Հայաստանի իշխանությունն ընդունակ չէ ինքնուրույն որևէ քայլ կատարել
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Վերջին շրջանում Ռուսաստանն ու Թուրքիան առաջ են մղում «3+3» ձևաչափը։ Այս թեմայով զրուցել ենք քաղաքագետ Սարո Սարոյանի հետ։
Հարցին, թե Հայաստանի անելիքը ո՞րը պետք է լինի այս իրավիճակում քաղաքագետը ասել է․ ««3+3» հարթակը Ռուսաստանի և Թուրքիայի համատեղ մշակած այն քաղաքական ծրագիրն է, որը խնդիր ունի հատկապես Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը դուրս բերել միջազգային կարգավորումների շրջանակներից և պարփակել Ռուսաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների շրջանակի մեջ։ Բայց, քանի որ դա հնարավոր չէ իրականացնել առանց գոնե տարածաշրջանը ներկայացնող քաղաքական շրջանակների համաձայնության, դրա համար էլ ֆորմատը հենց այդպես էլ ստեղծվել է՝ «3+3»։ Դրա հեղինակները ենթադրել են, որ կկարողանան համոզել հատկապես Իրանին ներգրավվել այդ ֆորմատում՝ ստանալով ինչ-որ արտոնություններ ու երաշխիքներ։ Սա հենց նշածս այն խնդրի շարունակությունն է, ըստ որի՝ Հարավային Կովկասում Ղարաբաղի երկրորդ պատերազմից հետո հաստատվել է տարածաշրջանային բալանս Թուրքիայի և Ռուսաստանի միջև։ Եվ սա դրա իրավական այն արձանագրումն է, որով պետք է խնդիրները քնեցվեն կամ լուծվեն՝ միջազգային հանրությանը՝ հատկապես Արևմուտքին փաստի առաջ կանգնեցնելով։ Եվ մենք տեսնում ենք, որ իրենք այդ առումով հետևողական են գտնվել։ Այնպես չէ, որ «3+3» ֆորմատը նոր է ծագել, դա արդեն ամիսների պատմություն ունի, բավական երկար ժամանակահատված է, որ Թուրքիան ու Ռուսաստանն այդ գործընթացը նախաձեռնել են։ Ընդ որում, վերջերս իրենց հայտարարությունն էր շատ հետաքրքիր, որ իրենք մատնանշեցին, թե իբրև այդ ամենը նախաձեռնվել է պաշտոնական Անկարայի և Բաքվի կողմից։ Բայց հասկանալով, որ Հարավային Կովկասում Հայաստանը կարող է դեմ լինել թուրքական այդ նախաձեռնողականությանը, իրենք դա զիջել են պաշտոնական Մոսկվային։ Իհարկե, դա այդպես չէ, ներկայացվում է այդպես՝ ընդամենը տրամաբանություն հաղորդելու համար, թե ինչու է պաշտոնական Մոսկվան առավել ինտենսիվ փորձում այդ ծրագիրը կյանքի կոչել։ Ճշմարտությունն այն է, որ դա շարունակությունն է այն գործընթացի, ինչ մենք տեսել ենք մեկ տարի առաջ։ Ավելին, մինչև այդ էլ գործընթացները կային, առաջին հերթին տարածաշրջանում թուրքական ու ռուսական զորքերի ներկայության ծրագրերն սկսվել էին մինչ 44-օրյա պատերազմը։ Նախորդ տարվա հուլիսյան մարտերը դրա ցուցիչն էին, երբ լեգիտիմ իրավունք տրվեց Թուրքիային՝ Ադրբեջանի տարածքում զորավարժություններ իրականացնել և զորք մտցնել։ Դա ոչ թե հանգամանքների բերումով էր, այլ արդեն իսկ երկուստեք ծրագրված քաղաքական ծրագրերի կյանքի կոչումն էր։ Հիմա, ըստ էության, մենք եկել ու այն իրավիճակին ենք հանգել, երբ Ռուսաստանը և Թուրքիան, բախվելով այդ հաստատված բալանսին Արևամուտքի և Իրանի հակադրմանը, փորձում են գտնել այդ բալանսի կյանքի կոչման ինչ-որ տարբերակներ՝ Իրանին ներգրավելով այդ ծրագրերի կյանքի կոչմանը։ Որը, սակայն, մենք տեսնում ենք, որ հաջողություն չի ունենում, քանի որ Իրանը շատ լավ հասկանում է, որ անկախ մարտավարական հաջողություններից, որը խոստանում են պաշտոնական Անկարան և Մոսկվան, ռազմավարական առումով իրենք շատ մեծ պարտություն են կրելու, և նման կարգի ֆորմատը կյանքի կոչելն անթույլատրելի է։ Հայաստանն, ըստ էության, ուղղակիորեն ոչինչ չի կարող անել, դա մենք տեսնում ենք մշտապես։ Այս պատերազմից հետո մենք դա անընդհատ տեսնում ենք, Հայաստանի իշխանությունն այնպիսի կախման մեջ է գտնվում Կրեմլից, որ որևէ ինքնուրույն քայլի անընդունակ է։ Դա նաև կապված է կառավարողների մտածողության ու հոգեբանության հետ, նրանք այն մարդիկ չեն, ովքեր կարող են այնպիսի քաղաքականություն վարել, որն իր մեջ ըմբոստության, ընդդիմանալու ինչ-որ տարրեր կունենա։ Սակայն անուղղակիորեն փորձում են ինչ-որ առումով Իրանի և Արևմուտքի միջոցով երբեմն իրենց դժգոհությունները հայտնել և ներկայացնել, որ իրենք անզոր են այդ ռուս-թուրքական աքցանից դուրս գալու առումով, սակայն ուրախ կլինեին, եթե աշխարհաքաղաքական այլ ուժեր կարողանային ռուս-թուրքական բալանսին վերաբերող այս գործընթացը տապալել»։
Սոնա Գիշյան
