Լավրովն ու Այվազյանը հակամարտության թեժ փուլից դուրս գալու ճանապարհին են
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
regnum.ru-ն գրում է, որ Մոսկվայում բանակցություններ են վարել Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը և նրա նոր հայ գործընկեր Արա Այվազյանը, ում այցը Մոսկվա առաջինն էր և բոլոր առումներով բնական էր այն բանից հետո, երբ նոյեմբերի 9-ին ստորագրվել էր Ռուսաստան-Ադրբեջան-Հայաստան եռակողմ համաձայնագիրը՝ Լեռնային Ղարաբաղում պատերազմը դադարեցնելու մասին: Դժվար իրավիճակ է ստեղծվել, քանի որ համաշխարհային դիվանագիտությունը, այդ թվում ՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, ձախողվել են նախ պատերազմը կանխելու, ապա այն կասեցնելու հարցում: Մարդասիրական զինադադարի կնքման երեք փորձ է եղել, որոնք գրեթե անմիջապես ձախողվել են հակամարտող կողմերի կողմից: Իրավիճակը փոխվել է միայն այն ժամանակ, երբ գործն իրենց ձեռքն են վերցրել Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, ինչպես նաև Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, որոնք էլ նախապատրաստել և ստորագրել են պատերազմը դադարեցնելու պայմանագիր, որն էլ ներկայումս որոշում է հակամարտության տարածաշրջանում իրադարձությունների ընթացքը: Պատահական չէ, որ իր հայ գործընկերոջ հետ բանակցություններից առաջ իր բացման խոսքում Լավրովը հայտարարել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության թեժ փուլից դուրս գալու սկիզբը, որն ունի համապատասխան դիվանագիտական առանձնահատկություններ, քանի որ անհրաժեշտ է գործնականում լրացնել համաձայնագիրը կոնկրետ բովանդակությամբ և մեխանիզմներով, որոնք թույլ կտան ինչպես փախստականներին, այնպես էլ ներքին տեղահանվածներին վերադառնալ իրենց բնակավայրեր, ստեղծել նոր հաղորդակցական լոգիստիկ ուղիներ, որոնք պետք է դրական դեր խաղան տնտեսական գործունեության վերակենդանացման, հակամարտության գոտում և տարածաշրջանում ամենօրյա բնականոն կյանքի հաստատման գործում: Այսինքն անել այն, ինչը դիվանագիտության անմիջական պատասխանատվության մեջ չէ, և որը կարելի է իրականացնել այլ գերատեսչությունների հետ համատեղ:
Ստեղծված իրավիճակի այս բացահայտված առանձնահատկությունը սուր զգացվել է Եվրոպայում, երբ հասկացել են, որ տարածաշրջանում չունեն լծակ զինված սրացումը դադարեցնելու համար: Ինչպես գրում է «New Eastern Europe» եվրոպական թերթը «այն բանից հետո, երբ Ալիևը ցույց տվեց, որ ղարաբաղյան հակամարտության նման հակամարտությունների լուծման միակ տարբերակը միայն բռնի ուժն է, արևմտյան ինտելեկտուալ դիվանագիտության ներկայացուցիչների բոլոր տեսական թեզերը պետք է նետվեն պատմության աղբանոց»: Իրոք, փաստ է և' միջազգային դիվանագիտության մակարդակով դիվանագիտական ջանքերի ձախողումը, և' նույնը պատերազմող կողմերի մակարդակով: Վերջերս պարզվել է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի երեք համանախագահները «հրաշքով պահպանել են միակարծիքությունը խաղաղ գործընթացի վերաբերյալ», բայց ներկայումս դա մակերեսային վերաբերմունքի օրինակ է, քանի որ մեծ տերությունները իրենց նեղություն չտվեցին խառնվել Լեռնային Ղարաբաղի նման «անկարևոր» խնդրին: Հետո հարց է առաջանում, թե որ կողմից պետք է հակամարտության մեջ նոր լուծումներ ակնկալել՝ ռազմական թե՞ դիվանագիտական: Եվ ահա թե ինչու, արտաքնապես, Լավրով-Այվազյան բանակցությունների արդյունքները որոշակիորեն «անշունչ», «լարված» տեսք ունեն, և ավելի շատ ուղղված են դեպի ապագան ու այլ կողմ: Կարևոր է դա հասկանալ, քանի որ խոսք է գնում նաև այլ «թեժ կետերում» իրադարձությունների տխուր զարգացումը կանխելու դիվանագիտության ունակության մասին: Լավրովը Այվազյանի հետ մամուլի ասուլիսում ներկայացրել է առաջնահերթ խնդիրները, որոնք պետք է լուծվեն Ղարաբաղում: Նա նշել է, որ Մոսկվան և Երևանը «համամիտ են, որ հայտարարության ստորագրումը ստեղծում է բոլոր անհրաժեշտ պայմանները Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության երկարաժամկետ կարգավորման համար, որը ելնում է հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդների և Հարավային Կովկասում իրավիճակը կայունացնելու շահերից ելնելով»:
Ռուս նախարարը գոհունակություն է հայտնել գրեթե մեկ ամիս հրադադարի ռեժիմի պահպանման, փախստականների վերադարձի գործընթացի, մահացածների փոխանակման, ռազմագերիների և անհայտ կորածների որոնման գործում առաջընթացի կապակցությամբ (հարց է ծագում, դիվանագիտությունն ի՞նչ կապ ունի դրա հետ): Ըստ Լավրովի՝ առաջին պլանում ներկայումս ենթակառուցվածքների, բնակարանային ֆոնդի, առողջապահության վերականգնման, նորմալ կյանքի հաստատման, տրանսպորտային միջանցքների ապաշրջափակման և տնտեսական կապերի օժանդակության խնդիրներն են, և այդ ամենը պետք է դրական դեր խաղա տնտեսական գործունեության վերակենդանացման և բնականոն կյանքի հաստատելու գործում: Եվ հետո նշվել է, որ «ներկայումս քննարկվում են նման նախաձեռնության գործնական խնդիրները, և դրանց իրականացմանը կմասնակցեն Ռուսաստանի շատ նախարարություններ և գերատեսչություններ»: Ճիշտ է այն, որ տարածաշրջանում հետհակամարտային վերականգնմանը միջազգային մասնագիտացված կազմակերպությունների ներգրավման հետ կապված հարցեր կան: Բայց երբ կողմերը հայտարարում են «տարածաշրջանում վստահության և համագործակցության մթնոլորտ ստեղծելու անհրաժեշտությունը ի շահ այնտեղ ապրող բոլոր ժողովուրդների և երկրների», բոլորը հասկանում են, որ խոսքը վերաբերում է խնդիրը տասնամյակների հեռանկարով լուծելուն և հայերի և ադրբեջանցիների հոգիներում մնացած վերքերին, որոնք շուտ չեն սպիանա:
Տեսանելի ապագայում, բայց ակնհայտորեն ոչ հիմա, հարց կառաջանա Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերաբերյալ, և հարց կառաջանա թե ինչպես, ինչ օրակարգով և երբ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը կսկսի աշխատել: Այժմ Մոսկվայի, Բաքվի և Երևանի համար գլխավորը Լեռնային Ղարաբաղում պատերազմը դադարեցնելու պայմանագրի կայունության ապահովումն է և՛ ներքին, և՛ արտաքին քաղաքական ուժերի արգելափակումը, որոնք նոր պատերազմի պլաններ են կազմում: Հավանաբար կողմերը ունակ են լուծել այդ խնդիրը:
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
