Նիկոլ Փաշինյանը որին մենք արժանի ենք
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
rusplt.ru-ն գրում է, որ «Քաղաքացիական պայմանագրի» հաղթանակը իրոք տարօրինակ երևույթ է թվում Հայաստանի քաղաքական կյանքում, հատկապես Ադրբեջանի հետ զինված հակամարտության աշնանային սրման ընթացքում Լեռնային Ղարաբաղի տարածքների մի մասի կորստից հետո: Հիշեցնենք, որ Երևանը այն ժամանակ ուղղակի ռազմական օգնություն չի ցուցաբերել չճանաչված հանրապետության աշխարհազորին: Շատ առումներով հենց այդ գործոնն է ազդել վեցշաբաթյա պատերազմի արդյունքի վրա: Նոյեմբերի 10-ի գիշերը Կրեմլում Փաշինյանը ստորագրել է այսպես կոչված եռակողմ պայմանագիր, համաձայն որի` Ղարաբաղի գրավված շրջանները անցել են Ադրբեջանին:
Հետո վարչապետը փորձել է այդ փաստաթուղթը ներկայացնել որպես ռազմաճակատի աղետալի իրավիճակի միակ ողջամիտ լուծում: Սակայն տասնյակ հազարավոր քաղաքացիներ դուրս են եկել Երևանի փողոցներ և ներխուժել կառավարության շենքը:
Ճիշտ է, ոչ մի հեղաշրջում էլ տեղի չի ունեցել: Հայաստանում չի եղել մի ուժ, որը փորձեր կամ գոնե պատրաստակամություն հայտներ իշխանությունն իր ձեռքը վերցնել: Ձմռանը Փաշինյանի ընդհարումը զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի հետ սրվել է, բայց այս անգամ էլ զինվորականները չեն համարձակվել հեղափոխություն անել: Վարչապետը, օգտվելով նման անվճռականությունից, փոխել է ռազմական էլիտան իրեն հավատարիմ մարդկանցով և ապա հաղթել ընտրություններում, քանի որ ընդդիմությունը չի կարողացել համախմբվել և հանդես գալ միասնական ճակատով:
Մեծամասամբ Փաշինյանի հաջողությանը նպաստել է Ռուսաստանի սպասողական դիրքորոշումը: Հայաստանի նախկին ղեկավարության և երիտասարդ ընդդիմության հսկայական թվով ներկայացուցիչներ են «ստուգատեսի» ներկայացել Մոսկվա: Սակայն Կրեմլը հույս չի դրել նրանց վրա: Հնարավոր է, որ Մոսկվան առաջնորդվել է սոցհարցումների արդյունքներով և որոշել է չմիջամտել ներհայաստանյան քաղաքական գործընթացներին մինչև արտահերթ ընտրությունները:
Ինչ էլ որ լինի, Փաշինյանը եղել և մնում է Հայաստանի ամենահայտնի քաղաքական գործիչը: Եթե մարդիկ չէին ցանկանում ընտրել նրան, ապա Հայաստանում կա՛մ բողոքական քվեարկության որոշ տարրեր կլինեին, կա՛մ ընտրությունների սաբոտաժ: Բայց ընտրություններին մասնակցությունը կազմել է գրեթե 50%: Հանրապետության քաղաքացիները գնացել են ընտրատեղամասեր և հիմնականում քվեարկել «Քաղաքացիական պայմանագրի» օգտին:
Այս իրավիճակը լավագույնս է շեշտում հայ հասարակության և քաղաքական գործիչների թերությունները, որոնք արտահայտվում են դժվար ոչ ժողովրդահաճո որոշումների համար պատասխանատվություն ստանձնելու վախով, կրիտիկական պահին ինքնակազմակերպման անկարողությամբ, անլրջությամբ և ռազմավարական մտածողության ամբողջությամբ բացակայությամբ:
