Լեռնային Ղարաբաղը և Բայդենի նոր քաղաքականության կանխազգացումը
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
regnum.ru-ն գրում է, որ ադրբեջանական թերթերը հայտնում են, որ ամերիկացի մի խումբ կոնգրեսականներ դիմել են ԱՄՆ-ի պետքարտուղարին և Պաշտպանության նախարարին, խնդրելով ավելի ակտիվորեն մասնակցել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը, այդ թվում Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի շուրջ բանակցություններին: Հաղորդումներ են եղել նաև այն մասին, որ ԱՄՆ-ի Պետդեպարտամենտը մտադիր է վարձել մասնագետի, որին վստահված կլինի վերահսկել ոչ միայն ամերիկյան իրավապահ մարմինների աջակցության ծրագրի իրականացումը Հայաստանում, այլ նաև «ձևակերպել և խթանել ԱՄՆ-ի կառավարություն քաղաքական ընթացքը և նպատակները»: Բաքվում այդ տեղեկատվությունից նյարդայնացած են:
Այնտեղ հայտնի է, որ 2020 թվականի վերջին Ադրբեջանի, Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի ստորագրումից անմիջապես հետո, ԱՄՆ-ի ազգային հետախուզական ծառայությանը հանձնարարվել է պատրաստել զեկույց Կոնգրեսի համար, որում նախ կներկայացվեն ամերիկացիների և նրանց դաշնակիցների ռազմավարական շահերը, երկրորդը Վաշինգտոնի դիրքորոշումը Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերաբերյալ, և երրորդը Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների հեռանկարները: Բացի այդ, Ամերիկայի Ձայնի հայաստանյան ծառայությունը հաղորդել է, որ Կոնգրեսը մշակել է օրինագիծ ՀՀ տնտեսությանը օգնելու համար, դա միջոցառումների նոր փաթեթ է համաճարակի համատեքստում` գրեթե 900 միլիոն դոլլար:
Հիմա դժվար է ասել, թե երբ պետք է Բայդենից հատուկ հայտարարություններ ակնկալել Անդրկովկասում ԱՄՆ-ի նոր քաղաքականության և մասնավորապես Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ: Առայժմ ամերիկացի փորձագետները ակտիվորեն քննարկում են պատճառները, իրենց խոսքերով, «ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ նախագահ Դոնալդ Թրամփի պասիվ քաղաքականությունը»: Ինչպես գրում է հայտնի փորձագետ Մայքլ Ռուբինը «The National Interest»-ում «այդ պահին ԱՄՆ-ի ռազմավարությունը խճճված է եղել, և հակամարտությունը դադարեցնելու համար Վաշինգտոնը ստիպված էր ոչ թե հույսը դնել ԵԱՀԿ-ի կամ Մինսկի խմբի վրա, այլ ճանաչել կամ սպառնալ ճանաչել՝ Կոսովոյի օրինակով, Ղարաբաղը»: Ի դեպ, դրա վրա էին հույս դնում ԱՄՆ-ում հայկական սփյուռքը, և Երևանի որոշակի քաղաքական շրջանակները: Ռուբինի խոսքով, դրա համար անհրաժեշտ էր ղարաբաղյան պատերազմը հստակ որակել որպես «ավտոկրատ Ադրբեջանի և ժողովրդավարական Հայաստանի դիմակայություն, վերականգնել 907-րդ հոդվածը և արգելել Ադրբեջանին օգնություն ցուցաբերելը»: Միաժամանակ անհրաժեշտ էր «ազդանշան ուղարկել Թուրքիային, ցույց տալով, որ այլ երկրների գործերին միջամտելը կարող է բացասական հետևանքներ ունենալ»:
