Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … ձկան օր
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ձկան օրը ժամանակին խորհրդային երկրում մտցված հատուկ շաբաթական օր էր, և այդ օրը մսի փոխարեն մարդիկ պետք է ձուկ ուտեին, ենթադրաբար այն պատճառով, որ դա օգտակար է օրգանիզմի համար:
Իհարկե բնակչության առողջությունը ԽՍՀՄ-ում երբեմն հասնում էր վտանգավոր սահմանների, բայց սովորաբար դա կախված էր լինում սովորական սովի հետ։ Նմանապես ձկան օրվա ընդունումը ևս կապված էր դրա հետ։ Բանն այն է, որ 1930-ականներին կոլեկտիվացման և կուլակաթափության պատճառով առաջացել էր մսի արտադրության կտրուկ անկում։ Անհրաժեշտ էր բնակչության շրջանում առաջացող սպիտակուցային քաղցը ինչ որ կերպ կոմպեսացնել: Այդ իսկ պատճառով 1932 թվականի սեպտեմբերի 12-ին սննդամթերքի մատակարարման նարկոմ Միկոյանը ստորագրում է ԽՍՀՄ Նարկոմատի «Հանրային սննդի կազմակերպություններում ձկան օր մտցնելու մասին» հրամանը, ըստ որի պահանջվում էր շաբաթվա մեկ օրը սահմանել «ձկան օր» և այդ օրը ճաշացուցակում չընդգրկել մսային ուտեստներ: Այս ամենը պայմանավորված էր նրանով, որ միայն ծովերն ու լճերն էին իրականում խուսափել կոլեկտիվացումից՝ այսինքն դրանք լի էին ձկով։ Որոշվել է, որ պարտադիր կարգով մոյվան, սելդը և այլն մեկ օր փոխարինելու են մսին։ Ինչ որ տեղ կարող է թվալ, որ սա ընդամենը կապ ունի նաև Ռուսաստանյան Ուղղափառ եկեղեցու ավանդույթների հետ: Եկեղեցական ավանդույթներով չորեքշաբթին և ուրբաթը հանդիսանում են պահքի օրեր, դրան գումարած կան Մեծ և Փոքր պահքի օրեր: Ընդ որում թույլատրվում էր որոշակի պահքի օրերի ձուկ օգտագործել: Այնուամենայնիվ «ձկան օր» մտցնելը ոչ մի կապ չուներ այդ եկեղեցական սովորության հետ: Ճաշել միայն ձկով իրականում անսովոր է։ Ընդ որում այդ ամենից ամենաշատը տուժում էր հենց ինքը՝ կովկասցի Միկոյանը։ Նա իր հուշերում գրել է, որ սկզբից անգամ զզվելի էր կպչել ձկան ապուրին, բայց հետո այն սկսեց անգամ դուր գալ։ Այնուամենայնիվ նշենք, որ բնակչության առողջության տեսակետից սա այնքան էլ վատ որոշում չէր և իհարկե դա ուներ իր որոշակի առողջացուցիչ էֆեկտը։ Ավելի ուշ 1976 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ԽՄԿԿ Կենտրոնական Կոմիտեն նոր կրկնակի որոշում է ընդունել կապված «ձկան օրվա» հետ: Այս անգամ որոշվել է մտցնել «ձկան օր» պարտադիր կարգով և որոշվել է կոնկրետ օրը՝ հինգշաբթին: Այս դեպքում էլ այն չէր, որ ԽՍՀՄ ղեկավարությունը մտածում էր բնակչության առողջության մասին, սակայն պատճառը այս դեպքում սովը չէր: Ուղղակի կառավարությունը ցանկանում էր խթանել ձկնարդյունաբերության զարգացումը: Արդյունքում հանրային սննդի բոլոր կազմակերպություններում հինգշաբթի օրը տրվում էին միայն ձկնային ուտեստներ՝ բացառելով մսայինը, որը իհարկե մեծ դժգոհություններ էր առաջացնում աշխատավորների շրջանում:
Հարցին , թե ինչու «ձկան օրը» պարտադիր պետք է լինի հինգշաբթի օրը՝ ԽՍՀՄ կառավարությունը ինչքան էլ զարմանալի է ուներ կոնկրետ բացատրություն: Ըստ նրանց դա կատարվել է կոնկրետ վիճակագրական հետազոտությունների և հաշվարկների արդյունքում (հավանաբար ինչ որ մեկը այդ գիտական աշխատանքի համար պրոֆեսոր կամ ակադեմիկոս էր դարձել): Թե ինչի վրա էր հիմնված այդ հաշվարկները կամ վիճակագրությունը այնքան էլ պարզ չէր, բայց ի վերջո անգամ այստեղ ոչ մի կերպ չի նշվել բնակչության առողջության պահպանման նպատակը, այլ ընդամենը արձանագրվել է, որ ըստ հաշվարկների հենց հինգշաբթի օրն է լինում ձկնամթերի առավել ակտիվ իրացում: Իհարկե, այս ամենը արդեն հուշեր են, բայց… իրականում իրոք շատ ճիշտ է գոնե շաբաթական մեկ օր սնվել ծովամթերքով:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
