ասել է Էրդողանը: Նման կերպ նա ակնարկել է, որ Երևանը պետք է ոչ միայն հրաժարվի Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանության ճանաչման քաղաքականությունից, այլ նաև չհիշեցնի Թուրքիային ղարաբաղյան վերջին պատերազմին Ադրբեջանի կողմից իր ակտիվ մասնակցության մասին: «Պետք է կառուցողական քայլեր ձեռնարկել կայուն խաղաղություն և համակեցություն ապահովելու համար»,-ասել է Թուրքիայի ղեկավարը ընդգծելով պետությունների տարածքային ամբողջականության սկզբունքի հարգման անհրաժեշտությունը, ինչը Երևանի փորձագետները մեկնաբանել են որպես Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման իրավունքին աջակցելուց հրաժարվելու պահանջ: Քաղաքագետ Արման Աբովյանը, մասնավորապես, կարծիք է հայտնել, որ Երևանի կողմից գործնականում հարաբերությունների կարգավորման խաղի թուրքական կանոնների ընդունումը կնշանակի Հայաստանի «թուրքացման» գործընթացի սկիզբ:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
