Ծանոթ ու միաժամանակ անհայտ` ֆեն
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Վարսահարդարիչների՝ Ֆեների, պատմությունը սկսվել է 20-րդ դարի առաջին կեսից: 1900 թվականին, շնորհիվ Դորտմունդյան «Սանիտաս» ընկերության (Գերմանիա), ավելի ճիշտ՝ դրա դիզայներական բյուրոյի, աշխարհը իմացել է նոր գյուտի՝ առաջին վարսահարդարիչի մասին: Այդ առաջին ֆենը իր կառուցվածքով ավելի շատ նման է եղել մեծ պահածոյի, որի մի կողմից եղել է փայտե բռնակ, իսկ մյուս կողմից կցված պողպատե խողովակ: Նայելով սարքին՝ կարելի էր մտածել, որ դա որոշակիորեն դեֆորմացված ցնցուղ է: Սարքի ներսում տեղադրված ներքին այրման շարժիչը տաքացնում էր պողպատե պարույրը, և արդյունքում առաջացած տաք օդը դուրս էր մղվում պողպատե խողովակի միջոցով: Մազերը չորանոցնելիս՝ ֆենը պետք է պահվեր մազերից մոտավորապես բացված ձեռքի հեռավորության վրա, քանի որ առավել սերտ շփման դեպքում մազերի ակամա կարող էին վառվել, քանի որ փչվող օդի ջերմաստիճանը հասնելիս է եղել մինչև 90 աստիճանի ըստ Ցելսիուսի: Մազի չորացման սարքի քաշը եղել է երկու կիլոգրամ:
«Ֆեն» անվան ծագման պատմությունը այն է, որ սարքը ստացել է այն քամու անունը, որը լեռներից չոր ու տաք օդ է փչում դեպի հովիտ: Բայց եղել են նաև վարսահաարդարիչի անվան այլ վարկածներ, որոնք տրվել են մազերի չորացման համար նախատեսված սարքի այլ մոդելներին («Զեփյուռ», «Լորելեյա» և այլն), բայց այդ բոլոր անուններից միայն «ֆենն» է արմատավորվել: Գերմաներեն լեզվի բացատրական բառարանում սկսած 1930-ականներից «ֆեն» բառը սկսել է ունենալ երկու իմաստ` քամի և կենցաղային սարք: Դորտմունդի գյուտարարների ստեղծած այդ առաջին ֆենը արժեցել է 39 մարկ, որը այդ օրերին համարվում էր մեծ կարողություն, մինչդեռ ամենաշքեղ վարսավիրանոց այցելելու համար բավական է եղել երկու մարկը: Այնուամենայնիվ չնայած այդքան բարձր գնին, ֆեների փորձնական առաջին խմբաքանակը (2,5 հազար հատ) սպառվել է մի քանի շաբաթվա ընթացքում:
Այդ առաջին ֆենը, անգամ իր կառուցվածքի անկատարությամբ, կարող էր մազերը չորացնել ընդամենը 5-10 րոպեում, և այն ժամանակվա կանանց համար, երբ գրեթե բոլորը երկար մազեր ունեին, դրանց լվացումը և չորացումը հրատապ խնդիր էր: Ավելի վաղ, նույնիսկ նախքան առաջին ֆենի հայտնվելը, կանայք գլխի էին ընկել չորացնել իրենց մազերը օգտագործելով հատուկ վառարաններ, որոնց վերևում ընդարձակվող խողովակ է եղել: Եղել են անգամ տիկնայք, որոնք չեն վախեցել թաց գլուխը մտցնել վառարանի մեջ կամ բաց կրակով չորացնել մազերը: Եվ պարզվել է, որ ֆենը շատ հարմար գործիք է: Ժամանակի ընթացքում այդ սարքը դարձել է ավելի թեթև ու փոքր, բայց միևնույն ժամանակ ՝ ավելի հզոր և գործառական:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