Մոսկվայի համար, որը պասիվ հետևում էր Փաշինյանի հեղինակության վերամարմնավորմանը, հիմնական հարցն այն է, թե որքանո՞վ Հայաստանի վարչապետը կշրջվի դեպի Ռուսաստան: Կարելի՞ է արդյոք նրան անվանել Ռուսաստանի համար լիովին հավատարիմ գործիչ: Իհարկե, Փաշինյանի քաղաքականությունը որոշակի վերափոխման է ենթարկվել: Նա իշխանության է եկել որպես արևմտամետ առաջնորդ և, ինչպես կարծում էին նրան սատարողները, անձնավորում էր Հայաստանի նոր ուղին, որն առնվազը Ռուսաստանից ավելի անկախ պետք է լինի: Իր պաշտոնավարման առաջին շրջանում Փաշինյանը, չնայած սկսել էր սիրախաղ Արևմուտքի հետ, բայց հակառուսական քայլեր չէր ձեռնարկել, իսկ ղարաբաղյան հակամարտությունը նրա քաղաքականությունն էլ ավելի է «ռուսամետ» դարձրել: Սակայն, ըստ էության, դժվար թե կարելի է պնդել, որ Հայաստանի վարչապետն իսկապես գիտակցել է, որ Ռուսաստանը որպես հայոց պետականության պահապան և Ղարաբաղի անձեռնմխելիության երաշխավոր այլընտրանք չունի: Բայց Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում շարունակվող ռազմական լարվածությունը Փաշինյանին հնարավորություն չի տալիս մանևրելու դեպի Արևմուտք: Ղարաբաղյան խնդրի նկատմամբ Մոսկվայի ուշադրության փոքր-ինչ թուլացումը միանգամից կհանգեցնի սրացման, որը, հաշվի առնելով ուժերի հարաբերակցությունը, կրկին կավարտվի հայկական զորքերի պարտությամբ:
Վեցշաբաթյա պատերազմի ավարտից հետո Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը բազմաթիվ հակասական հայտարարություններ է արել հայ ժողովրդի հետ հարաբերությունների ապագա կառուցվածքի վերաբերյալ: Մի կողմից, նա առաջարկել է սահմանազատել սահմանը և թաղել պատերազմի կացինը: «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը լուծված է, Հայաստանը պետք է դա ընդունի և մեզ հետ աշխատի սահմանները որոշելու ուղղությամբ», - ասել է Ալիևը հունիսի վերջին ադրբեջանական բանակի ղեկավարության հետ հանդիպման ժամանակ: Միևնույն ժամանակ, Ադրբեջանի ղեկավարը հստակ ասում է, որ Բաքուն չի պատրաստվում հրաժարվել տարածքային պահանջներից: Օրինակ վերջերս Ալիևը հրամանագիր է ստորագրեց երկիրը տնտեսական շրջանների բաժանելու մասին, որը ներառում է նաև Ստեփանակերտը և մի շարք այլ անվերահսկելի ղարաբաղյան բնակավայրեր:
Անցյալ ամսվա կեսերին Բաքվի մեկ այլ սադրանք էր Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի այցը Ղարաբաղ, որի ընթացքում ստորագրվել է Շուշայի հռչակագիրը դաշինքի մասին: Կրեմլը չի մեկնաբանել այդ ամենը:
Հուլիսի սկզբին Գեղարքունիքի մարզի սահմանին փոխհրաձգություն է եղել, որի արդյունքում վիրավորվել է մեկ հայ և երկու ադրբեջանցի զինծառայող: Ըստ ամենայնի, իրավիճակը սահմանին դառնում է ռազմական սպառնալիքի նոր աղբյուր: Այժմ Երևանը փորձում է Մոսկվայից ստանալ հայ-ադրբեջանական սահմանին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրներից Ռուսաստանի ռազմական անձնակազմի կամ դիտորդների տեղակայման: բայց Կրեմլը դեռ չի համաձայնվել Հայաստանի վարչապետի այդ ծրագրին և պատրաստ չէ այն հրապարակայնորեն քննարկել: Միգուցե Մոսկվան այդպիսով փնտրում է նոր գործիք, որը կամրապնդի իր ազդեցությունը Փաշինյանի վրա: Ճիշտ է, Ռուսաստանի ղեկավարությունը պետք է հասկանա, որ նման խաղերը կարող են հանգեցնել Անդրկովկասում թուրքական դիրքերի ամրապնդմանը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
