Ամանորի խորհուրդը` ըստ եկեղեցու

Տարեմուտի (մեզանում ամանոր, կաղանդ, տարեգլուխ) տոնակատարությունը գալիս է դարերի խորքից և հնուց տարբեր ժողովուրդների գլխավոր տոներից է եղել և շարունակում է այդպիսին մնալ: Ըստ հայոց եկեղեցու մեծահռչակ վարդապետ սուրբ Գրիգոր Տաթևացու` Բաբելոնյան աշտարակաշինությունից հետո ազգերը «յուրաքանչյուրն իր տեղը` հեռավոր կամ մոտավոր աշխարհ մտնելուն պես` այդ օրը որպես տարեմուտ կարգեցին և իրենց որդիներին պատվիրեցին պատվել այդ օրը նվերներ տալով»:

Հին հայերը Նոր տարին կամ Ամանորը դիմավորել են ամռանը, սակայն 18-րդ դարում Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Սիմեոն Երևանցու տոմարով հայերը տարվա սկիզբը և Ամանորը սկսեցին նշել հունվարի 1-ին:

Այժմ բոլոր քրիստոնյա ազգերը Տարեմուտը տոնում են հունվարի 1-ին: Մինչ Քրիստոսի աշխարհ գալը ողջ մարդկությունը գերի էր դժոխքում՝ կաշկանդված հավիտենական մահվամբ: Քրիստոս ծնվելով հունվար ամսին՝ ազատեց մարդկանց դժոխքից , մահից` առաջնորդելով դեպի Երկնքի արքայություն:

Ահա թե ինչու է հունվարը տարվա առաջին ամիսը ու տարեմուտը համարվում: Հունվարի 1-ը մեր Տեր Աստծո ծննդյան ամսվա առաջին օրն է: Հունվարի 1-ին բոլոր եկեղեցիներում սուրբ Պատարագ է մատուցվում:

Հունվար ամսվա անվան ստուգաբանության և նշանակության վերաբերյալ մի ավանդություն կա: Ըստ դրա` հեթանոս հռոմեացիները Յանուս անունով աստված են ունեցել` 2 դեմքով` մեկը դեպի առաջ նայող, մյուսը` դեպի ետ: Այդ երկվությունը խորհրդանշում էր անցյալն ու ապագան, սկիզբն ու վերջը: Այս նշանակությունն էլ, հավանաբար, կապված է հունվարի` տարվա առաջին ամիսը լինելու հետ:

Ամանորը քրիստոնյաների համար կարևորագույն խորհուրդ ունի` Աստծուց անցնող տարվա համար շնորհակալ լինելու, խաղաղությամբ դեպի գալիք գնալու: Իհարկե, ամանորյա տոների ողջ զորությունը Սուրբ Ծնունդն է` հույսի, հավատի, սիրո անսպառ աղբյուրը։ Տարվա փոփոխությունը արժևորվում է Փրկչի ծննդյամբ, քանի որ Մանուկ Հիսուսի ծննդյամբ Աստծո արքայությունը հաստատվեց մեզանում, և մարդն իմաստավորեց իր գոյությունը։

Հայոց եկեղեցու սուրբ Հովհաննես Ոսկեբերանն ասում էր. «Կարծում են, որ եթե տարվա առաջին օրն ուրախության և հաճույքի մեջ անցկացվի, ապա տարին էլ այդպիսին կլինի։ Բայց տարին երջանիկ կլինի ըստ ամենայնի ոչ թե այն պատճառով, որ հարբած ես եղել առաջին օրը, այլ որ առաջին և բոլոր օրերին աստվածահաճ կյանքով ապրես։ Իսկ եթե առաքինանալու ջանք չգործադրես, այլ երջանկություն սպասես ամսագլխից և այդ օրերի հաշվարկից, ապա դրանից քեզ ոչ մի բարիք չի գա»։

Ամանորը մի շարք խորհորդներ ունի, որոնք, թվում է, թե պարզապես զարդարանքի մաս են, սակայն իրականում պարունակում են կրոնական հավատալիքի հստակ շեշտադրում:
Ամանորին բոլորը տոնածառ են զարդարում, որը դրախտի Կենաց ծառի խորհուրդն ունի: Քրիստոնեական աշխարհում այս ծառը կոչվում է նաև Ծննդյան ծառ, քանի որ կապվում է Կենդանի կենաց ծառի` Հիսուս Քրիստոսի հետ։ Տոնածառի գագաթը զադարող աստղը խորհրդանշում է Բեթղեհեմյան աստղը, որը մոգերին առաջնորդում էր դեպի մսուր, որտեղ ծնվելու էր ամենքիս Փրկիչը։ Եվ ինչպես մոգերն ընծաներ բերեցին Հիսուսին, այնպես էլ մենք ընծաներ ենք բերում Կենաց ծառին` այն զարդարելով:

Եղևնին ողողող լույսերը խորհրդանշում են հոգևոր լույսը, որով Փրկիչը լուսավորեց ողջ աշխարհը, իսկ բովանդակ փայլփլող եղևնին խորհրդանշում է շնորհների արքայությունը` Փրկչի Ծննդյամբ աշխարհին պարգևած։

Ամանորի գլխավոր խորհրդանիշներից մեկը Ձմեռ պապն է` (Դեդ Մորոզ, Սանտա Կլաուս) Զմյուռնիա քաղաքի Սուրբ Նիկողայոս Սքանչելագործ հայրապետը: Ճշմարիտ հավատքն ու քրիստոնեական բոլոր առաքինությունները մարմնավորող այս սուրբը Ամանորի գիշերը այցելում է բոլորիս տները և իբրև ամանորյա անակնկալ ընծա մատուցում իր բարությունն ու ջերմությունը` դրանք միմյանց փոխանցելու պատգամով:

Իրավամբ ամանորը բոլոր տոներից ամենագեղեցիկն ու ամենասիրելին է և դրա պատճառը հետևյալն է` այն ողողված է Աստծո սիրով, լույսով և հրաշքներով: