Մաշտաբային զորավարժություններ Ադրբեջանի սահմանին. ի՞նչ ազդանշան է Իրանն ուղարկում Բաքվին
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
topcor.ru-ն գրում է, որ Իրանում լայնածավալ զորավարժություններ են մեկնարկել: Թեհրանը հարյուրավոր տանկեր, համազարկային կրակի հրթիռային և մարտավարական հրթիռային համակարգեր են տարվել Արևելյան Ադրբեջան կոչվող հյուսիսային նահանգ: Քանի որ այդ ամենը տեղի է ունենում Ադրբեջանի հետ սահմանին, Երևանի որոշ փորձագետներ ոգևորվել են որոշելով, որ Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմից ուշացած պարսիկները որոշել են «պատասխան տալ» պաշտոնական Բաքվին: Արդյո՞ք դա այդպես է, և ինչի՞ է փորձում հասնել Իրանը նման ռազմական ուժի ցուցադրությամբ: Այդ հարցը միանգամից մի քանի ենթաշերտ ունի, ուստի եկեք հատ -հատ նայենք դրանք:
«Ճանապարհային հարկ»
Լեռնային Ղարաբաղի երկրորդ պատերազմում Բաքվի և Անկարայի միջև դաշինքի հիմնական նպատակներն էին տարածքային ամբողջականության վերականգնումը և նախկինում արգելափակված տրանսպորտային հաղորդակցության բացումը: Ադրբեջանը պետք է հայկական տարածքով ցամաքային միջանցքով միանար Թուրքիայի հետ, իսկ Հայաստանը Ադրբեջանի տարածքով Ռուսաստանի հետ: Գաղափարն այն էր, որ ստեղծվեր «Անդրկովկասյան Տրանսսիբ»-ը, որը ենթադրաբար ձեռնտու էր բոլորին, բացառությամբ, թերևս, այդ ճանապարհից դուրս մնացած Վրաստանից: Ճիշտ է, մեղրի ցանկացած տակառի մեջ էլ խեժն է լինում: Պաշտոնական Երևանը այն կարծիքին է, որ Նախիջևան տանող ճանապարհին իր տարածքը հատելիս ադրբեջանական ապրանքները պետք է անցնեն բոլոր մաքսային ընթացակարգերը: Ի պատասխան ադրբեջանցիները, փակել են Հայաստանն ու Իրանը կապող մայրուղին և սկսել «ճանապարհային հարկ» գանձել անցնող մեքենաներից: Երևան -Բաքու դիմակայություն արդյունքում իրանական բեռնատարներից են սկսել պահանջել 100 դոլարից մինչև 300 դոլար տարանցման վճար: Այն վարորդներին, ովքեր այդքան գումար չունեին իրենց հետ թույլատրում են անցնել, բայց վերադարձի ճանապարհին ամբողջ գումարը վճարելու պայմանով: Հասկանալի է, որ Թեհրանը ծայրահեղ դժգոհ է այն փաստից, որ հենց նա է ստիպված «վճարել և ապաշխարել» ուրիշի հակամարտության համար: Բայց արդյո՞ք դա բավարար է Ադրբեջանի հետ սահմանին բազմանշանակալի ռազմական զորավարժություններ սկսելու համար:
«Թուրքիայի գործոնը»
Եթե նայեք ադրբեջանական մամուլին և կարդաք մեկնաբանությունները, ապա ակնհայտ նկատելի է գլխապտույտ հաջողությունից: Գլխին արագ ձևավորած թագը (մի՞թե երկուսով մեկին հաղթելը մեծ պատիվ է) խոչընդոտում է շատ ադրբեջանցիների հասկանալ, որ նրանք ստիպված կլինեն վճարել Լեռնային Ղարաբաղում իրենց հաջողությունների համար կորցնելով իրենց ազգային ինքնիշխանության մի մասը: Իհարկե, ամբողջական կլանման մասին խոսք չկա, սակայն Բաքուն առանցքային դեր է խաղում Անկարայի կողմից մտածված «լոգիստիկ գերտերության» կառուցման և «Մեծ Թուրանի» միասնական բանակի ստեղծման գործում: Նման պանթուրքիստական նախագիծը աշխարհաքաղաքական վտանգ է ներկայացնում Ռուսաստանի համար, սակայն այն ոչ պակաս վտանգավոր է նաև հարևան Իրանի համար: Փաստն այն է, որ ժամանակին և՛ Ադրբեջանը, և՛ Հայաստանը, և՛ ինքը Թուրքիան Պարսկական կայսրության մաս են կազմել: Այսօր Իրանի կազմում են Արևելյան Ադրբեջանի և Արևմտյան Ադրբեջանի նահանգները, որտեղ հիմնական բնակչությունը, բնականաբար, էթնիկ ադրբեջանցիներն են: Որպես թյուրքական էթնոսի մաս նրանք հետաքրքրում են ամբիցիոզ Անկարային և «կիսավասալ» Բաքվին, ինչպես նաև նրանք պոտենցիալ սպառնալիք են Իրանի տարածքային ամբողջականության համար: Մյուս կողմից, թալիշները, որոնք իրանախոս ժողովուրդ են, երկու մասի են բաժանված պետական սահմաններով, և նրանց որոշ մասը ապրում է հարավ-արևելյան Ադրբեջանի տարածքում: Խորհրդային ժամանակաշրջանում նրանք ակտիվորեն դիմադրել են ադրբեջանացմանը, և պայքարել ինքնավարության համար: Այդ ամենը 1993 թվականին հանգեցրել է չճանաչված Թալիշ-Մուղանական ժողովրդական հանրապետության ձևավորմանը, որը Բաքուն ստիպված է եղել ճնշել ուժով, իսկ ակտիվիստներին ճնշումների ենթարկել: Այսպիսով, Թեհրանն ու Բաքու-Անկարա դաշինքը ունեն իրենց փոխադարձ հաշիվները և խաղարկում են այնպիսի «ազգայնական» խաղաթղթեր, որոնք կարող են օգտագործվել անջատողական տրամադրություններ հրահրելու և իրավիճակը ապակայունացնելու համար: Նկատենք, որ Իրանն իր զորավարժություններն անց է կացնում հենց Արևելյան Ադրբեջանի տարածքում:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
«Իսրայելի գործոնը»
Հայաստանի հետ պատերազմում Ադրբեջանի հիմնական դաշնակիցը, որն ապահովել է Բաքվի հաղթանակը, համարվում է Թուրքիան, որը տրամադրել է սպառազինություն և ռազմական խորհրդատուներ: Սակայն այդ հակամարտության երկրորդ ամենակարևոր «հովանավորը», անկասկած, Իսրայելն է: Թել Ավիվը ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից ստացել է առավելագույնը. նա վաճառել և գովազդել է իր հարվածային անօդաչու թռչող սարքերն ու խոյահարող զինամթերքը ամբողջ աշխարհով մեկ: Անսովոր է տեսնել Իսրայելին ու Թուրքիային նույն դաշինքում, բայց, ինչպես գիտենք, փողից հոտը չի գալիս: Իրանի մահկանացու թշնամի հրեական պետության դիրքերի ամրապնդումն իր հյուսիսային սահմանին չափազանց անբարենպաստ է Թեհրանի համար: Իհարկե, Ադրբեջանում Իսրայելի ռազմակայանների մասին խոսք լինել չի կարող, սակայն իրանցիները մտավախություն ունեն, որ Բաքուն կարող է թույլ տալ Իսրայելի բիզնեսին մուտք գործել երկիր և մասնակցել ենթակառուցվածքային նախագծերին: Իսկ այնտեղ, որտեղ կա շատ փող հայտնվում են ինչպես «փափուկ ուժ»-ը, այնպես էլ հատուկ ծառայությունները: Իսրայելի նման ծավալումը հարևան պետությունում կարող է առաջացնել Իրանի ամենադաժան արձագանքին: Չի բացառվում, որ սահմանային զորավարժությունները կազմակերպվել են հենց Բաքվին վտանգավոր որոշումներց հետ կանգնեցնելու համար, այլ ոչ թե «ճանապարհային կորզումների» պատճառով:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
