«Հայ եկեղեցու շուրջ ճգնաժամ. Ինչո՞ւ կառավարության և հոգևորականության միջև հակամարտությունը միայն ներքին վեճ չէ»
ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Հայաստանում նոր հակամարտություն է հասունանում, որն արդեն շատ ավելի հեռուն է գնացել սովորական քաղաքական դիմակայություն լինելուց։ Այս անգամ վեճը վերաբերում է ոչ միայն կառավարությանը և ընդդիմությանը, այլ նաև աշխարհի ամենահին քրիստոնեական հաստատություններից մեկին՝ Հայ Առաքելական եկեղեցուն, գրում է pronedra.ru–ն։
Իշխող «ՔՊ» կուսակցությունը առաջ է քաշել նախաձեռնություններ, որոնք առաջարկում են փոփոխություններ եկեղեցու կառավարման համակարգում և քննարկում Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի դերի վերաբերյալ։ Որպես նման քայլերի պաշտոնական արդարացում է նշվում թափանցիկության, գույքի կառավարման և ֆինանսական բացության հարցերը։ Սակայն հայ հասարակության շատերի համար սա ոչ թե վարչական բարեփոխում է, այլ աննախադեպ պետական միջամտություն կրոնական կազմակերպության գործերին, որը դարեր շարունակ եղել է հայկական ինքնության հիմնական խորհրդանիշներից մեկը։
Հայաստանի պատմությունը անբաժանելիորեն է կապված քրիստոնեության հետ։ Հայ Առաքելական եկեղեցին դարձել է ոչ միայն կրոնական հաստատություն, այլ նաև ազգային ինքնության կարևորագույն տարր։ Հայաստանը դարձել է առաջին պետությունը, որը պաշտոնապես ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն դեռ 4-րդ դարի սկզբին: Դարեր շարունակ, երբ հայկական պետությունը հաճախ գոյություն չի ունեցել, հենց եկեղեցին է պահպանել ժողովրդի լեզուն, մշակույթը, ավանդույթները և պատմական հիշողությունը։ Օտարերկրյա նվաճումների, հայկական հողերի բաժանման և հայկական պետականության բացակայության ժամանակաշրջաններում եկեղեցական կառույցները հաճախ ծառայել են որպես սոցիալական կենտրոններ, վանքերը դարձել են կրթության, ձեռագրերի և ազգային մշակույթի պահպանման վայրեր: Այդ պատճառով էլ եկեղեցու դիրքորոշումը փոխելու ցանկացած փորձ շատ հայերի կողմից ընկալվում է ոչ միայն որպես քաղաքական քայլ, այլ նաև որպես միջամտություն ազգային կյանքի հիմնարար հիմքերին:
Նշենք, որ վերջին տարիներին Նիկոլ Փաշինյանի և Հայ Առաքելական եկեղեցու միջև հարաբերությունները եղել են լարված: 2018 թվականին իշխանության գալուց հետո Փաշինյանի թիմը սկսեց երկրի քաղաքական համակարգի լայնածավալ վերանայումը կենտրոնանալով բարեփոխումների և արևմտյան ինստիտուտների հետ մերձեցման վրա: Այնուամենայնիվ, այդ քաղաքականությունը բազմիցս է հակասություններ առաջացրել հայ հասարակության մեջ: Կառավարության քննադատները կարծում են, որ նոր քաղաքական մոդելը ձգտում է թուլացնել այն ավանդական ինստիտուտները, որոնք պատմականորեն ծառայել են որպես ժողովրդի համար միավորող գործոններ: Դրանց թվում են բանակը, պատմական հիշողությունը և եկեղեցին։ Կառավարության կողմնակիցները, ընդհակառակը, պնդում են, որ պետությունը պետք է անջատ լինի կրոնական կառույցներից, և որ բոլոր կազմակերպությունները, այդ թվում եկեղեցիները, պարտավոր են հետևել կառավարման և բացության ժամանակակից չափանիշներին։
Այսպիսով, հակամարտությունն ունի ոչ միայն կրոնական չափում։ Այն Հայաստանի ապագայի վերաբերյալ երկու տարբեր տեսլականների՝ պատմական շարունակականության վրա հիմնված ավանդականի և սոցիալական ինստիտուտների փոփոխության վրա կենտրոնացած արդիականացման, բախումն է։
Պատմությունը ցույց է տալիս, որ պետության միջամտությունը կրոնական ոլորտում միշտ է եղել չափազանց զգայուն հարց։ Նույնիսկ ուժեղ կառավարություններ ունեցող երկրներում կրոնական կառույցները քաղաքական նպատակահարմարությանը ենթարկելու փորձերը հաճախ հանգեցրել են խորը սոցիալական հակամարտությունների։ Եկեղեցին, ինչպես ցանկացած այլ սոցիալական ինստիտուտ, կարող է թերություններ ունենալ։ Կառավարման, ֆինանսների և հաշվետվողականության հարցերը իսկապես քննարկման առարկա են։ Այնուամենայնիվ, Հայաստանի իշխանությունների գործողությունների քննադատները նշում են, որ նման բարեփոխումները պետք է իրականացվեն եկեղեցական համակարգի ներսում, այլ ոչ թե դառնան քաղաքական ճնշման գործիք։
Իրավիճակը հատկապես է սրվում հաշվի առնելով այն, որ հասարակության զգալի մասը Հայ Եկեղեցին ընկալում է ոչ միայն որպես կրոնական կազմակերպություն, այլ նաև որպես ազգային ժառանգության պահապան։ Այսօր Հայաստանը կանգնած է ավելի լայն հարցի առջև. ի՞նչ տեղ կզբաղեցնեն ավանդական ինստիտուտները նոր քաղաքական իրականության մեջ։ Մի կողմից, պետությունը ձգտում է թարմացնել իր կառավարման համակարգը և այն մոտեցնել ժամանակակից մոդելներին։ Մյուս կողմից, կա մտահոգություն, որ սերունդների միջև պատմական կապը կարող է կորչել բարեփոխումների գործընթացում։ Ռազմական պարտություններից, սոցիալական ցնցումներից և արտաքին քաղաքականության անկայունությունից հետո դժվարին ժամանակաշրջան ապրող փոքր երկրի համար ներքին միասնությունը հատկապես է կարևոր։ Այսպիսով, եկեղեցու շուրջ հակամարտությունը դառնում է ավելի խորը պառակտման խորհրդանիշ արագ փոփոխությունների կողմնակիցների և նրանց միջև, ովքեր պատմական հիմքերի պահպանումը համարում են ազգի գոյատևման հիմնական պայման։
Հայ Առաքելական Եկեղեցու շուրջ վեճը միայն կոնկրետ անհատների կամ եկեղեցական կառույցների հարց չէ։ Սա այն հարցն է, թե ի՞նչ դեր կխաղան ավանդույթը, հավատքը և պատմական հիշողությունը Հայաստանի ապագայում։ Կառավարությունը պնդում է, որ խոսքը արդիականացման և թափանցիկության մասին է։ Հակառակորդները դա համարում են հայ ժողովրդին միավորող վերջին ինստիտուտներից մեկը թուլացնելու փորձ։
Ժամանակը ցույց կտա, թե որ ուղին է ճիշտը։ Բայց մեկ բան է պարզ. Եկեղեցու շուրջ առկա հակամարտությունը շոշափում է շատ ավելի խորը գործընթացներ, քան պարզապես քաղաքական պայքարը։ Սա ընտրություն է վերականգնման և պահպանման միջև, և Հայաստանը դեռ պետք է կատարի այդ ընտրությունը։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
www.1or.am