Սակայն Թրամփը միայն «բարձր» հայտարարություններ էր անում ասելով, որ «կհաշտեցնի Հայաստանին ու Ադրբեջանին»: Բայց նրա վարչակազմը ղարաբաղյան ուղղությամբ ոչ մի առանձնահատուկ բան չի ձեռնարկել: Արդյունքում, Ադրբեջանը շահեց ղարաբաղյան պատերազմը: Բայց ազգային անվտանգության փորձագետ Մարկ էպիսկոպոսը պնդում է, որ «երկարաժամկետ հեռանկարում Բաքվի հաղթանակը կարող է արժենալ ավելին, քան Երևանի պարտությունը, քանի որ Ադրբեջանը հրաժարվել է իր ազգային ինքնիշխանության մի մասից»: Նրա խոսքով, «Թուրքիան պլանավորել, համակարգել և մեծ մասամբ իրականացրել է Ադրբեջանի ռազմական գործողությունները», իսկ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը համաձայնվել է Լեռնային Ղարաբաղում ռուս խաղաղապահների ներկայությանը Թուրքիայի ազդեցության աճին բացառապես աշխարհաքաղաքական հակակշիռ ստեղծելու նպատակով»:
Այդ կապակցությամբ Բայդենին առաջարկվում է փոխել Թուրքիայի և Ադրբեջանի նկատմամբ քաղաքականությունը, գործել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափով, առաջարկելով Ղարաբաղի կարգավիճակի առաջնային խնդիրը առաջ մղելը:
Ավելին, Ղարաբաղի հարցով խաղաղության պայմանագիրը ոչինչ չի ասում նրա կարգավիճակի մասին, ինչը նշանակում է, որ ԱՄՆ-ը կարող է օգտվել «դիվանագիտական հնարավորությունների բացից»: Դա հասկանում են Բաքվում: Պատահական չէ, որ Ալիևը կտրուկ քննադատում է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործունեությունը և կարծում է, որ «հակամարտությունն ավարտվել է»: Անկարայի կողմից կա նաև աշխարհաքաղաքական խաղի մի տարր, որն առաջարկում է այսպես կոչված կովկասյան պլատֆորմ ստեղծելու նախագիծ ՝ այնտեղ հրավիրելով Ադրբեջանին, Հայաստանին և Վրաստանին, բայց առանց Արևմուտքի մասնակցության: Միևնույն ժամանակ, թուրքական Habertürk- ի հրատարակությունը հիշեցնում է, որ Բայդենը, ի տարբերություն իր նախորդի, «անմիջական մասնակցություն է ունեցել ԱՄՆ-ի Կոնգրեսում այսպես կոչված «Հայոց ցեղասպանությունը» ճանաչելու ջանքերին: Բարաք Օբամայի նախագահության տարիներին, փոխնախագահի կարգավիճակում, նա վերահսկում էր Հայաստանին և Լեռնային Ղարաբաղին մարդասիրական օգնություն տրամադրելը: Բայդենը ջանքեր է գործադրել երկու երկրների միջև հարաբերությունների կարգավորման, Թուրքիայի հետ սահմանների բացման և առևտրի վերսկսման ուղղությամբ: Դժվար թե նման դոսյեով նա անտարբեր մնա Լեռնային Ղարաբաղում իրադարձությունների զարգացման նկատմամբ:
Բայց մինչ այժմ խաղաղության գործընթացում Միացյալ Նահանգների գործունեությունը սահմանափակվել է 5 միլիոն դոլար հատկացնելով Լեռնային Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների զոհերին օգնություն տրամադրող միջազգային և հասարակական այլ կազմակերպություններին: Միգուցե ապագայում ԱՄՆ-ի Դեմոկրատական կուսակցությունը կակտիվանա Հայաստանին աջակցելու հարցում փորձելով այն դարձնել նոր Վրաստան: Բայց շատ բան կախված կլինի Երևանի քաղաքական իրավիճակից: Հնարավոր է, որ Բայդենի օրոք գաղափարական ասպեկտը նույնպես ավելի շատ օգտագործվի: Ի դեպ, առկա տեղեկությունները, որ մի խումբ կոնգրեսականներ ԱՄՆ-ի պետքարտուղարին և Պաշտպանության նախարարին խնդրել են ավելի ակտիվ մասնակցություն ունենալ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացին, չի համընկնում Հայաստանում տիրող քաղաքական ծանր ճգնաժամի պահի հետ: Երևանում որոշ մարդիկ դա ընկալում են որպես որոշակի ազդանշան: Բայց թե կոնկրետ ինչպես կգործի Բայդենը այդ ուղղությամբ, դեռ դժվար է ասել:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
