Ինչու՞ է Փաշինյանին պետք էրդողանը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
regnum.ru-ն գրում է, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ասել է, որ Երևանը «դրական ազդակներ է ստացել Թուրքիայից տարածաշրջանում խաղաղություն հաստատելու համար»: Նրա խոսքով «իրենք կգնահատենք այդ ազդակները և դրական ազդակներին կպատասխանեն դրական ազդակներով»:
Բայց եթե ժամանակագրական առումով հետևողական լինենք, ապա Փաշինյանը առաջինն է համապատասխան ազդակ ուղարկել Անկարային, երբ արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններից հետո ձևավորված Հայաստանի նոր կառավարության ծրագրում նշվել է Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման անհրաժեշտության թեզը: Այնուամենայնիվ, Երևանի կողմից քաղաքականության նման միտում դեռ վաղուց էր նախանշվել: Հիշենք, թե ինչպես այս տարվա գարնանը Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանն ասել էր, որ «Երևանը պետք է հարմարեցնի իր մոտեցումները Թուրքիայի նկատմամբ»: Նա նաև նշել էր, որ «սխալ կլինի միանշանակ ասել, որ ոչ մի սպառնալիք Թուրքիայից չի գալիս, սակայն տարածաշրջանում ընդհանուր գործընթացները բացում են նաև այլ հնարավորություններ»: Ճիշտ է, այն ժամանակ Հայաստանի ԱԳՆ -ն հերքել է Թուրքիայի հետ որևէ բանակցության առկայությունը, սակայն այսօր, ենթադրաբար, եկել է «Անկարայի հետ հարաբերությունների գործնական ճշգրտման ժամանակը»:
Թուրքիան այս անգամ արձագանքել է: Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, օտարերկրյա դեսպանների հետ զրույցում, ասել է, որ «հարավկովկասյան տարածաշրջանում երկարաժամկետ խաղաղության պայմաններ են ստեղծվել», և որ «այդ պայմանները ծագել են Լեռնային Ղարաբաղի օկուպացիայի ավարտից հետո»: Նրա խոսքերով, «եթե Հայաստանն օգտագործի այս հնարավորությունը, ապա իրենք կձեռնարկեն անհրաժեշտ քայլեր»: Ճիշտ է, դեռ պարզ չէ, թե կոնկրետ ի՞նչ քայլերի մասին են խոսում կողմերը, բայց բոլոր նշաններով նրանք պատրաստվում են, առաջին հերթին, վերականգնել դիվանագիտական հարաբերությունները: Անկարան առաջնորդվում է բավականին հստակ աշխարհաքաղաքական հաշվարկներով: Նա հասկանում է, որ առանց Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման անհնար կլինի հասնել 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի խաղաղ համաձայնագրի այն կետերի իրականացմանը, որոնք նախատեսում են տարածաշրջանում կապի միջանցքների ապաշրջափակում և, մասնավորապես, Զանգեզուրի միջանցքի բացում, որը կապում է Արևմտյան Ադրբեջանը Նախիջևանի և Թուրքիայի հետ: Միաժամանակ, Թուրքիան շարունակում է Անդրկովկասում օբյեկտիվորեն ամրապնդել իր ազդեցությունը, որն այսօր համարում է անբավարար: Բացի այդ, Անկարայում Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը դիտարկվում է որպես ներքաղաքական ժողովրդավարացման գործընթացների հիմնական գործընթաց իր տարածքում բնակվող քուրդ և ոչ միայն քուրդ ծագումով քաղաքացիների հետ պատմական հասարակական համաձայնության ձեռքբերման համատեքստում: Թուրքիան փորձում է ամրանալ այդ ուղղությամբ:
Վերջապես, կարելի է ենթադրել, որ Անկարան ցանկանում է ակտիվացնել համագործակցությունը ԵԱՏՄ-ի հետ, որի լիիրավ անդամն է Հայաստանը: Ինչ վերաբերում է Երևանին, ապա տարածաշրջանային մեկուսացումից դուրս գալու և դեպի Մերձավոր Արևելք ազատ շարժում սկսելու նրա ցանկությունը հասկանալի է: Մյուս կողմից, ցանկություն կա Անկարայի հետ հարաբերությունները դուրս բերել Բաքվի վերահսկողությունից: Շատ փորձագետների կարծիքով, «թուրքական խաղաքարտ» խաղալու Փաշինյանի ցանկությունը պայմանավորված է հայ-թուրքական հարաբերությունները ԱՄՆ-ի և Արևմուտքի հետ Թուրքիայի հարաբերությունների համատեքստ մտցնելու մտադրությամբ, որտեղ «հայկական սփյուռքի ազդեցությունն ավանդաբար ուժեղ է»: Ինչպես գրում է Milli Gazete թուրքական հրատարակությունը «շարժվելով դեպի ամերիկյան առանցք Երևանը շուտով կարող է հայտարարել ԵՄ -ին և ՆԱՏՕ -ին անդամակցության առաջարկների մասին»: Արդյո՞ք նման դատողությունները ճիշտ են, այլ հարց է: Բայց փաստ է, որ Անկարան երևանյան իրադարձություններն ընկալում է դատողությունների և աշխարհաքաղաքական իրավիճակի գնահատման սեփական համատեքստում:
Տարածաշրջանային տեսանկյունից Երևանը իրեն դիրքավորում է որպես Ռուսաստանի ռազմավարական դաշնակից, ՀԱՊԿ և ԵԱՏՄ անդամ: Միարժամանակ նա համագործակցում է ՆԱՏՕ -ի և ԵՄ -ի հետ: Տարածաշրջանում ստեղծված ստատուս քվոն սովորական է դարձել Թուրքիայի համար, որը Հայաստանի հետ հարաբերությունները կապում էր Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հետ: Այժմ Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո, իրավիճակը փոխվել է: Ըստ թուրք քաղաքական գործիչ, ընդդիմադիր Ժողովրդահանրապետական կուսակցության անդամ, Ստամբուլի հայաբնակ Շիշլին շրջանի նախկին նախագահ Մուստաֆա Սարիգյուլի «Թուրքիան ԱՄՆ-ի միջոցով գրեթե հայտնվել է արևմտյան հայկական սփյուռքի անմիջական ազդեցության գոտում, և փաստ չէ, որ կկարողանա ըստ ադրբեջանական սցենարի գործել այլ ուղղությամբ»: Ներկայումս Թուրքիան Հայաստանը գնահատում է նախ «Կովկաս և Մերձավոր Արևելք» աշխարհաքաղաքական լայն համատեքստում, և երկրորդ հերթին «ողջամիտ մոտեցում ցուցաբերելու» Անկարայի կոչը Երևանին այլևս կապված չէ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությամբ, որը, շատ փորձագետների կարծիքով, ընկալվում է որպես «Անկարայի նոր հետաքրքիր արձագանք»:
Ի՞նչ է լինելու հաջորդիվ: Եթե կոնկրետ գործողություններ հետևեն Փաշինյանի և Էրդողանի խոսքերին, ապա մոտ ապագայում պետք է ակնկալել փոխգործակցության մեխանիզմների առաջացում «երկու երկրների միջև նորմալ հարաբերություններ հաստատելու և փոխադարձ վստահության մթնոլորտ ստեղծելու համար»: Բայց կոնկրետ այս պահին խնդիրն այն է, որ դեռ պարզ չէ, թե ի՞նչ ձեւաչափով են ընթանալու բանակցությունները, ի՞նչ հաջորդականությամբ և ի՞նչ հարցերի շուրջ, քանի որ ապահովել տարածաշրջանային կայունություն, առանց որևէ նշման այն ռազմավարության, որով հնարավոր է հասնել հարաբերությունների նորմալացման, նման է ջրի վրա նկարելուն: Առայժմ Փաշինյանի ու Էրդողանի հռետորաբանությունը զուրկ է ծանրությունից:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
