«Ու՞ր է տանում Փաշինյանի միջանցքը. ՀՀ վարչապետը առաջարկել է վերաձևել քարտեզը»

Վերջերս ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սոցիալական ցանցերում տարօրինակ հայտարարություն է արել այն ընթացակարգերի վերաբերյալ, որոնց միջոցով կարելի է լուծել Ադրբեջանի հետ բոլոր խնդիրները և ստորագրել խաղաղության համաձայնագիր, որը մինչ այժմ միայն նախաստորագրվել է։ Նա, ի թիվս այլ բաների, առաջարկել է լուծել խնդիրները Ադրբեջանի հետ տարածքներ փոխանակելով, որպեսզի երկու հարևանների սահմաններում գոյություն ունեցող անկլավները վերանան։ Վարչապետի խոսքով առաջարկվող փոխանակման արդյունքում Երևանն ու Բաքուն այլևս ստիպված չեն լինի միմյանց որևէ պահանջ ներկայացնել և «պետք է միմյանց հանգիստ թողնեն բոլոր հարցերում»։ «Ոչ մի պահանջ, այդ թվում Ղարաբաղի, Գարդմանի, Շիրվանի, Նախիջևանի կամ Արևմտյան Ադրբեջանի տրամաբանությունը», - պարզաբանել է Փաշինյանը։ Նա նաև այս բարեփոխման մաս է անվանել բոլոր համապատասխան ճանապարհների և հաղորդակցության ուղիների բացումը։ 

Սահմանների սահմանազատման ժամանակ համարժեք տարածքների զիջումը եզակի երևույթ չէ ո՛չ համաշխարհային պրակտիկայում, ո՛չ էլ Ռուսաստանում: Այնուամենայնիվ, այդ առումով, թերևս, Անդրկովկասը ամենաբարդ տարածաշրջաններից մեկն է: Հետևաբար, այն հեշտությամբ, որով ՀՀ վարչապետը ներկայացրել է այդ անսպասելի առաջարկը, բարդ տպավորություն է թողնում: Եթե լուրջ ընդունենք, ապա թվում է, թե հին խնդիրները փոխարինվում են նորերով, և այլ հարցեր չեն տրվում: mk.ru-ն հարցրել է ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի փոխտնօրեն Վլադիմիր Եվսեևին, թե արդյո՞ք պետք է վստահել առաջին տպավորություններին:

- Որքանո՞վ է իրատեսական նման տարածքային փոխանակման գաղափարը: Եվ ի՞նչը կարող էր Փաշինյանին դրդել խոսել դրա մասին:

- Կարծում եմ, որ դա զիջում է Ադրբեջանին: Եվ դա կարող է շատ լուրջ հետևանքներ ունենալ: Այնտեղ կան տարբեր դժգոհություններ: Ի՞նչ են անկլավները և էքսկլավները, և ինչպե՞ս պետք է դրանք մեկնաբանվեն: Կարծում եմ, որ դրա դրդապատճառը, հնարավոր է, ԱՄՆ-ի կողմից «Թրամփի միջանցքի» վերաբերյալ ճնշումն է։ Սակայն նման զիջումն ինքնին չի ծառայում Հայաստանի ազգային շահերին, քանի որ Հայաստանն ավելի թույլ կողմն է։ Ադրբեջանն ու Թուրքիան լավ գիտակցում են, որ Հայաստանը չի կարող պաշտպանել իրեն։ Եվ որ նաև Ռուսաստանը լիովին չի պաշտպանի նրան այս իրավիճակում, գոնե հաշվի առնելով նրա արևմտամետ կուրսը։ Եվ, ավելին, Արևմուտքը չի գա Հայաստանին օգնության։ Հետևաբար, Ադրբեջանը կարող է սկսել պնդել տարածքային զիջումների վրա աստիճանաբար գրավելով ավելի ու ավելի շատ տարածքներ։ Հետևաբար, կարծում եմ, որ դրա արդյունքում խաղաղության համաձայնագիր չի լինի, քանի որ Ադրբեջանը դրա կարիքը չունի։ Իդեալական դեպքում, Ադրբեջանը կցանկանար լիովին վերահսկել Նախիջևան տանող միջանցքը։ Հետևաբար, Սյունիքի մարզի վրա ճնշումը, ամենայն հավանականությամբ, կշարունակվի։ Եվ այս հայտարարությունները կօգտագործվեն Հայաստանին տարածքներ զիջելու հարկադրելու համար։ Այսպիսով, խոսքը էքսկլավների փոխանակման մասին չէ, ինչպես նա է ասում, այլ հայկական տարածքների զիջումների մասին է։ Որովհետև միայն այն դեպքում, եթե Հայաստանը ուժեղ լիներ, նա կարող էր վերահսկել դա։ Ահա թե ինչպես եմ ես տեսնում դա։ Սա Նիկոլ Փաշինյանի միտումնավոր կուրսն է։ Ես չգիտեմ, թե ի՞նչն է դրդում նրան գնալ դրան։ Կան տարբեր տեսություններ։ Մեկ տեսությունն այն է, որ Բաքվի հետ լուռ համաձայնություն է եղել։ Կա նաև ենթադրություն, որ նա կատարում է Բրյուսելի հրահանգները։ Բայց այն, ինչ նա անում է, անշուշտ, չի ծառայում հայկական շահերին։ Որովհետև սա կարգավորում չէ, այլ հաշտեցում է։ Այս զիջումները համաձայնագրեր չեն, դրանք խաղաղության որոնում չեն, դրանք Ադրբեջանի հետ հաշտեցման մի տեսակ են։ Այդ հաշտեցումը, հաշվի առնելով այն, որ Ադրբեջանն ակնհայտորեն ավելի ուժեղ է, և որ Թուրքիան է նրա ետևում կանգնած, կարող է հանգեցնել նրան, որ հայկական տարածքի զգալի մասը հայտնվի Ադրբեջանի վերահսկողության տակ։ Եվ ես նաև չեմ բացառի Թուրքիայի փորձերը։ Միակ բանը, որը նրանց այս պահին հետ է պահում, Գյումրու ռազմաբազայի առկայությունն է։ Եվ, հետևաբար, եթե ռուսական բազան մնա, ինչը, հավանաբար, տեղի կունենա, ապա զիջումներ կարվեն միայն Ադրբեջանին։ Իսկ եթե, ենթադրաբար, ռուսական բազան հեռանա, ապա կսկսվի Հայաստանի փաստացի բաժանումը Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև։ 

- Առաջին հայացքից, անկեղծ ասած, Փաշինյանի գաղափարը թվում է վատ կատարված իմպրովիզացված առաջարկ...

- Նման զիջումները կարող են հարցեր առաջացնել Հայաստանի գոյատևման վերաբերյալ որպես պետություն: Որովհետև նման զիջումները անհնար է կանգնեցնել. չկան ուժեր, որոնք կարող են կանգնեցնել դրանք: Բնակչությունը կրճատվում է, հեռանում: Պարզվում է, որ կան տարածքներ, որոնք թույլ են վերահսկվում: Եվ ամենակարևորը, Զինված ուժերը այնքան թույլ են և այնքան հուսահատված ներկայիս կառավարության կողմից, որ անկարող են հետ մղել ագրեսորին: Հայաստանը գործնականում խուսափում է Ռուսաստանի Դաշնության հետ համագործակցությունից, ով միակն է որ կարող է պաշտպանել նրան այս իրավիճակում, և հույսը դնում է Միացյալ Նահանգների կամ Ֆրանսիայի հիպոթետիկ օգնության վրա: Բայց օգնություն հաստատ չի գա։ Եվ դա, երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է կասկածի տակ դնել անգամ Հայաստանի գոյությունը։ Ես կարծում եմ, կամ ավելի ճիշտ սա իմ անձնական կարծիքն է, որ այս ամենը ազգային դավաճանության ուղի է։ Փաշինյանը սկսեց հանձնել Ղարաբաղում գտնվող հայկական հողերը, և այժմ նա շարունակում է այդ քաղաքականությունը հենց Հայաստանի ներսում։ Սա չափազանց սայթաքուն և վտանգավոր ուղի է։ Ես խորապես համակրում եմ հայ ժողովրդին, որի առաջնորդը հայտարարություններ է անում, որոնք կարող են հանգեցնել ողբերգության։ Գիտեք, Փաշինյանը այնպիսի գործիչ է, ով կարող է հավաքել իր ճամպրուկը և փախչել։ Որոշ հայեր էլ կհավաքեն ճամպրուկները ու կփախչեն, և հողերը կգրավվեն։ Այլ կերպ ասած Ղարաբաղի ողբերգությունը կարող է շարունակվել Հայաստանի ներսում։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am