Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ՝ խցանահան
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Գինին միշտ չէ, որ շշալցրել են: Մինչև ապակյա շշերի հայտնվելը այն պահեստավորվել է տակառներում և կճուճ-կարասներում: Ավելի ուշ, երբ գինին սկսել են շշալցնել, սկսել են շշերը խցանելու համար օգտագործել խցանափայտի կաղնու կեղևից պատրաստված խցան այնպես, որ խցանի մի մասը դրսում լինի (շամպայնի ներկայիս խցանի նման): Նման կերպ խցանը ձեռքով դուրս հանելը հեշտ է եղել: Այնուամենայնիվ, ելնելով խցանափայտի խնայողության պահանջից, շուտով սկսել են խցանները մինչև վերջ խցկել շշերի պարանոցի մեջ՝ զրկելով այն վերին մասից: Հենց այդ ժամանակ էլ գինու շշի խցանը հանելու խնդիր է առաջացել, և այդ նպատակով սկսել են կիրառել բազմազան մեթոդներ: Օրինակ՝ ոմանք հարվածել են շշի հատակին, ոմանք թափահարել այն, ոմանք ծակել խցանը կամ այն ներխրել դեպի ներս, իսկ որոշներն էլ նախընտրել են ուղղակի կտրել կամ կոտրել շշի պարանոցը: Հենց այդ ժամանակ էլ հայտնաբերվել է խցանահանը: Ճշգրիտ տվյալներ խցանահանի ստեղծողի մասին չեն պահպանվել, բայց պատմության մեջ խցանահանի մասին առաջին գրավոր հիշատակումը, որպես «պողպատե պտուտակ խցանը դուրս քաշելու համար», թվագրվում է 1681 թվականով: Խցանահանի համար տրված առաջին արտոնագիրը թվագրվում է 1795 թվականով, և տրվել է բրիտանական նախարարներից մեկին՝ Սամյուել Հենշելին:
Դրանից հետո 1802 թվականին արտոնագրվել է առաջին մեկ լծականի խցանահանը: Դրա ստեղծող եղել է Էդվարդ Թոմփսոնը, որը բաժանել է խցանը հանելու գործընթացը մի քանի փուլերի: Իսկ ահա կողմնային լծակներով առաջին խցանահանը արտոնագրվել է այլ անգլիացու՝ Լանդի կողմից 1855 թվականին: Այս դեպքում լծակը գտնվել է վերևում: Առաջին երկլծականի խցանահանը, որը օգտագործվում է նաև ներկայումս արտոնագրել է անգլիացի Հիլլը 1888 թվականին: Այնուամենայնիվ Հենշելի խցանահանը չի մոռացվել, և նույն տարում ամերիկացի Բաննետը արտոնագրել է նորարացված խցանահան, որին զոդված է շշի պարանոցին նստող հատուկ գլխադիր, որը թույլ է տալիս խցանահանը պտտել հեշտությամբ:
Այնուամենայնիվ, որպես առավել հաջողված խցանահան, թերևս, պետք է համարել Հերբերտ Ալենի ստեղծած խցանահանը, որը ստեղծվել է 1979 թվականին և կոչվում է Screwpull: Այս դեպքում գաղափարը այն է, որ կարելի է խցանը շշից հանել առանց ֆիզիկական ջանքեր գործադրելու: Screwpull-ը արագորեն է ձեռք բերել ժողովրդականություն, քանի որ այն հեշտությամբ է մտցվում խցանի մեջ, այնուհետև հնարավորություն է տալիս հեշտությամբ հանել այն շշի պարանոցից: Ալենը այդ ամենի վրա կանգ չի առել և նախ ստեղծել է այդ խցանահանի գրպանի տարբերակը, այնուհետև լծակային տարբերակը: Վերջինս թույլ է տալիս հեշտությամբ դուրս հանել խցանը՝ սեղմելով լծակը: Լծակային խցանահաները համատեղում են իրենց մեջ ձևավորում, պարզություն և հարմարավետություն: Ներկայումս խցանահաների որոշ վաղ մշակումներ զգալի քանակությամբ աճուրդի են հանվում: Բայց նրանց գինը պարզապես հարգանքի տուրք է իրենց տարիքին և եզակիությանը, քանի որ նրանք շատ առումներով են զիջում Screwpull խցանահանին:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
