Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … զուգարանի թուղթ

Ներկայումս բոլորն են ամեն օր օգտագործում զուգարանի թուղթ, բայց քչերը գիտեն, թե ինչպես է այն հայտնվել: Արտաթորելուց հետո հետույքը մաքրելու նյութը որոշվել է կապված մարդու բնակության վայրից, իսկ այն թե երբ է առաջին անգամ մարդը դա արել, բնականաբար անհայտ է: Առափնյա տարածքներում, նախքան զուգարանի թղթի գյուտը, օգտագործվել են խեցիները: Հավայան կղզիներում թղթին փոխարինել են չորացրած կոկոսի կեղևները: Բնականաբար անտառային տարածքներում, կամ ընդհանրապես բնության գրկում օգտագործվել են ծառերի և խոտաբույսերի լայն տերևները: Իսկ եթե մարդը  ծնվել է հարուստ ու բախտավոր  թագավորական ընտանիքում, ապա անպայման օգտագործել է ժանյակյա կամ բրդե կտորներ: Հին Հռոմի ցանկացած հանրային զուգարանում միշտ եղել են փայտիկներ, որոնց վրա սպունգ է եղել ամրացված և դրված աղաջրի  դույլի մեջ: Այնտեղ հարուստ մարդիկ կտորեղենը գերադասել են սպունգից, իսկ վարդի ջուրը աղաջրից: Գաղութային Ամերիկայի բնակչությունը օգտագործել է եգիպտացորենի ցողուններ: Զուգարանի թղթի պատմության մեջ նոր փուլ է սկսվել 1700-ական թվականներից: Այդ ժամանակ մարդիկ սկսել են օգտագործել օրաթերթերը և ամսագրերը, որոնք այդ ժամանակ արդեն հասանելի են եղել հանրությանը: Կարելի է ասել, որ Գուտենբերգը թերթերի տպագրության իր գյուտով,  նաև հայտնագործել է զուգարանի թուղթը: 19-րդ դարում Ամերիկայի քաղաքացիների շրջանում Sears կատալոգը շատ տարածված է եղել: Այն պարզապես մեխից կախել են զուգարանում, և նրա էջերից ստացվել է շատ փափուկ զուգարանի թուղթ (100 թերթ): Այն բանից հետո, երբ տպագրության համար սկսել են օգտագործել փայլուն հաստ թուղթ  (1930 թվական)՝ կատալոգը դադարել է պահանջված լինել: Զուգարանի թուղթն առաջին անգամ սանիտարահիգիենիկ նպատակներով օգտագործել են Չինաստանում: Ավելի վաղ այս ամենի մասին հիշատակվել է մ.թ. ա. 589 թվականին: 1391 թվականից կայսերական արքունիքում տարեկան օգտագործվել է 720 հազար թերթ զուգարանի թուղթ (61x91 սմ), ինչպես նաև 15 000 հատուկ հաստ, փափուկ և նուրբ  թուղթ (19,4 սմ), որը նախատեսված է եղել կայսեր ընտանիքի համար: Առաջին անգամ 1857 թվականին է նյու-յորքցի գործարար Ժոզեֆ Գայետին արտադրել զուգարանի թուղթ` կոկիկ, քառակուսի կտրված և տուփերում փաթեթավորված: Նա այնքան է տպավորվել իր գյուտով, որ իր անունը տպագրել է յուրաքանչյուր թղթի վրա: Որպես այդպիսին` զուգարանի թուղթը (գլանաթղթի տեսքով) հայտնաբերվել է 1880-ական թվականներին բրիտանացի  Օկլոկի կողմից և կոչվել է «թղթե փաթաթուկ»: Զուգարանի գլանաթղթի առաջին սերիական արտադրությունը սկսվել է 1890 թվականին ԱՄՆ-ի թղթի գործարանում, որը պատկանել է Արթուր Սքոթին և կոչվում է Scott Paper, սակայն, որքան էլ որ զարմանալի է, գործարանի անունը նշված չի եղել այդ արտադրանքի վրա: Անցքերով մասերի բաժանված գլանաթղթով զուգարանի թուղթը հորինել է գերմանացի գործարար Հանս Կլենկը 1928 թվականին: Յուրաքանչյուր գլանաթղթում նախատեսված է եղել հազար թերթիկ` իրարից փորվածքով բաժանված: Կլենկը կասկած չուներ «փաթաթուկ»-ի արդյունաբերական արտադրության անհրաժեշտության մեջ, և 1928 թվականին նա Լյուդվիգսբուրգ քաղաքում գործարան է հիմնել: Գործարանի անվան համար նա կիրառել է իր անվան և ազգանվան առաջին տառերը` Hakle: Բացի այդ, նրա գլխում հոգեբանական տեսանկյունից մի փայլուն և արդյունավետ գաղափար է ծագել, և որպես գովազդային կարգախոս օգտագործվել է «Օգտագործեք Hakle և Դուք ստիպված չեք լինի գործածել «զուգարանի թուղթ» բառերը»: 15 տարի անց Լոնդոնում գտնվող սուրբ Էնդրյու թղթի գործարանը արտադրել է առաջին երկշերտ զուգարանի թուղթը, որը տարբերվել է այլ թղթերից իր բարձրորակ փափկությամբ և ամրությամբ: 20-րդ դարի վերջում շատ արդյունաբերողներ սկսել են արտադրել զուգարանի խոնավ թուղթ: Զուգարանի խոնավ թուղթը, ինչպես երևում է, սկսել են արտադրել խոնավ անձեռոցիկների ընդօրինակմամբ, բայց, ի տարբերություն դրանց, նրանք արագ են լուծվում ջրում:

Կ.Խաչիկյան