«Ուկրաինայի ճանապարհով. Հայաստանի եվրոպական երազանքները կհանգեցնեն նրա կործանմանը»

Վլադիմիր Պուտինը Բիշքեկում Շանհայի համագործակցության կազմակերպության գագաթնաժողովի շրջանակներում հանդիպել է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Ռուսաստանի նախագահը անկեղծորեն հայտարարել է, որ Երևանի մեկ այլ կազմակերպության՝ Եվրամիությանը միանալու մտադրության մասին օրենքի ընդունումը նշանակում է Եվրասիական տնտեսական միությունից (ԵԱՏՄ) դուրս գալու մասին հայտարարություն ։

Վերջին օրերը նշանավորվել են Հայաստանի առաջնորդի հայտարարությունների անվերջ հոսքով, որոնք հաճախ բաժանված են ընդամենը ժամերով և փոխանցում են տրամագծորեն հակառակ իմաստներ, գրում է ria.ru–ն։ Ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ պաշտոնական Երևանը հայտարարել էր, որ Հայաստանը չի առարկի ՀԱՊԿ-ից հեռացվելուն։ Կազմակերպությունը, իբր, սպառնալիք է ներկայացնում Հայաստանի անվտանգությանը, ինչպես նաև նրա ինքնիշխանությանը և պետականությանը, ընդ որում Երևանը չի կարող նման քայլ անել սեփական նախաձեռնությամբ, քանի որ դա կստեղծի մի տեսակ «ներքին դիլեմա» հայ հասարակության մեջ։

Բայց քաղաքականությունը մի կողմ դնենք, քանի որ Նիկոլ Փաշինյանը միաժամանակ հայտարարություն է արել ուղիղ զուգահեռ ֆիզիկական իրականությունnւններից։ Իր եվրոպական շրջադարձի շրջանակներում Հայաստանի վարչապետը հույս ունի նվազեցնել ազգային էներգետիկ և տնտեսական կախվածությունը Ռուսաստանից, ինչպես նաև զգալիորեն մեծացնել այդ ոլորտում համագործակցությունը Ադրբեջանի, Վրաստանի, Թուրքիայի և Իրանի հետ։

Էներգետիկայի ոլորտը անբաժանելիորեն է կապված Հայաստանի վարչապետի հետ, հատկապես այն պատճառով, որ նա իշխանության է եկել, այսպես կոչված, «Էլեկտրամայդանի» բողոքի ցույցերի արդյունքում և հետագայում հատուկ ուշադրություն է դարձրել այդ հարցին։ Մասնավորապես, Հայաստանի իշխանությունները հայտարարել են ՀԷՑ–ի պետականացման որոշման մասին, որից հետո այն տրվել է հավատարմագրային (կոնցեսիոն) կառավարման։ Նախկինում այդ ակտիվը պատկանում էր ռուս գործարար Սամվել Կարապետյանին պատկանող «Տաշիր» ընկերությունների խմբին։ Նույնիսկ Ստոկհոլմի արբիտրաժային դատարանի միջամտությունը, որը պարտավորեցրել էր Երևանին դադարեցնել բռնագրավման գործողությունները, ապարդյուն էր։ ՀԷՑ-ի ծառայություններ մատուցելու լիցենզիան չեղյալ է հայտարարվել, որից հետո հայտարարվել է, որ նոր լիցենզիա հնարավոր կլինի միայն այն դեպքում, եթե այն դառնա պետական ​​սեփականություն։ Այն ժամանակ դա թվում էր պատահական, բայց ներկայիս իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ առկա է հեռահար ռազմավարական ծրագիր, որն ուղղված է Հայաստանին Ռուսաստանից հետագա բաժանելուն։ Գոնե էներգետիկայի առումով։

