«Ցեղասպանությունը որպես մահակ. ինչպես է ԱՄՆ-ը ողբերգությունը օգտագործում քաղաքական նպատակներով»
ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆaif.ru-ն գրում է, որ դեկտեմբերի 12-ին ԱՄՆ-ի Սենատն ընդունել է Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանության ճանաչման բանաձև:
Երեք օր անց Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը հայտարարել է, թե, որպես պատասխան, թուրքերը կարող են ընդունել հնդկացիների ցեղասպանությունը: «A Haber» հրատարակությանը տված հարցազրույցում նա ասել է, որ «իրենք գաղտնազերծել են 1915 թվականին վերաբերող մոտ մեկ միլիոն փաստաթուղթ, և ցանկացողները կարող են ծանոթանալ դրանց հետ, իրենք խոսում են՝ ձեռքին ունենալով փաստաթղթեր, և հիմա իրենք էլ պետք է հանդես գան ամերիկացիների դեմ իրենց խորհրդարանի համանման որոշումով և դա կանեն, քանի որ անհնար է խոսել Ամերիկայի մասին և լռել հնդկացիների մասով, դա ԱՄՆ-ի պատմության խայտառակ էջ է»:
Այս սպառնալիքներով Էրդողանը չի բավարարվել: Ըստ Թուրքիայի նախագահի խոսքերի, Անկարան կարող է փակել Ինջիրլիկ և Քյուրեջիկ ռազմաբազաները ամերիկյան զինվորականների համար:
Չնայած դրան, ամերիկյան գեներալները, այնուամենայնիվ, կոչ են արել Էրդողանին «կառուցողական» մոտեցում ցուցաբերել ռուսական հակաօդային С-400 համակարգեր գնելու հարցում: Հավանաբար հենց դրանք էլ պատճառ են դարձել Թուրքիայի և ԱՄՆ-ի միջև առաջացած անհամաձայնության համար: Հայերի ցեղասպանություն է անվանվում 1915-1923 թվականներին Թուրքիայում տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձությունները:
Այն ժամանակ էթնիկ զտումների և մասսայական արտաքսումների հետևանքով զոհվել է, ըստ տարբեր տվյալների, 200 հազարից (թուրքական վարկած) մինչև 2 միլիոն հայ: Այդ իրադարձությունները ցեղասպանություն են համարում Եվրամիությունում, Լատինական Ամերիկայի երկրների մեծ մասում, Կանադայում, Ավստրալիայում, Լիբանանում և Վատիկանում:
Ռուսաստանը ևս 1995 թվականին հայերի այս հետապնդումները ճանաչել է որպես ցեղասպանություն: ԱՄՆ-ում երկար տարիներ քննարկել են, թե արդյոք պե՞տք է այդ ողբերգական իրադարձություններն ընդունել որպես ցեղասպանություն:
aif.ru-ի հետ զրույցում Մերձավոր Արևելքի ինստիտուտի (Վաշինգտոն) գիտական աշխատակից, Վալդայ ակումբի փորձագետ Գյուլնեյ Յիլդիզը ասել է, որ այս տարի Ամերիկայի և Թուրքիայի միջև առկա լուրջ ճգնաժամի առկայության պայմաններում ԱՄՆ-ի Կոնգրեսն, այնուամենայնիվ, հայերի ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձև է ընդունել, և դա խոսում է այդ ամենի քաղաքականացման մասին:
Վերջին ամիսներին ԱՄՆ-ը, կապված ռուսական С-400 համակարգերի գնման հետ, դադարեցրել է Թուրքիա F-35 կործանիչների և դրանց պահեստամասերի մատակարարումը, ամերիկացի քարոզիչի ձերբակալության պատճառով պատժամիջոցներ է մտցրել Թուրքիայի դեմ և քննադատել նրան Սիրիայում իրականացրած գործողությունների համար:
Հետաքրքիր է այն, որ եթե Ներկայացուցիչների պալատում հայերի ցեղասպանության մասին բանաձևը անցել է առանց բարդությունների, ապա Սենատում երեք անգամ արգելափակվել է նմանատիպ բանաձևի քվեարկությունը այն պարզաբանմամբ, որ նման փաստաթղթի ընդունումը կարող է վնասել Թուրքիայի հետ հարաբերություններին: Սակայն, այդուամենայնիվ, բանաձևն ընդունվել է:
Թուրքական արտգործնախարարությունում այն անմիջապես անվանել են «պատմության քաղաքականացման ամոթալի օրինակ»: Փոխարենը բանաձևին աջակցել են Հայաստանում: Twitter-ի իր էջում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը գրել է, որ «սա 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանության՝ 1,5 միլիոն զոհերի հիշատակի հարգանքի օր է և խիզախ քայլ է ցեղասպանությունների կանխարգելման ծրագրի առաջ մղման գործում»: Ամերիկան առաջին անգամ չէ, որ օգտագործում է ցեղասպանություն հասկացությունը որպես իր քաղաքական ընդդիմախոսների ճնշման գործիք:
Օրինակ՝ անցած տարվա հոկտեմբերին Սենատում ուկրաինական ժողովրդի գոլոդոմորը ճանաչվել է որպես ցեղասպանություն, և դրա պատասխանատու են ճանաչվել Ստալինը և խորհրդային իշխանությունը:
Ռուսաստանում գոլոդոմորը չի ճանաչվել ցեղասպանություն, քանի որ 1932-1933 թվականներին սով է եղել ոչ միայն Ուկրաինայում, այլ նաև Բելառուսում, Հյուսիսային Կովկասում, Պովոլժեում, Արևմտյան Սիբիրում, Հարավային Ուրալում և Ղազախստանում:
Ըստ փորձագետ Գյուլնեյ Յիլդիզի, ներկայումս ամերիկա-թուրքական հարաբերություններին նոր փորձություններ են սպասվում, քանի որ Էրդողանը հասկացրել է, որ շատ լուրջ է վերաբերվում այդ հարցին, և կարելի է սպասել, որ կողմերը միմյանց նկատմամբ հետագա կոշտ քայլերի կգնան:
Սակայն, ըստ փորձագետի, ամերիկյան զորքերը դուրս չեն բերվի թուրքական բազաներից, քանի որ դա կնշանակի Թուրքիայի վերջնական հեռացում ՆԱՏՕ-ից: aif.ru-ի հետ զրույցում թուրք քաղաքագետ Քերիմ Հասը ասել է, որ «ցեղասպանության բանաձևի ընդունման հարցում կարևոր է ոչ միայն ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերությունների վատթարացումը, այլ նաև թուրքական ղեկավարության ներկայիս թուլությունը, բացի դա, ներկայումս նկատելի է, որ Անկարայի արձագանքը շատ զուսպ է, իսկ, օրինակ՝ Բարաք Օբամայի օրոք նման հարցի յուրաքանչյուր քննարկմանը հետևում էր ԱՄՆ-ից թուրքական դեսպանի հետկանչը»:
Այս անգամ նման բան չի արձանագրվել, և լսվում է միայն հռետորաբանություն: Ըստ քաղաքագետի, «ներկայումս թուրքական իշխանությունը շատ թույլ է, քանի որ ամերիկյան պատժամիջոցները շատ ցավոտ են ազդել երկրի տնտեսության վրա»:
Բացի դա, Թուրքիայի իշխող կուսակցությունը կորցնում է աջակցությունը: ԱՄՆում շարունակվում է հետաքննությունը Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների շրջանցմամբ թուրքական բանկերի գործունեության մասով:
Անձնական խնդիրներ ունի նաև Էրդողանը, քանի որ ԱՄՆ-ում ձերբակալվել, ապա գործարք կնքելուց հետո ազատ է արձակվել թուրք մեծահարուստ Ռզա Զարրաբը, որը մոտ հարաբերություններ ունի նախագահի ընտանիքի հետ: Այն, թե ազատության մեջ հայտնվելու դիմաց ինչ է նա ասել ամերիկյան դատախազությունում, անհայտ է:
Ըստ քաղաքագետ Քերիմ Հասի, հնարավոր է, որ Եղեռնի ճանաչման՝ Էրդողանի զուսպ արձագանքը պայմանավորված է հենց վերջին գործոնով։
Կամո Խաչիկյան
