Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ …Բոհեմյան ակումբ կազմակերպություն
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բոհեմական ակումբը՝ Bohemian Club-ը ԱՄՆ-ի ամենահայտնի փակ անդամակցությամբ մասնավոր ակումբներից է։ Այն ստեղծվել է 1872 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում։ Սկզբնական գաղափարը մշակութային և սոցիալական միջավայր ստեղծելն էր արվեստագետների ու լրագրողների համար գրականության, երաժշտության, թատրոնի և ընկերական շփումների շուրջ։ 19-րդ դարի ընթացքում ակումբը աստիճանաբար դարձավ ավելի լայն սոցիալական շրջանակ ունեցող կառույց։ Դրա անդամների թվում սկսեցին հայտնվել ոչ միայն արվեստագետներ, այլ նաև ֆինանսիստներ, գործարարներ և պետական գործիչներ։
Ակումբի հետ ամենից շատ կապվող վայրը Bohemian Grove-ն է՝ Կալիֆոռնիայի Սոնոմա շրջանում գտնվող մեծ մասնավոր տարածք հին կարմրածառերի անտառներով։ Այնտեղ անցկացվում է ակումբի ամենահայտնի տարեկան հավաքը՝ Ամառային բազմօրյա հավաքը (midsummer encampment)։ Մասնակիցները ներառում են ակումբի անդամներին և նրանց հրավիրված հյուրերին։ Հավաքի ժամանակ ամենահայտնի ավանդույթներից մեկը «Cremation of Care» կոչվող թատերական արարողությունն է։ Այն ունի խորհրդանշական բնույթ և կապված է առօրյա հոգսերից ժամանակավորապես ազատվելու գաղափարի հետ։ Հայազգի քանդակագործ Հայկ Պատիկյանը, ով երկու անգամ եղել է ակումբի նախագահ 1920-ականներին նախագծել է հայտնի Owl Shrine-ը, որը հետագայում դարձել է Grove-ի «Cremation of Care» արարողության կենտրոնական դեկորներից մեկը։ Այս արարողությունը հատկապես մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել այն պատճառով, որ Grove-ի գործունեության մեծ մասը փակ է հանրության համար։ Այդ պատճառով էլ դրա շուրջ ձևավորվել են բազմաթիվ դավադրության տեսություններ։ Կարևոր է տարբերակել, որ արարողության փաստը հաստատված է, իսկ դրա շուրջ տարածվող այն մեկնաբանությունները, թե այն հանդիսանում է գաղտնի կրոնական կամ քաղաքական ծես, արդեն առանձին պնդումներ են, որոնց վերաբերյալ ապացույցների մակարդակը տարբեր է։
Bohemian Club-ի հայտնի կարգախոսն է «Weaving Spiders Come Not Here», որը սովորաբար մեկնաբանվում է որպես հիշեցում, որ ակումբի հավաքների ժամանակ արտաքին գործնական շահերը և բիզնես բանակցությունները պետք է դուրս մնան հավաքի շրջանակից։ Այնուամենայնիվ, պատմական աղբյուրներում նշվում է, որ Grove-ում տարբեր ժամանակներում տեղի են ունեցել նաև գործարար և քաղաքական շփումներ։ Bohemian Grove-ի պատմության հետ կապվել են բազմաթիվ բարձրակարգ քաղաքական գործիչներ, այդ թվում ԱՄՆ նախագահներ։ Օրինակ Դուայթ Էյզենհաուերի նախագահական արխիվում պահպանվել են Bohemian Grove-ի հրավերների և անդամակցության վերաբերյալ փաստաթղթեր։ Ակումբը չի հրապարակում իր ամբողջական ժամանակակից անդամակցության կամ հյուրերի ցուցակը։ Այդ պատճառով էլ համացանցում շրջանառվող ցուցակները պետք է դիտարկել զգուշությամբ։ Պատմական անդամների մասին, սակայն, կան արխիվային փաստաթղթեր և կենսագրական աղբյուրներ։
Bohemian Club-ը ներկայումս էլ շարունակում է գործել։ Այն մասնավոր ակումբ է, իսկ Bohemian Grove-ը շարունակում է օգտագործվել ակումբի անդամների ու հրավիրված հյուրերի հավաքների համար։ Անդամակցությունը հանրային բաց գրանցմամբ չէ։ Նոր անդամների ներգրավումը կապված է գործող անդամների հետ հարաբերությունների, առաջարկության և ներքին ընթացակարգերի հետ։
Հայաստանում Bohemian Club-ի պաշտոնական մասնաճյուղ կամ հաստատված առանձին կառույցի մասին վստահելի հրապարակային տվյալ չկա։ Սա տրամաբանական է նաև կազմակերպության կառուցվածքի տեսանկյունից Bohemian Club-ը միջազգային մասնաճյուղերի ցանց չէ, այլ Սան Ֆրանցիսկոյում ձևավորված մասնավոր ակումբ, սակայն կան շատ հետաքրքիր փաստեր։ Հայազգի ամերիկացի քանդակագործ Հայկ Պատիկյանը եղել է Bohemian Club-ի անդամ և երկու անգամ զբաղեցրել է ակումբի նախագահի պաշտոնը։ Նա նաև նախագծել է Grove-ի հայտնի Owl Shrine-ը։
Կ.Խաչիկյան
