Իշխանությունը պահելու մոլուցքով առաջնորդվող ռեժիմը պատրաստ է քայքայել ՀՀ սահմանադրական ինստիտուտները
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Հայ ազգային կոնգրեսի հայտարարությունը Ընտրական օրենսգրքում կատարված փոփոխությունների վերաբերյալ.
«2026 թվականի հունիսի 7-ի Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի ընտրությունների արդյունքները համակարգային և զանգվածային խախտումներով կեղծած իշխանությունը, շարունակում է Հայաստանի Հանրապետության պետական և սահմանադրական կարգի հետևողական ապամոնտաժումը։
Նույնիսկ համատարած ընտրակեղծիքների պայմաններում չապահովելով սահմանադրական մեծամասնություն նոր ձևավորված Ազգային ժողովում, իշխանությունը 2026 թվականի հուլիսի 1-3-ն ընկած ժամանակահատվածում գործող Ազգային ժողովին ստիպեց արտահերթ և հապշտապ կարգով ընդունել «Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ, որոնք էապես փոխում են Հայաստանի ընտրական համակարգի հիմքերը։
Մասնավորապես, ընդունված փոփոխություններով սահմանվել է, որ համապետական ընտրություններին և հանրաքվեներին մասնակցելու իրավունք ունեն Հայաստանի Հանրապետության միայն այն քաղաքացիները, որոնք օրենքով սահմանված ժամանակահատվածում փաստացի բնակվել են Հայաստանում՝ այսպիսով ընտրական իրավունքի իրացման համար սահմանելով նստակեցության (բնակության) ցենզ։
Մեր համոզմամբ, այս փոփոխությունները հակասում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը։
Սահմանադրության 48-րդ հոդվածը երաշխավորում է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների՝ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին և հանրաքվեներին մասնակցելու իրավունքը՝ որպես հիմնարար քաղաքական իրավունք։ Ընդ որում, ՀՀ Սահմանադրության 48-րդ հոդվածը ոչ միայն իմպերատիվ ամրագրում է, որ Ազգային ժողովի ընտրության կամ հանրաքվեի օրը 18 տարին լրացած ՀՀ քաղաքացիներն ունեն ընտրելու իրավունք, այլև նույն հոդվածի 4-րդ մասում սպառիչ կերպով սահմանում է նաև այն անձանց շրջանակը, որոնք այդ իրավունքից զրկված են։ Այդ ցանկում բացակայում է Հայաստանի Հանրապետությունում որոշակի ժամանակահատված բնակվելու կամ փաստացի գտնվելու պահանջը։ Հետևաբար օրենքով ընտրական իրավունքի համար նոր՝ նստակեցության ցենզ սահմանելը, ըստ էության, Սահմանադրությամբ չնախատեսված լրացուցիչ սահմանափակում է։
Սահմանադրության 2-րդ հոդվածը սահմանում է, որ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, որն այն իրականացնում է, ի թիվս այլնի, ազատ ընտրությունների և հանրաքվեների միջոցով։ Սահմանադրության 77-րդ հոդվածի համաձայն՝ հիմնարար իրավունքների սահմանափակումը պետք է նախատեսված լինի Սահմանադրությամբ, հետապնդի սահմանադրորեն թույլատրելի նպատակ և համապատասխանի համաչափության սկզբունքին։ Մինչդեռ Սահմանադրությունը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու ընտրական իրավունքը չի պայմանավորում Հայաստանի տարածքում որոշակի ժամանակահատված բնակվելու հանգամանքով և օրենսդրին նման լրացուցիչ սահմանափակում դնելու լիազորություն չի վերապահում։
Հետևաբար, օրենքով ընտրական իրավունքի համար լրացուցիչ նախապայման սահմանելը դուրս է Սահմանադրությամբ թույլատրելի կարգավորման շրջանակներից և խախտում է համընդհանուր և հավասար ընտրական իրավունքի սահմանադրական սկզբունքները։
Մեր համոզմամբ, այս փոփոխությունների իրական նպատակը քաղաքական է։ Դրանք կոչված են արհեստականորեն նվազեցնելու հանրաքվեի դրված հարցի ընդունման համար անհրաժեշտ՝ մասնակցության իրավունք ունեցողների մեկ քառորդի կողմ քվեների շեմը, և դրանով իսկ դյուրացնելու Ադրբեջանի կողմից առաջ քաշվող Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխության պահանջի կատարումը։
Եթե այս փոփոխությունները Սահմանադրական դատարանի կողմից չճանաչվեն հակասահմանադրական, ապա ապագայում բոլոր հանրաքվեները և համապետական ընտրությունները կանցկացվեն հակասահմանադրական իրավական հիմքի վրա, իսկ դրանց արդյունքում ձևավորվող իշխանությունների լեգիտիմությունը մշտապես կդրվի կասկածի տակ՝ ստեղծելով շարունակական սահմանադրական ճգնաժամ։
Արտաքին աջակցությամբ իշխանությունը պահպանելու մոլուցքով առաջնորդվող ռեժիմը հանուն սեփական քաղաքական գոյատևման պատրաստ է քայքայել Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական և պետական ինստիտուտները՝ երկիրը պահելով մշտական ներքաղաքական և իրավական ճգնաժամի պայմաններում։
Այս իրավիճակում կոչ ենք անում Հայաստանի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանին, ինչպես նաև Ազգային ժողովի ընդդիմադիր խմբակցություններին անհետաձգելիորեն դիմել Սահմանադրական դատարան՝ պահանջելով «Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում կատարված փոփոխությունները ճանաչել Սահմանադրությանը հակասող և անվավեր։
Միաժամանակ համոզված ենք, որ Հայաստանի պետականության, սահմանադրական կարգի և ժողովրդավարության պաշտպանությունն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է ձևավորել հասարակական-քաղաքական դիմադրության լայն ճակատ, որը կկարողանա օրինական և սահմանադրական ճանապարհով կասեցնել պետական ինստիտուտների քայքայման գործընթացը։
Հակառակ պարագայում, գործող ռեժիմը շարունակելու է իր աղետաբեր քաղաքականությունը՝ խորացնելով Հայաստանի Հանրապետության ներքին ճգնաժամը և թուլացնելով նրա պետական դիմադրողականությունը»։
