Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … Նեկտարին միրգ
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Նեկտարինը (Prunus persica var. nucipersica) դեղձին շատ մոտ ազգակից պտուղ է։ Արտաքինից այն հիշեցնում է դեղձ, սակայն հիմնական տարբերությունն այն է, որ նեկտարինի կեղևը հարթ է, այլ ոչ թե թավշապատ։ Կարևոր է նշել, որ նեկտարինը առանձին «ստեղծված» պտուղ չէ․ այն դեղձի բնական մուտացիայից առաջացած ձև է։ Նեկտարինի մոտ հարթ կեղևի առկայությունը պայմանավորված է դեղձի հետ մեկ գենի տարբերությամբ։
Նեկտարինի պատմությունը շատ հին է։ Այն, ամենայն հավանականությամբ, առաջացել է հնում դեղձի ծառերի բնական մուտացիաների արդյունքում։ Մարդիկ հետագայում ընտրել և բազմացրել են հարթակեղև պտուղ տվող այդ ծառերը։
Նեկտարինների մասին գրավոր հիշատակումներ Եվրոպայում հայտնի են առնվազն XVI դարից։ Հետագայում դրանք լայն տարածում են ստացել հատկապես Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում և այլ եվրոպական երկրներում։ 19–20-րդ դարերում սելեկցիայի միջոցով ստացվել են նեկտարինի բազմաթիվ նոր սորտեր՝ տարբեր գույնի, չափի, քաղցրության և հասունացման ժամկետների։
Հարկ է նշել, որ նեկտարինը դեղձի «խաչասերում» չէ սալորի հետ։ Դա տարածված, բայց սխալ պատկերացում է։ Նեկտարինի և դեղձի ծառերը կարող են նույնիսկ միևնույն ծառի վրա տարբեր տեսակի պտուղներ տալ, եթե տեղի ունենան համապատասխան գենետիկական փոփոխություններ։ Կան ինչպես դեղին, այնպես էլ սպիտակ միջուկով նեկտարիններ։ Որոշ սորտերի կորիզները հեշտությամբ առանձնանում է միջուկից, իսկ որոշների դեպքում՝ ոչ։
Նեկտարինը բուսաբանորեն նույն տեսակին է պատկանում, ինչ դեղձը՝ Prunus persica։
Անվանումը կապվում է նեկտար բառի հետ և ակնարկում է պտղի քաղցր համը, բայց թե ե՞րբ և ո՞վ է տվել այդ անունը՝ անհայտ է։ Նեկտարինի ծառերը կարող են աճել այն տարածաշրջաններում, որտեղ հաջողությամբ մշակվում է դեղձը։ Այն
Հայաստանում առկա և հայտնի պտուղ է, վաճառվում է սեզոնային մրգերի շուկայում և հանդիպում է ինչպես տեղական արտադրանքի, այնպես էլ ներմուծված մրգերի տեսքով։ Հայաստանում նեկտարինի համար պայմանները ընդհանուր առմամբ բարենպաստ են, հատկապես այն տարածքներում, որտեղ զարգացած է դեղձի և այլ կորիզավոր պտղատեսակների այգեգործությունը։ Շուկայում նեկտարինը սովորաբար առավել հասանելի է ամռան ամիսներին՝ տեղական կորիզավոր մրգերի սեզոնի ընթացքում։
Կ.Խաչիկյան
