Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ` մոտոցիկլ Յավա
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Երկար տարիներ Յավա մոտոցիկլը խորհրդային ժողովրդի մոտ ամենամատչելի և տարածված մոդելն է եղել: Դրա ժողովրդականությունը կարելի է համեմատել միայն Ամերիկայում Harley-Davidson մոտոցիկլի ժողովրդականության հետ: Հենց Յավան է դարձել խորհրդային բայկերների առաջին մոտոցիկլը:
Յավա մոտոցիկլետի ստեղծման պատմությունը սկսվել է Չեխոսլովակիայում անցյալ դարի քսաներորդ կեսերին: Շատերը սխալմամբ հավատում են, որ այն իր անունով պարտական է համանուն կղզուն: Բայց դա այդպես չէ: Անունը միավորում է ընկերության սեփականատիրոջ չեխ Յանիչեկի անվան առաջին երկու տառերը և գերմանական Wanderer ընկերության անվան առաջին երկու տառերը, որոնցից էլ Յանիչեկը գնել էր իր առաջին մոտոցիկլ արտադրելու լիցենզիան:
Արդեն 1929 թվականին արտադրվել է առաջին մոդելը Յավա-500 Ռումպալ անվամբ: Հետագայում մշակվել և արտադրվել են այդ մոտոցիկլների ավելի քան 30 փոփոխություններ: Դրանց մի մասն այսօր էլ արտադրվում են Չեխիայում: Ամենատարածվածը եղել են 250/350 սմ2 շարժիչով մոտոցիկլետները:
Յավան նպաստել է Չեխոսլովակիայում բազմաթիվ մոտոկոնստրուկտորների հայտնմանը, ինչպիսիք են, օրինակ, Իոզեֆ Յոզեֆը, որը ստեղծել է Յավա Ռոբոտ հայտնի մոդելը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ Չեխոսլովակիայի տարածքը գրավել են գերմանացիները, Յավա ընկերությունը զբաղվել է Վերմախտի մոտոցիկլային պարկի նորոգմամբ: Բայց նույնիսկ այդ ժամանակահատվածում կոնստրուկտորները գաղտնի շարունակել են աշխատել նոր մոդելների ստեղծման վրա: Նրանք իրենց ստեղծած մոտոցիկլերին արտաքին նմանություն են տրվել գերմանական մոտոցիկլետների հետ դրանք ներկելով քողարկիչ գույներով, որպեսզի հնարավոր լինի իրականացնել առաջին փորձարկումները:
Պատերազմից հետո Յավա ընկերությունը ազգայնացվել է, բայց շարունակել է արտադրել մոտոցիկլներ, իսկ 1957 թվականից սկսած` սկսել է իր արտադրանքը մասսայական արտահանել ԽՍՀՄ: Յավա-350/634- ի ավելի քան 3 միլիոն օրինակ է ներմուծվել ԽՍՀՄ 1973-1983 թվականներին: Միանգամայն ակնհայտ է, որ այդպիսի ժողովրդականությունն արտացոլվել է նաև խորհրդային կյանքի այլ ոլորտներում՝ կինո, երաժշտություն և այլն: Ֆիլմերի հերոսները մեկ անգամ չէ, որ էկրաններին են հայտնվել Յավա-350 մոտոցիկլներով, բավական է հիշել «Ադամանդե ձեռքը» կամ «Էլեկտրոնիկայի արկածները» ֆիլմերը:
1997 թվականին Յավա ընկերությունը վերակազմավորվել է Յավա-Մոթորսի, որը նույնպես շարունակել է արտադրել մոտոցիկլներ: Յավա մոտոցիկլը ուշագրավ հետք է թողել մոտոցիկլների արդյունաբերության պատմության մեջ: Ներկայումս էլ Յավան համարվում է լավ մոտոցիկլ, բայց նրա համար դժվար է մրցակցել ճապոնական նմանատիպ մոդելների հետ, այնպես որ հետխորհրդային տարածքում այն այլևս չունի այնպիսի ժողովրդականություն, ինչպես նախկինում էր: Չնայած շատերի, հատկապես քառասունից բարձր տարիքի մարդկանց համար, Յավան մնում է ամենալավ մոտոցիկլը:
Նյութը հրապարակաման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