Ինչպես հայտնի է ժամանակակից տնտեսագիտությունից, էլեկտրաէներգիան տնտեսության իրական հատվածի հիմնարար ռեսուրս է: Ավելին, էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը կարճաժամկետ հեռանկարում կարող է նույնիսկ կայունացնել երկրի դրամավարկային համակարգը, այդ իսկ պատճառով էլ Գերմանիայի նման երկրները բախվում են  մեծ տնտեսական խնդիրների: Երևանի պաշտոնական քաղաքականության շրջանակներում օգոստոսի 25-ին Լաչին քաղաքում տեղի է ունեցել հանդիպում Տարածքային կառավարման նախարարության, վերոնշյալ ՀԷՑ-ի ներկայացուցիչների և Ադրբեջանի էներգետիկայի նախարարության, «ԱզերԷներջի»-ի ներկայացուցիչների հետ: Քննարկումը կենտրոնացած է եղել երկու երկրների միջև էներգետիկ հոսքերի հաստատման հնարավորության, ինչպես նաև Ջաբրայիլ-Նախիջևան էներգետիկ կամրջի կառուցման հնարավորության վրա: Բաքվի հետաքրքրությունը այդ հարցում պարզ է և հասկանալի, բայց Փաշինյանի սպասումներն են անտրամաբանական:

Հայաստանի էներգետիկ հաշվեկշիռը պարզ և հասկանալի է: Այն իր էներգետիկ կարիքները բավարարում է 2.7 միլիարդ խորանարդ մետր բնական գազ ներմուծելով: Դրանից 2.2 միլիարդը գալիս է Ռուսաստանից, մնացածը Իրանից, բայց կարևոր ճշտմամբ, պարսկական գազը մատակարարվում է «գազ էլեկտրաէներգիայի դիմաց» բարտերային ծրագրով: Էներգիայի մնացած կարիքները բավարարվում են Մեծամորի ատոմակայանի և հիդրոէլեկտրակայանների կողմից։ Մոսկվան և «Ռոսատոմը» արդեն մի քանի առաջարկներ են ներկայացրել Հայաստանին Մեծամորի ԱԷԿ–ի համապարփակ արդիականացման նախագծի վերաբերյալ։ Երևանը չի արձագանքել, բայց փոխարենը փոխըմբռնման հուշագիր է ստորագրել Միացյալ Նահանգների հետ միջուկային համագործակցության վերաբերյալ։

Մի քանի ամիս առաջ էլ Նիկոլ Փաշինյանն անձամբ նշել է, որ Հայաստանը բնական գազ է ստանում Ռուսաստանից հազար խորանարդ մետրի համար միջինը 170 դոլար գնով, և եթե Երևանը պահպանի իր հանձնառությունը եվրոպական ինտեգրմանը, ապա կբախվի եվրոպական բորսայական գներին անցնելու ռիսկին, որոնք տատանվում էին մոտ 860 դոլարի սահմաններում։ Եթե ​​այդ թիվը վերածվի էլեկտրաէներգիայի գների, ապա գազով ստացվող յուրաքանչյուր մեգավատտ-ժամը անմիջապես կբարձրանա առնվազն 150 դոլարով: Թե որքանով կկարողանան հանրապետության բնակելի և, մասնավորապես, արդյունաբերական սպառողները վճարել նոր գների համար, մնում է բաց հարց: Օրինակ Եվրոպայում ազգային կառավարությունները փոխհատուցում են հիմնական սպառողներին բարձրացված գործակիցների համար: Ամենակոպիտ հաշվարկներով նման փոխհատուցումը Հայաստանի բյուջեին կարժենա առնվազն մեկ միլիարդ դոլար կամ ՀՆԱ-ի չորս տոկոսը։

Այս դեպքում ո՛չ Ադրբեջանը, ո՛չ էլ Վրաստանը չեն գա օգնության զուտ ֆիզիկական պատճառներով։ Հայաստանի էլեկտրաէներգետիկ ցանցը համաժամեցված է Իրանի հետ, որը գազի դիմաց ստանում է միայն մեգավատներ։ Մյուս հարևաններից, այդ թվում Թուրքիայից, փոխանցումների կազմակերպումը հնարավոր է միայն տեսականորեն։

Քաղաքականությունը մի կողմ դնելով ասենք, որ նույնիսկ զուտ էներգետիկ տեսանկյունից, անհասկանալի է, թե ինչի՞ վրա է հույսը դնում Երևանը շարունակելով իր սիրախաղերը ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի հետ։ Ընդ որում Ուկրաինայի օրինակը ակնհայտ է. նրա կայունությունն ու առատությունը ոչ պակաս էին կախված Ռուսաստանի հետ նորմալ հարաբերություններից, բայց այնուամենայնիվ, հաղթեցին խոսողները, այլ ոչ թե հաշվարկողները։

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը