Հրապարակից՝ իշխանություն. ինչպե՞ս է տրանսֆորմացվում նոր իշխանությունը
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆԹե՛ փորձագիտական շրջանակներում, թե՛ հանրային ընկալումներում իշխանությունն ամբողջությամբ, իսկ «Իմ քայլը» դաշինքը՝ մասնավորապես, ասոցացվում են Նիկոլ Փաշինյանի անձի հետ: Մեծ հաշվով, ապրիլ–մայիս ամիսներին տեղի ունեցած գործընթացները, դրանց քաղաքական և ֆոլկլ յորային բաղադրիչները ևս կապված են հիմնականում Նիկոլ Փաշինյանի հետ: Քաղաքականության անձնակենտրոն ընկալումը ունի իր պատճառները, որոնք թաքնված են մեր հասարակության քաղաքական մշակույթում և նոր երևույթ չեն, չեն սկսվում Նիկոլ Փաշինյանով: Միաժամանակ նոր երևույթ չէ անձնակենտրոն քաղաքական համակարգը, որը ևս չի սկսվում Նիկոլ Փաշինյանով: Հայաստանի նախորդ ղեկավարները ևս այս կամ այն կերպ եղել ու ընկալվել են որպես հիմնականը, գլխավորը, ամբողջը, հաճախ իրենց անձով լինելով ամբողջ իշխանության պատասխանատուն, հաճախ չլինելով, բայց ընկալվելով որպես ամբողջ իշխանություն: Նիկոլ Փաշինյանի դեպքում անձնակենտրոնությունը պարզապես ամրապնդվում է այս պահին առկա հեղափոխական տրամադրություններով, որոնք Փաշինյանին ահռելի խարիզմատիկ լեգիտիմությամբ են ապահովում:
Սակայն, անկախ այս կամ այն ղեկավարի անձի դերակատարության և ընկալման աստիճանից, անկախ նրանից, որ երկրի ղեկավարը Հայաստանի քաղաքական համակարգում միշտ էական դերակատարություն է ունեցել, հաճախ ավելի քան էական, սխալ են այն պնդումները, որոնք թե՛ նախկինում, թե՛ հիմա փորձում են համակարգը պատկերել բացառապես միայն մեկ մարդու դեմքով:
Հասկանալի է դա անելու հասարակության մոտիվացիան: Հասարակությունը լայն իմաստով խնդիր չունի հասկանալու քաղաքական կյանքի, իշխանական համակարգի ներքին կառուցվածքը, ուժերի հարաբերակցությունը: Հասարակությունը քաղաքականությանը նայելիս այն տեսնում է բացառապես մեկ–երկու դեմքերով: Խնդիրն առավելապես փորձագիտական, քաղաքացիական և քաղաքական դաշտերում է, որտեղ հաճախ պահի շահախնդրությունը, մրցակցին «մրոտելու» անհագ ցանկությունը դրդում են սխալ քաղաքական դիագնոզներ նշանակել: Վառ օրինակը ՀՀԿ–ն է, որ վերցրել է իր հասցեին ժամանակին հնչած քննադատությունների ողջ ներկապնակը ու նույնությամբ իրացնում է այն արդեն այլ դիրքերից:
Ինչևէ, վերադառնանք մեր օրեր: Երևանի ավագանու ընտրություններին «Իմ քայլը» դաշինքի մասնակցությունը ստվերվեց առավել կարևոր ներքաղաքական հարցերով, և այդ հարցերի արծարծման հիմնական խոսափողը Նիկոլ Փաշինյանն էր: Նույնիսկ Հայկ Մարությանը, ով գլխավորում էր ավագանու ցուցակը, ստվերում էր, էլ չենք խոսում ավագանու մյուս անդամների մասին: Սակայն ավագանու ցանկն ինքնին շատ հետաքրքիր է: Հետաքրքիր է ոչ այնքան այդ ցանկի բովանդակությունը, այլ մեթոդաբանությունը, որով կազմվել է այդ ցանկը, ցանկի կազմը՝ հեղափոխության և հետհեղափոխական պրոցեսների կոնտեքստում: Ավագանու ցանկում աչքի է զարնում բավականին տարբեր սոցիալական շերտեր ներկայացնող, դիրքորոշումներ, տնտեսության և քաղաքականության մասին պատկերացումներ ունեցող մարդկանց մեկտեղումը: Մյուս աչքի զարնող հանգամանքը այն է, որ շատ են անկուսակցականները. ըստ էության ՔՊ–ականներն այդ ցուցակում փոքրամասնություն են կազմում:
Ինչի՞ մասին են խոսում այս երկու ցուցիչները: Քաղաքական ողջ դաշտն այժմ սկսում է վերաձևակերպվել ու վերադիրքավորվել: Ինչպես և մյուս ուժերը, այդպես էլ իշխող ուժն, ըստ էության, գտնվում են ձևավորման փուլում: Սա ամբողջովին տեղավորվում է հեղափոխության տրամաբանության մեջ: Հեղափոխության արդյունքում դադարել է գոյություն ունենալ ոչ միայն ՀՀԿ–ն, այլև քաղաքական դաշտն ամբողջությամբ, այդ թվում՝ հենց ՔՊ–ն: Նոր ՔՊ–ն, հետհեղափոխական ՔՊ–ն, ըստ այդմ, բոլորովին այլ բան է, քան նախահեղափոխական ՔՊ–ն:
Այն, որ ցուցակում առկա են բավականին տարբեր հայացքներ ու մոտեցումներ ունեցող մարդիկ, ամբողջովին տեղավորվում է հեղափոխության տարերային տրամաբանության մեջ: Մեկ այլ կարևոր հանգամանք է, որ իշխանությունը ավագանու ընտրություններին մասնակցեց «Իմ քայլը» դաշինք, ոչ թե ՔՊ անվան ներքո: Ենթադրվում է, որ նույնը տեղի կունենա նաև արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների դեպքում:
Այս իմաստով նոր իրավիճակում վերադիրքավորվող ու ըստ էության զրոյից ձևավորվող քաղաքական ուժերից ամենաբարդը հենց իշխանության և նրա շուրջ համախմբված խմբերի գործն է: Ընթացիկ քաղաքական խնդիրներ լուծելուն զուգահեռ նրանք ստիպված են բավական խառը կազմ ունեցող թիմից ժամանակի հետ դառնալ առավել միատարր կառույց, հստակ գաղափարախոսությամբ, ծրագրով: Հեղափոխական ժամանակների համար նման խառը կազմը ներդաշնակ է, բայց ժամանակի հետ, երբ քաղաքական դաշտը սկսի տրանսֆորմացվել, այս խնդիրն առաջ է գալու:
Ըստ այդմ, պետք է հրաժարվել քաղաքական դաշտը բացառապես Նիկոլ Փաշինյանի դեմքով պատկերացնելու մոտեցումից, քանի որ այդ մոտեցումը չի արտացոլում իրական վիճակը: Այժմ Հայաստանում իշխանությունը ունի բավականին խառը կազմ և բովանդակություն, ինչը անխուսափելիորեն ենթադրում է նոր կոնֆիգուրացիաներ ու տրանսֆորմացիաներ հենց իշխանության ներսում: Որևէ անոմալիա և սարսափելի բան այս ամենում չկա: Սա հեղափոխական օրինաչափություն է: Հրապարակից գալով իշխանության՝ իշխանության է եկել նաև հրապարակի տարերային բնույթը:
