Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ՝ Մորզեի այբուբեն
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Մորզեի այբուբենը (կոդը) նիշային կոդավորման համակարգ է, որը կոդավորում է թվեր, տառեր, կետադրական նշաններ և այլ սիմվոլներ, որոնք կարող են վերծանվել համապատասխան երկար և կարճ ազդանշանների միջոցով, ինչպիսին են գիծը և կետը։ Սեմյուել Ֆինլի Բրիզ Մորզեն (1791-1872 թվականներ) ամերիկացի նկարիչ և հեռագրության բնագավառի գյուտարար է։ Նյու Յորքի նկարչության ազգային ակադեմիայի հիմնադիրներից է և առաջին նախագահը։ Մորզեն երկար տարիներ զբաղվել է գեղանկարչությամբ և դիմանակարչությամբ և վերջապես համոզվել է, որ ամերիկացիներին նկարչական արվեստը չի հետաքրքրում: Երբ նրան 1836 թվականին ցույց են տվել Վիլհելմ Վեբերի կողմից ստեղծված հեռագրային սարքի մոդելը՝ նա ամբողջությամբ նվիրվել է դրան: 1837 թվականին Մորզեն ցուցադրել է հեռագրասարքի իր առաջին մոդելը: Իր գործընկեր Ալֆրեդ Վեյլեմի հետ համատեղ նա մշակել է տառերի հաղորդման մեխանիզմը կետերի և գծիկների միջոցով: Ավելի ճիշտ լինելու համար պետք է նշել, որ տառերի կոդավորման համակարգը կամ այբուբենը, ստեղծվել է Մորզեի գործընկերոջ՝ Ալֆրեդ Վայլեմի կողմից, ինչը Մորզեն չի ընդունել, որպես փաստ։ Բայց 1838 թվականին Մորզեն դա ցուցադրել է Ֆիլադելֆիայի Ֆրանկլինի համալսարանում և այդ օրվանից այդ այբուբենը կոչվել է Մորզեի այբուբեն: Նրա բախտը բերել է նաև 1843 թվականին, երբ նա 30 000 դոլար վարկ է ստացել ԱՄՆ–ի կառավարությունից կառուցելու համար հեռագրային գիծ՝ Բալթիմորից Վաշինգտոն: Բայց հեռագիրը չի աշխատել, 40 կիլոմետր հեռավորություն վրա էլեկտրական ազդանշանը կորչելիս է եղել: Այստեղ ևս նրան օգնել է Վեյլին, որը ստեղծել է համապատասխան ռելե, որպես ուժեղացուցիչ: Հետո արդեն սկսվել են իրավաբանական բախումները գործընկերների և մասնավորապես Վեյլիի հետ, որը պահանջում էր ճանաչել իր ակնառու և ավելի մեծ ավանդը հեռագրային գործում, բայց այդ ամենը Վեյլիին չի հաջողվել: Անսպասիորեն հեռագիրը պահանջված է ստացվել լրագրողների, բանկերի և երկաթուղու համար: 1848 թվականին Վեյլի/Մորզեի այբուբենը կատարելագործվել է ազգությամբ գերմանացի Ֆրիդրիխ Գերկեիի և իր գործընկերների կողմից, որը և օգտագործվում է առ այսօր։ 1870-ականներից հետո Մորզեի այբուբենը անկում է ապրել, քանի որ հեռագրին գերազանցող հեռախոս, ռադիո, հեռուստատեսություն իսկ ներկայումս էլ համացանց են հայտնվել: Այնուամենայնիվ Մորզեի այբուբենը ներկայումս էլ որոշակիորեն օգտագործվում է, և հատկապես արտակարգ իրավիճակներում:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
